Ślaz dziki (z łac. Malva sylvestris L.) nazywany jest także ślazem leśnym, malwą leśną, ślazówką, ślazem zajęczym, guziczkowym zielem lub kędzierzawcem. Wykorzystywany jest jako roślina ozdobna, jadalna oraz lecznicza. Jego prozdrowotne właściwości znane są od setek lat. Znajduje zastosowanie głównie w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych i stanach zapalnych przebiegających z kaszlem i podrażnieniami błony śluzowej.
Ślaz dziki – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Ślaz dziki zawiera duże ilości substancji śluzowych, a ponadto flawonoidy, antocyjany, garbniki i związki fenolowe. Śluzy tworzą na błonach śluzowych warstwę ochronną, która pomaga ograniczać podrażnienia.
- Ślaz dziki jest wykorzystywany przede wszystkim przy podrażnieniach gardła i suchym kaszlu. Działa powlekająco i łagodząco, dlatego znajduje zastosowanie przy chrypce, uczuciu suchości oraz dyskomforcie w obrębie gardła i jamy ustnej.
- Właściwości powlekające ślazu wykorzystuje się również w dolegliwościach układu pokarmowego. Związki śluzowe mogą osłaniać błonę śluzową przewodu pokarmowego i łagodzić jej podrażnienia.
- Ślaz dziki można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Z suszonych kwiatów i liści przygotowuje się napary oraz maceraty, a wyciągi z rośliny są wykorzystywane również w preparatach do pielęgnacji skóry.
- Preparaty ze ślazem mogą ograniczać wchłanianie jednocześnie przyjmowanych leków ze względu na obecność dużej ilości śluzu. Z tego powodu warto zachować odstęp czasowy pomiędzy stosowaniem ślazu a przyjmowaniem innych preparatów.
Ślaz dziki – jakie ma właściwości?
Ślaz dziki rodzimie występował w Europie, Azji oraz północnej części Afryki, jednak aktualnie jest rozpowszechniony już na całym świecie (z wyłączeniem Antarktydy). W Polsce zasiedla głównie tereny nizinne. Znany jest głównie jako roślina ozdobna, dawniej wykorzystywany był również jako jarzyna, z której przygotowywano zupy, sałatki i surówki. Ślaz dziki jest również bardzo doceniany w naturalnym lecznictwie ponieważ ma bogaty skład i pozytywny wpływ na organizm. Najprawdopodobniej jego walory zdrowotne znane i wykorzystywane były już w 550 roku p.n.e.
Surowcem lekarskim ślazu dzikiego są kwiaty (z łac. Malvae sylvestris flos ) oraz liście (z łac. Malvae folium) zrywane od czerwca do sierpnia. Charakteryzują się wysoką zawartością substancji śluzowych (od 0,5% do 6%), a także glikozydów antocyjanowych, malwiny, kwasów organicznych (m.in. malonowego, ferulowego, salicylowego), fitosteroli i soli mineralnych.
Wymienione związki sprawiają, że ślaz dziki wykazuje właściwości:
- osłaniające,
- zmiękczające,
- przeciwzapalne,
- powlekające,
- łagodzące podrażnienia,
- przeciwkaszlowe,
- przeciwbakteryjne zwłaszcza w stosunku do Staphylococcus aureus i Helicobacter pylori,
- hepatoprotekcyjne (ochraniające komórki wątroby przed uszkodzeniami).
Za działanie powlekające odpowiadają przede wszystkim substancje śluzowe, które tworzą na błonach śluzowych ochraniającą je warstwę przez co łagodzą podrażnienia, ból i chrypę. Z kolei glikozydy antocyjanowe mają działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne przez co wspierają organizm w procesie zdrowienia oraz wspomagają procesy immunologiczne.
>> Produkty zawierające Ślaz dziki
Wstępne badania naukowe sugerują również potencjalne przeciwnowotworowe właściwości ślazu dzikiego, dzięki czemu mógłby być w przyszłości wykorzystywany jako środek wspomagający profilaktykę i leczenie onkologiczne. Kwestie te wymagają jednak dalszych badań.
Ślaz dziki – działanie i wskazania do stosowania
Ślaz dziki od wielu lat stosowany jest przede wszystkim w stanach zapalnych i infekcjach górnych dróg oddechowych, zwłaszcza tych objawiających się suchym kaszlem, chrypką i katarem. Dawniej wykorzystywano go również jako środek wspomagający przy zaparciach (zarówno doustnie, jak i w postaci lewatywy), chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, a także w ramach ogólnego wsparcia procesów trawienia i funkcjonowania przewodu pokarmowego. Ślaz dziki można stosować również zewnętrznie w postaci okładów lub kąpieli, które działają łagodząco i regenerująco na skórę, dzięki czemu wspomagają leczenie i gojenie ran, wrzodów, egzemy czy innych zmian skórnych. Niektóre badania mówią również o możliwości zastosowania ślazu dzikiego w profilaktyce i leczeniu osteoporozy ze względu na pozytywny wpływ na osteoblasty kości.
>> Zioła na przeziębienie i kaszel - które wybrać?
Szarłat wyniosły – dawkowanie
W celach leczniczych najczęściej wykorzystuje się napar z suszonych kwiatów i/lub liści ślazu dzikiego. Aby go przygotować wystarczy wsypać do dużego kubka 1-2 łyżki surowca, zalać ok. 350 ml wrzącej wody i odstawić pod przykryciem na ok. 15 minut. Po upływie tego czasu napar należy odcedzić i można go wypijać 3 razy dziennie po 1/3 szklanki na porcję (najlepiej po jedzeniu). Można go stosować również jako płukankę na gardło czy dodatek do kąpieli. Aktualne rekomendacje, jako bezpieczną i wystarczającą do osiągnięcia celów zdrowotnych, dawkę ślazu dzikiego określają 5 g suszu. W przypadku stosowania innych preparatów, np. wyciągów czy ekstraktów, należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń producenta dotyczących dawkowania, a w przypadku wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.
>> Farmaceuta radzi: 6 ziół, które powinny znaleźć się w każdej kobiecej apteczce
Ślaz dziki – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne
Ślaz dziki uważany jest za stosunkowo bezpieczną roślinę leczniczą i do tej pory nie stwierdzono występujących skutków ubocznych związanych z jego przyjmowaniem. Nie powinien być stosowany w przypadku alergii lub nadwrażliwości na rośliny z rodziny Malva, nie poleca się go również kobietom w ciąży i karmiącym piersią ze względu na brak pewności dotyczących jego bezpieczeństwa i braku negatywnych konsekwencji dla matki i dziecka.
Ze względu na działanie powlekające i osłaniające oraz wysoką zawartość substancji śluzowych ślaz dziki i jego preparaty mogą wiązać się z obniżeniem wchłaniania innych leków, suplementów czy ziół wchłanianych w żołądku. Dlatego w przypadku przyjmowania jakiejkolwiek terapii zaleca się konsultację lekarską oceniającą potencjalne korzyści i zagrożenia.
Ślaz dziki w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Ślaz dziki, zwany też malwą leśną, występuje głównie w postaci suszu z kwiatów i liści, które stanowią wartościowy surowiec lekarski.
- Wykazuje właściwości powlekające i osłaniające ze względu na wysoką zawartość substancji śluzowych, a także przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwbakteryjne. Dlatego stosowany jest głównie w infekcjach górnych dróg oddechowych, ale również przy zaburzeniach ze strony przewodu pokarmowego.
- Przeznaczony jest do stosowania wewnętrznego, jak i zewnętrznego w postaci naparów, odwarów, płukanek i kąpieli.
Ślaz dziki – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ślaz dziki jest tradycyjnie stosowany przede wszystkim przy suchym kaszlu związanym z podrażnieniem gardła. Zawarte w nim substancje śluzowe tworzą na błonie śluzowej warstwę o działaniu powlekającym. Nie jest natomiast typowym ziołem wykrztuśnym służącym do ułatwiania usuwania zalegającej wydzieliny.
Ze względu na dużą zawartość substancji śluzowych warto zachować ostrożność przy jednoczesnym przyjmowaniu ślazu i leków doustnych. Śluzy mogą potencjalnie wpływać na szybkość wchłaniania innych substancji z przewodu pokarmowego. Przy regularnej farmakoterapii odpowiedni odstęp warto ustalić z lekarzem lub farmaceutą.
Ślaz zawiera substancje śluzowe, które można ekstrahować wodą bez konieczności długiego gotowania surowca. Jedną z metod przygotowania jest maceracja, czyli pozostawienie surowca w chłodnej lub letniej wodzie na określony czas. Taki sposób pozwala uzyskać wodny wyciąg zawierający związki śluzowe.
Zarówno ślaz dziki, jak i prawoślaz lekarski zawierają związki śluzowe o właściwościach powlekających. Preparaty z obu roślin są tradycyjnie wykorzystywane przy podrażnieniu błon śluzowych i towarzyszącym mu suchym kaszlu. Różnią się jednak wykorzystywanym surowcem i jego składem, dlatego wybór warto uzależnić od konkretnego preparatu.
- Batiha G.E.S., Tene S.T., Teibo J.O., Shaheen H.M., Oluwatoba O.S., Teibo T.K.A., Al-Kuraishy H.M., Al-Garbee A.L., Alexiou A., Papadakis M., The phytochemical profiling, pharmacological activities, and safety of Malva sylvestris: a review, „Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology” 2023;396:421–440.
- Mousavi S.M., Hashemi S.A., Behbudi G., Mazraedoost S., Omidifar N., Gholami A., Chiang W.H., Babapoor A., A Review on Health Benefits of Malva sylvestris L. Nutritional Compounds for Metabolites, Antioxidants, and Anti-Inflammatory, Anticancer, and Antimicrobial Applications, „Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine” 2021.
- Seddighfar M., Mirghazanfari S.M., Dadpay M. Analgesic and anti-inflammatory properties of hydroalcoholic extracts of Malva sylvestris L. and Carum carvi L. „Korean Journal of Pain”, 2020
