Ostrożeń warzywny (łac. Cirsium oleraceum) jest cenną rośliną zaliczaną do rodziny astrowatych. Jest w pełni jadalny i dlatego często wykorzystywany jest w sztuce kulinarnej. Ostrożeń warzywny stosuje się zarówno profilaktycznie, jak i jako wsparcie leczenia niektórych jednostek chorobowych, w tym kamicy nerkowej, zapalenia zatok, reumatoidalnego zapalenia stawów, dny moczanowej, łuszczycy i trądziku.
Ostrożeń warzywny – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Ostrożeń warzywny może pobudzać wydzielanie żółci, a tym samym wpływać na procesy związane z trawieniem tłuszczów i pracą układu żółciowego.
- Roślina wykazuje łagodne działanie moczopędne, związane m.in. z obecnością flawonoidów, dzięki czemu sprzyja zwiększeniu ilości wydalanego moczu.
- Ostrożeniowi przypisuje się również właściwości przeciwkrwotoczne – tradycyjnie wykorzystywano go pomocniczo przy niewielkich krwawieniach.
- Ziele ostrożenia jest bogate w flawonoidy, m.in. linarynę i pektolinarynę, a także kwasy fenolowe, triterpeny, lignany, garbniki i fitosterole.
Ostrożeń warzywny – jakie ma właściwości?
Ostrożeń warzywny znany jest również pod nazwą czarcie żebro lub pietra ziele. Roślina jest popularna przede wszystkim w Azji, Ameryce Południowej, Europie i Afryce Północnej. Preferuje gleby podmokłe i o kwaśnym pH. W Polsce ostrożeń warzywny występuje przede wszystkim na północy i wschodzie. Roślina ma bardzo charakterystyczny wygląd i często mylona jest z ostem. Ma to związek z widocznym omszeniem łodygi i liści.
Z ostrożeniem warzywnym wiąże się pewna ludowa legenda. W dawnych czasach wierzono, że roślina ma magiczną moc i odpędza złe uroki. Co ciekawe, odwar z tego zioła gęstnieje lub galarowacieje, gdy obmyje się nim ciało chorego. Zmiany konsystencji nie obserwuje się, gdy z kąpieli korzysta zdrowy człowiek.
W krajach azjatyckich ostrożeń warzywny jest częstym dodatkiem do potraw. Ma to związek z jego składem, bogatym w białko, magnez, wapń, potas i inne substancje mineralne. Surowcem farmaceutycznym jest ziele ostrożenia warzywnego. Zbiory odbywają się na początku lipca, a surowiec poddaje się następnie suszeniu w odpowiednich warunkach.
W skład ostrożnia warzywnego wchodzą:
- fitosterole – obniżają poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi, działają moczopędnie i zmniejszają przerost prostaty,
- alkaloidy – działają bakteriobójczo, pobudzają aktywność ośrodkowego układu nerwowego, zwężają naczynia krwionośne i wykazują miejscowe działanie znieczulające,
- flawonoidy – działają moczopędnie, antyoksydacyjne i chronią ściany naczyń krwionośnych. Wyniki badań naukowych wykazały, że flawonoidy skracają czas krwawień,
- triterpeny – stosowane są jako środki przeciwzapalne i przeciwbólowe,
- lignany – regulują gospodarkę hormonalną. Są częstym składnikiem preparatów łagodzących objawy menopauzy, w tym np. uderzenia gorąca,
- garbniki – działają ściągająco, antybakteryjnie, łagodzą niektóre dolegliwości układu pokarmowego, w tym zatrucia i biegunki,
- sole mineralne,
- białko.
Ze względu na swój skład ostrożeń warzywny wykazuje działanie moczopędne, przeciwzapalne, żółciotwórcze, antybakteryjne i zwiększające krzepliwość krwi.
>> Zatrzymanie wody w organizmie – sięgnij po zioła!
Ostrożeń warzywny – działanie i wskazania do stosowania
Preparaty na bazie ostrożenia warzywnego można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrzne w postaci kompresów. Jako napar lub wywar wykorzystuje się go przede wszystkim jako środek moczopędny i przeciwzapalny. Wystudzonym naparem z ostrożenia warzywnego można przemywać cerę trądzikową. Pozwala to zmniejszyć stan zapalny, świąd i zaczerwienienie naskórka. Płukanki do włosów z ziela tej rośliny niwelują problem wypadania włosów.
Wskazaniami do stosowania ostrożenia warzywnego są:
- choroby układu moczowego,
- reumatoidalne zapalenie stawów,
- dna moczanowa,
- kamica żółciowa,
- trądzik,
- łuszczyca,
- wypadanie włosów.
Alkaloidy i garbniki obecne w niektórych częściach rośliny wykazują silne działanie bakteriobójcze – zwłaszcza w stosunku do szczepów Pseudomonas, Bacillus i Staphylococcus. Wyciągi z ostrożenia warzywnego wpływają również na skrócenie czasu krwawienia. Jest to związane z dużą zawartością w surowcu flawonoidów, które pobudzają produkcję płytek krwi. Ponadto w zielu ostrożenia obecny jest także związek o nazwie pektolinaryna, który wykazuje duże podobieństwo do kwasu acetylosalicylowego i tym samym działa przeciwbólowo.
Obecnie trwają badania nad wykorzystaniem surowca ostrożenia warzywnego jako wsparcie leczenia niektórych nowotworów, w tym raka piersi i prostaty.
Ostrożeń warzywny na skórę i włosy
Płukanki, odwary i napary z ostrożenia warzywnego stosowane są przez zwolenników naturalnej pielęgnacji. Substancje aktywne biologiczne obecne w zielu wykazują działanie przeciwzapalne, antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Z tego też względu ostrożeń warzywny stosuje się w przypadku świądu skóry, wysypce alergicznej, trądziku, a także oparzeniach słonecznych.
>> Zioła w kosmetyce i ich rola
Ostrożeń warzywny – dawkowanie
Ziele rośliny należy zalać 200 ml wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez ok. 15 minut. Gotowy napój można pić nawet kilka razy dziennie.
Preparaty zawierające ostrożeń warzywny
Ostrożeń warzywny występuje w postaci suszu.
Ostrożeń warzywny w ciąży
Nie zaleca się stosowania preparatów na bazie ostrożenia warzywnego w ciąży.
Ostrożeń warzywny – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania ostrożenia warzywnego są:
- ciąża,
- karmienie piersią,
- uczulenie na rośliny z rodziny astrowatych.
Ostrożeń warzywny – możliwe skutki uboczne
Przedawkowanie ostrożenia warzywnego może powodować stłuszczenie wątroby. Długotrwałe stosowanie ziele może mieć działanie toksyczne.
Ostrożeń warzywny w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Ostrożeń warzywny znany jest w fitoterapii od dziesięcioleci. W medycynie ludowej wierzono, że roślina posiada magiczną moc i uwalnia ze złych uroków.
- W skład ostrożenia warzywnego wchodzi wiele cennych składników bioaktywnych, w tym fitosterole, garbniki, flawonoidy, lignany, alkaloidy, triterpeny i substancje mineralne.
- Ostrożeń warzywny jest w całości jadalny i dlatego jest często wykorzystywany w kuchni azjatyckiej.
- Ziele ostrożenia warzywnego można spożywać wewnętrznie w celu złagodzenia objawów niektórych chorób układu moczowego, w tym kamicy nerkowej i dny moczanowej.
- W postaci płukanek i okładów skórnych, ostrożeń warzywny łagodzi objawy trądziku, łuszczycy, a także zmniejsza wypadanie włosów.
- Ostrożenia warzywnego nie zaleca się przyjmować kobietom w ciąży, karmiącym piersią, a także uczulonym na rośliny z rodziny astrowatych.
Ostrożeń warzywny – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Brakuje wystarczających danych pozwalających potwierdzić bezpieczeństwo codziennego, długotrwałego picia naparu z ostrożenia warzywnego. Sporadyczne lub krótkotrwałe stosowanie należy odróżnić od regularnego przyjmowania przez wiele tygodni czy miesięcy. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki lub cierpiące na choroby przewlekłe.
Ostrożeń warzywny był tradycyjnie wykorzystywany jako roślina moczopędna, dlatego bywa wymieniany w kontekście dny moczanowej. Brakuje jednak wiarygodnych badań klinicznych potwierdzających, że obniża stężenie kwasu moczowego lub zapobiega napadom dny. Nie powinien więc zastępować leczenia zaleconego przez lekarza ani być stosowany jako metoda leczenia ostrego napadu choroby.
Ostrożeniowi warzywnemu tradycyjnie przypisuje się działanie moczopędne, dlatego podczas jego stosowania ważne jest odpowiednie nawodnienie organizmu. Nie oznacza to jednak, że każdy powinien znacznie zwiększać ilość wypijanych płynów. Osoby, które ze względu na choroby serca lub nerek mają zalecone ograniczenie podaży płynów, nie powinny samodzielnie stosować preparatów o działaniu moczopędnym.
Nie ustalono bezpiecznego maksymalnego czasu stosowania naparu z ostrożenia warzywnego na podstawie dobrej jakości badań klinicznych. Z tego względu nie zaleca się jego długotrwałego stosowania na własną rękę. W przypadku gotowych preparatów należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i czasu stosowania.
- Kozyra M., Łoś R., Malm A., Phenolic acids in the flowering herbs of Cirsium oleraceum (L.) Scop. growing in Poland, 2010.
- Aggarwal G. i wsp., Traditional Uses, Phytochemical Composition, Pharmacological Properties and the Biodiscovery Potential of the Genus Cirsium, 2022.
- Nalewajko-Sieliwoniuk E. i wsp., Determination of the flavonoids/antioxidant levels in Cirsium oleraceum and Cirsium rivulare extracts, 2012
