Rokitnik pospolity, znany także jako rokitnik zwyczajny (z łac. Hippophae rhamnoides), to roślina, która w ostatnich latach zyskała ogromną popularność i status superfoods. Zaliczany jest do rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae). Owoce, liście, olej z nasion rokitnika oraz inne przygotowane z nich przetwory zaliczane są do żywności funkcjonalnej i leczniczej ze względu na wysoką zawartość substancji bioaktywnych o wielokierunkowym, pozytywnym wpływie na organizm. Wyróżniają go silne właściwości antyoksydacyjne, immunomodulujące oraz przeciwstarzeniowe, jest również bogatym źródłem witamin i składników mineralnych. Rokitnik można stosować zarówno wewnętrznie w ramach ogólnego wzmocnienia organizmu, jak i profilaktyki wielu chorób oraz zewnętrznie w celu naturalnego zadbania o stan skóry i włosów.
Rokitnik pospolity – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Rokitnik pospolity jest wyjątkowo stabilnym źródłem witaminy C, ponieważ nie zawiera askorbinazy – enzymu przyspieszającego rozkład kwasu askorbinowego podczas przechowywania i obróbki. Dzięki temu witamina C zawarta w owocach rokitnika jest mniej podatna na straty.
- Olej z nasion rokitnika wyróżnia się zawartością cennych kwasów tłuszczowych i fitosteroli. Znajdują się w nim m.in. kwas linolowy, α-linolenowy i oleinowy, a sama roślina dostarcza również karotenoidów, flawonoidów, antocyjanów i garbników.
- Zastosowanie rokitnika ma długą historię – pierwsze wzmianki pochodzą z medycyny tybetańskiej. Już w VIII wieku wykorzystywano go m.in. przy dolegliwościach jelitowych, biegunce, chorobie wrzodowej, reumatyzmie i dnie moczanowej.
- Olej z rokitnika stosuje się również zewnętrznie w pielęgnacji uszkodzonej skóry. Wykorzystywany jest jako środek wspomagający gojenie ran, oparzeń, odmrożeń i odleżyn.
- Rokitnik można znaleźć w wielu różnych postaciach – od soków, syropów i przetworów po olej, kapsułki oraz ekstrakty stosowane w kosmetykach do twarzy, ciała i włosów. Nie ustalono jednak oficjalnych, uniwersalnych dawek rokitnika dla konkretnych zastosowań zdrowotnych.
Rokitnik pospolity – jakie ma właściwości?
Rokitnik pospolity występuje w Azji i Europie, w Polsce przede wszystkim w okolicach Bałtyku. Nie bez przyczyny nazywany jest fenomenem wśród roślin. Mimo że jeszcze do niedawna uznawany był głównie za roślinę ozdobną, wiadomo już, że jest to bogate źródło wielu substancji biologicznie czynnych. Rokitnik jest jednym z najlepszych, pokarmowych źródeł witaminy C. Dodatkowo wyróżnia go brak enzymu askorbinazy, obecnego w wielu innych roślinach. Powoduje on rozkład kwasu askorbinowego (witaminy C) podczas przechowywania i obróbki, prowadząc do jej strat. Dlatego rokitnik to nie tylko dobre źródło tej witaminy, ale również bardzo stabilne. W rokitniku znajdują się także karotenoidy, flawonoidy, antocyjany, garbniki, sterole, kwasy organiczne oraz lipidy. Dostarcza również witaminy E, witaminy K oraz witamin z grupy B, a także potasu, magnezu i wapnia. Olej z nasion rokitnika jest źródłem fitosteroli, kwasu linolowego, α-linolenowego i oleinowego. Tak bogaty skład sprawia, że rokitnik pospolity ma wiele właściwości, m.in.:
- spowalnia procesy starzenia,
- obniża stężenie cholesterolu we krwi,
- działa przeciwnowotworowo,
- jest silnym antyoksydantem,
- działa przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo,
- zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów,
- działa ochronnie w stosunku do wątroby,
- zwiększa syntezę kolagenu.
Rokitnik pospolity – działanie i wskazania do stosowania
Rokitnik wykorzystywany jest jako roślina lecznicza od wielu lat. Pierwsze doniesienia o jego właściwościach i prozdrowotnym działaniu pochodzą prawdopodobnie z podręczników medycyny tybetańskiej z VIII wieku. Wykorzystywano go wtedy jako środek przeciwbiegunkowy, przeciwwrzodowy, wspomagający leczenie chorób jelit, reumatyzmu i dny moczanowej. Aktualnie za wskazania do zastosowania rokitnika uznaje się:
- obniżoną odporność,
- infekcje bakteryjne i wirusowe,
- osłabienie, zmęczenie,
- chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy,
- widoczne oznaki starzenia się skóry np. przebarwienia i zmarszczki,
- stany zapalne błony śluzowej,
- profilaktykę przeciwnowotworową.
Preparaty z rokitnika znajdują zastosowanie jako środek wzmacniający odporność organizmu w okresie zwiększonej zapadalności na infekcje, podczas przeziębienia czy rekonwalescencji po chorobie. Zmniejszają też ryzyko i wspomagają leczenie chorób serca, cukrzycy oraz dyslipidemi (mogą obniżać poziom cholesterolu całkowitego i „złego” cholesterolu LDL, podwyższając jednocześnie stężenie „dobrego” cholesterolu HDL). Coraz więcej badań potwierdza również przeciwnowotworowe działanie rokitnika m.in. w stosunku do raka żołądka, prostaty, płuc, szyjki macicy, a także białaczki. Olej z rokitnika można stosować również zewnętrznie jako środek wspomagający gojenie ran, oparzeń, odmrożeń i odleżyn. Wykorzystywano go m.in. do opatrywania ran popromiennych po wybuchu w Czarnobylu.
Preparaty zawierające rokitnik pospolity
Rokitnik pospolity występuje w wielu postaciach i wykorzystywany jest do produkcji wielu różnych preparatów. Najpopularniejsze są soki, syropy oraz przetwory, a także olej z owoców rokitnika, które można dodawać do codziennych posiłków. Rokitnik występuje również jako suplement diety w postaci tabletek lub kapsułek, a jego wyciągi i ekstrakty wchodzą w skład kosmetyków do twarzy, ciała i włosów.
Rokitnik pospolity – dawkowanie i bezpieczeństwo stosowania
Przyjmując jakiekolwiek preparaty na bazie rokitnika, należy przestrzegać wskazówek producenta dotyczących jego dawkowania. Brakuje oficjalnych wytycznych na temat skutecznych i bezpiecznych dawek rokitnika dla profilaktyki lub leczenia konkretnych problemów zdrowotnych. Z tego względu, mimo że uznawany jest za bezpieczny, zaleca się postępowanie zgodne ze wskazaniami producentów i nieprzyjmowanie większych ilości.
Duże ilości preparatów i produktów spożywczych na bazie rokitnika mogą mieć lekkie działanie przeczyszczające. Dodatkowo warto mieć na uwadze, że wysokie dawki witaminy C nie ją wskazane dla wszystkich. U osób z tendencją do powstawania kamieni nerkowych nadmiar witaminy C może powodować wzrost stężenia kwasu moczowego i wytrącanie się kryształów szczawianowych, prowadząc do kamicy.
Produkty żywnościowe z rokitnika takie jak soki, oleje, przetwory uznawane są za bezpieczne dla kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Nie zaleca się natomiast przyjmowania preparatów takich jak wyciągi i ekstrakty roślinne, ze względu na brak pewności co do ich całkowitego bezpieczeństwa.
>> Biegunka - ostra i przewlekła. Jak leczyć biegunkę?
Rokitnik zwyczajny w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Rokitnik zwyczajny zaliczany jest do żywności funkcjonalnej, jest źródłem wielu substancji o wysokiej aktywności biologicznej oraz wykazuje wielokierunkowy, pozytywny wpływ na zdrowie.
- Ma silne właściwości antyoksydacyjne i immunomodulujące. Może obniżać również stężenie cholesterolu we krwi, wspierać pracę wątroby, zapobiegać zakrzepom oraz działać przeciwstarzeniowo. Coraz więcej mówi się również o jego właściwościach przeciwnowotworowych.
- Wspomaga leczenie infekcji, choroby wrzodowej oraz hipercholesterolemii.
- Uznawany jest za stosunkowo bezpieczny, a reakcje niepożądane i skutki uboczne pojawiają się rzadko.
Rokitnik pospolity – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Sposób stosowania zależy od rodzaju produktu. Czysty olej z rokitnika jest silnie zabarwiony, dlatego często wykorzystuje się go jako składnik kosmetyków lub miesza z innymi olejami. W przypadku gotowego produktu należy kierować się instrukcją jego stosowania.
Owoce rokitnika są bogatym źródłem witaminy C i mogą zawierać jej więcej niż owoce cytrusowe. Jej dokładna ilość jest jednak bardzo zmienna i zależy m.in. od odmiany rośliny, miejsca uprawy, dojrzałości owoców oraz sposobu ich przetwarzania i przechowywania. Nie można więc przypisać każdemu produktowi z rokitnika jednej stałej zawartości witaminy C.
Nie ma jednej porcji odpowiedniej dla wszystkich produktów z rokitnika, ponieważ mogą różnić się stężeniem i składem. Najlepiej kierować się zalecaną porcją podaną przez producenta. Większa ilość nie oznacza automatycznie większych korzyści, a skoncentrowany sok może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Sok i olej z rokitnika różnią się przede wszystkim składem. Sok z owoców dostarcza m.in. witaminy C i związków fenolowych, natomiast olej jest źródłem lipidów, w tym nienasyconych kwasów tłuszczowych, karotenoidów i tokoferoli. Nie są więc produktami zamiennymi, a ich zastosowanie zależy od oczekiwanego sposobu wykorzystania.
- Karwowski T. i wsp., Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) jako źródło witaminy C, 2020.
- Dąbrowski G., Czaplicki S., Szustak M., Cichońska E., Gendaszewska-Darmach E., Konopka I., Composition of flesh lipids and oleosome yield optimization of selected sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.) cultivars grown in Poland, „Food Chemistry” 2021.
- Bośko P., Biel W., Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego (Hippophaë rhamnoides L.), „Postępy Fitoterapii” 2017;18(1):36–41.
- Piłat B., Zadernowski R., Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) w profilaktyce nowotworowej, „Postępy Fitoterapii” 2019;20(2):111–117.
