Oman wielki (łac. Inula helenium) to bylina należąca do rodziny astrowatych. Roślina wykorzystywana jest nie tylko w fitoterapii, ale także kosmetyce i przemyśle alkoholowym. Składniki czynne omanu wielkiego sprawiają, że znalazł on zastosowanie w łagodzeniu dolegliwości układu pokarmowego (wspomaga trawienie, leczy ból brzucha), oddechowego (działa wykrztuśnie), moczowego (rola przeciwzapalna), a także problemów skórnych, w tym trądziku. Żele i maści na bazie byliny pozwalają pozbyć się uczucia swędzenia, pieczenia i zaczerwienienia po ugryzieniu owadów.
Oman wielki – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Oman wielki jest bogatym źródłem inuliny – naturalnego polisacharydu o właściwościach prebiotycznych, który może sprzyjać rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych.
- Oman może pobudzać wytwarzanie i wydzielanie żółci, dzięki czemu wpływa na procesy związane z trawieniem tłuszczów.
- Związki obecne w korzeniu omanu usprawniają ruch rzęsek nabłonka dróg oddechowych, co ułatwia transport i usuwanie zalegającej wydzieliny.
- Najważniejszym surowcem zielarskim jest korzeń omanu, zawierający m.in. inulinę, laktony seskwiterpenowe, związki flawonowe, sterole i olejek eteryczny.
- Oman nie jest odpowiedni dla każdego – większe ilości mogą powodować nudności, ból brzucha, wymioty i biegunkę, a zawarte w korzeniu laktony mogą również wywoływać reakcje alergiczne.
Oman wielki – jakie ma właściwości?
Oman wielki zaliczany jest do największych bylin porastających obszary Polski – osiąga nawet do 2,5 metra. Roślina wyrasta na wilgotnych podłożach, niższych partiach górskich, a także w korytach rzek. Okres kwitnienia przypada na wczesne lato – przełom maja i czerwca.
Surowcem zielarskim omanu wielkiego jest jego kłącze z korzeniami. Pozyskuje się go jesienią z roślin co najmniej dwuletnich. Następnie, surowiec zostaje poddany suszeniu w odpowiednich warunkach.
Łacińska nazwa omanu wielkiego – Inula helenium – nawiązuje do legendy o córce Jowisza, Helenie. Zgodnie z jej treścią roślina miał wyrosnąć z łez niewiasty. Wykorzystanie byliny w medycynie naturalnej sięga starożytności. W Rzymie tamtym czasów stosowano wyciągi z omanu wielkiego na usprawnienie procesów myślowych. Co więcej, za pomocą rośliny balsamowano zwłoki, a korzeń zanurzony w cukrze służył jako wykwintny deser.
W skład omanu wielkiego wchodzą:
- inulina – działa jak błonnik pokarmowy, dzięki temu reguluje naturalny rytm wypróżnień. W związku z tym często nazywana jest naturalnym prebiotykiem,
- laktony seskwiterpenowe – wyróżniają się bardzo szerokim zakresem działania, w tym przeciwzapalnym, bakteriobójczym, obniżającym poziom cukru we krwi, przeciwnowotworowym i przeciwbólowym,
- fitosterole – zmniejszają poziom cholesterolu we krwi dzięki redukcję procesu estryfikacji. Wysokie stężenie fitosteroli zmniejsza dokuczliwe objawy menopauzy,
- alantoina – wyróżniają ją właściwości łagodzące i kojące podrażnienia skórne,
- pochodne tymolu – stanowią składniki olejków eterycznych o działaniu antybakteryjnym, wykrztuśnym, a także niwelującym objawy trądziku różowatego.
Ze względu na składniki czynne, preparaty z omanu wielkiego wykazują działanie bakteriobójcze, grzybobójcze, żółciotwórcze, wykrztuśne, przeciwwirusowe, ułatwiające trawienie, a także wspomagające rozkład białek i węglowodanów.
>> Co na trawienie? Zioła, herbaty i leki bez recepty na problemy pokarmowe
Oman wielki – działanie i wskazania do zastosowania
Preparaty na bazie omanu wielkiego można przyjmować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Ekstrakty z korzenia rośliny, ze względu na swój skład, łagodzą dolegliwości gastryczne, w tym przede wszystkim przyspieszają trawienie niektórych substancji pokarmowych. Jest to związane z jego działaniem żółciotwórczym.
U osób z nieżytem dróg oddechowych napary z omanu wielkiego będą wykazywały działanie wykrztuśne, przeciwzapalne i antybakteryjne. Substancje czynne tej byliny usprawniają ruch rzęsek nabłonka oddechowego, co pozwala na odkrztuszanie śluzu.
Oman wielki jako składnik kosmetyków przeznaczony jest do pielęgnacji cery trądzikowej i tłustej. Skutecznie odkaża, łagodzi zmiany skórne, a także zmiany zapalne mieszków włosowych.
Wskazaniami do stosowania preparatów na bazie omanu wielkiego są:
- zaburzenia czynnościowe jelit i żołądka na tle nerwowym,
- objawy przeziębienia i grypy, w tym kaszel,
- złe samopoczucie,
- kłopoty z koncentracją,
- ból o niewielkim nasileniu,
- stany zapalne wątroby,
- kamica żółciowa,
- bezsenność,
- łojotokowe zapalenie skóry,
- trądzik.
>> Naturalny sposób na stres i bezsenność. 5 ziół na uspokojenie
Oman wielki na stany zapalne
Oman wielki jest z powodzeniem stosowany jako remedium na stany zapalne błon śluzowych i skóry. Badania kliniczne przeprowadzone w warunkach in vitro wykazały hamowanie rozwoju bakterii gronkowca złocistego. Jest to związane z obecnością w składzie rośliny związków laktonowych.
W postaci płukanki, oman wielki skutecznie niweluje stany zapalne jamy ustnej, w tym dziąseł. Działa odkażająco i ściągająco.
>> Zapalenie dziąseł – przyczyny, objawy, leczenie
Oman wielki – dawkowanie
Suszony korzeń omanu (ok. 1-2 łyżeczek) należy zalać 200 ml wrzącej wody i parzyć pod przykryciem od 10 do 15 minut. W przypadku dolegliwości gastrycznych pić małymi łykami od 2 do 6 razy dziennie, w zależności od potrzeby. Napar można wykorzystać również jako płukankę do jamy ustnej, skóry lub włosów.
Profilaktycznie, surowiec można stosować jako naturalny prebiotyk.
Preparaty zawierające oman wielki
Oman wielki występuje w postaci:
- suszu,
- maceratu,
- nalewki,
- miodu,
- płynu doustnego,
- żelu na skórę,
- maści,
- proszku.
Oman wielki w ciąży
Preparaty na bazie omanu wielkiego nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży i karmiące piersią.
Oman wielki – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania omanu wielkiego są:
- nadciśnienie tętnicze krwi,
- cukrzyca,
- ciąża,
- okres karmienia piersią.
Oman wielki – możliwe skutki uboczne
Ze względu na obecność w korzeniu omanu wielkiego substancji laktonowych możliwymi skutkami ubocznymi wewnętrznego spożycia ekstraktu są m.in. bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunki. W skrajnych przypadkach może dojść do paraliżu, a także napadów drgawkowych. Częstym objawem nietolerancji ziół jest również pojawienie się miejscowej alergii skórnej, w tym pokrzywki, rumienia lub drobnej wysypki.
Oman wielki – w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Oman wielki jest byliną znaną ze swoich właściwości leczniczych już od czasów starożytnych.
- W skład rośliny wchodzi przede wszystkim inulina, związki flawonowe i laktony seskwiterpenowe.
- Substancje aktywne biologicznie sprawiają, że napary, odwary i inne preparaty z omanem wielkim w składzie działają przeciwzapalnie, wykrztuśnie, bakteriobójczo, żółciopędnie, a także łagodzą dolegliwości trawienne.
- Wskazaniem do stosowania omanu wielkiego są m.in. zaburzenia układu pokarmowego, stany zapalne wątroby, bezsenność, złe samopoczucie i niektóre problemy skórne, w tym łojotok i trądzik.
Oman wielki – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Oman wielki jest tradycyjnie stosowany jako surowiec wykrztuśny przy kaszlu z zalegającą wydzieliną. Przypisuje mu się zdolność do ułatwiania usuwania śluzu z dróg oddechowych, jednak brakuje dobrej jakości badań klinicznych potwierdzających skuteczność takiego zastosowania. Nie powinien zastępować leczenia, jeśli kaszel jest nasilony lub utrzymuje się przez dłuższy czas.
Oman wielki zawiera związki, którym w badaniach laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych przypisuje się właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe. Wyniki te sugerują potencjalny wpływ omanu na procesy związane ze stanem zapalnym i odczuwaniem bólu. Brakuje jednak odpowiednich badań klinicznych potwierdzających takie działanie u ludzi. Z tego względu oman wielki nie powinien być stosowany jako zamiennik leków przeciwbólowych lub przeciwzapalnych.
Oman był tradycyjnie wykorzystywany przy kaszlu i dolegliwościach układu oddechowego, jednak przewlekłego kaszlu nie należy leczyć samodzielnie preparatami ziołowymi. Długotrwały kaszel może mieć wiele przyczyn, m.in. astmę, refluks, przewlekłe choroby płuc czy działania niepożądane leków, dlatego wymaga ustalenia przyczyny.
Nie ma ustalonej zasady, zgodnie z którą oman wielki należy przyjmować wyłącznie do godziny 16:00. Jeśli preparat jest stosowany ze względu na działanie wykrztuśne, rozsądne może być unikanie przyjmowania go bezpośrednio przed snem, ponieważ nasilone odkrztuszanie może utrudniać zasypianie i odpoczynek. Podobnie w przypadku leków wykrztuśnych ważniejszy od konkretnej godziny jest odpowiedni odstęp od pory snu oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących danego preparatu.
- Kenny C.R. i wsp., The Antimicrobial Potential of Inula helenium L. (Elecampane) against Staphylococcus aureus, 2022.
- Zheng X. i wsp., Bioactive sesquiterpenes from Inula helenium, 2021.
- Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M., Vascular Plants of Poland. An Annotated Checklist, W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków, 2020
