Lukrecja (łac. Glycyrrhiza) zaliczana jest do roślin bobowatych liczących sobie ponad 36 gatunków. Znana również pod nazwą "słodkie drzewo" lukrecja kojarzona jest przede wszystkim z ciemnymi, ślimakowatymi słodyczami. Jednakże, składniki w niej zawarte sprawiają, że wykorzystywana jest w m.in. łagodzeniu objawów infekcji górnych dróg oddechowych i stanów zapalnych. Ponadto roślina stosowana jest w kosmetyce w produkcji past wybielających zęby, balsamów antycellulitowych, a także kremów wybielających przebarwienia skóry.
Lukrecja – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Lukrecja może pomagać w łagodzeniu podrażnienia błony śluzowej żołądka, a zawarte w jej korzeniu związki mogą działać osłaniająco i wspierać naturalne mechanizmy ochronne przewodu pokarmowego.
- Korzeń lukrecji może wspierać drogi oddechowe przy kaszlu, m.in. poprzez ułatwianie odkrztuszania zalegającej wydzieliny i łagodzenie podrażnienia błon śluzowych.
- Glicyryzyna obecna w lukrecji może wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową – przy nadmiernym lub długotrwałym spożyciu może sprzyjać zatrzymywaniu sodu i wody, utracie potasu oraz wzrostowi ciśnienia tętniczego.
- Z tego względu szczególną ostrożność przy stosowaniu lukrecji powinny zachować osoby z nadciśnieniem, chorobami serca lub nerek, a także przyjmujące niektóre leki, np. moczopędne.
- Badania nad lukrecją obejmują m.in. jej wpływ na procesy zapalne, błonę śluzową przewodu pokarmowego oraz aktywność przeciwdrobnoustrojową związków obecnych w korzeniu.
Lukrecja – jakie ma właściwości?
Spośród wszystkich gatunków lukrecji, największe zastosowanie w fitoterapii ma lukrecja gładka (łac. Glycyrrhiza glabra). Największe uprawy tej rośliny znajdują się na terenach należących do Hiszpanii, Japonii i północnych Chin. Jej prozdrowotne właściwości znane są już od czasów starożytnych. Co ciekawe, w medycynie chińskiej ponad 50% leków bazuje właśnie na ekstraktach z korzenia lukrecji. Napary z tej rośliny w wielu krajach uznawane są za bezcenne np. w Indiach, gdzie podlewa się nimi pomniki Buddy w jego urodziny.
Badania naukowe wykazały, że w skład korzenia lukrecji wchodzi ponad 400 różnych związków. To sprawia, że ma ono wielotorowe działanie. W samym olejku eterycznym wyróżnia się ok. 30 aktywnych biologicznie substancji, co przekłada się na mnogość zastosowań.
W skład lukrecji wchodzą:
- saponiny triterpenowe, a przede wszystkim glicyryzyna – związek ten może stanowić nawet 14% składu korzenia lukrecji. Glicyryzyna nadaje roślinie charakterystycznego smaku, a także działa wykrztuśnie, przeciwzapalnie, przeciwdrobnoustrojowo, a także reguluje gospodarkę hormonalną organizmu,
- flawonoidy – to cenne antyoksydanty, które neutralizują wolne rodniki. Ponadto flawonoidy działają spazmolitycznie, co oznacza, że biorą udział w mechanizmie rozkurczania mięśni gładkich budujących układ pokarmowy i oskrzela. Niektóre z tych związków wykazują działanie podobne do żeńskich hormonów płciowych estrogenów, co może być pomocne w łagodzeniu objawów menopauzy,
- kumaryny – działają uspokajająco i obkurczająco na mięśnie gładkie,
- witaminy z grupy B – wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, nerwowego i pokarmowego,
- polisacharydy,
- aminokwasy i białka.
Dzięki licznym substancjom aktywnym korzeń lukrecji wykazuje działanie przeciwzapalne, obkurczające mięśnie gładkie, wykrztuśne, przeciwbakteryjne, regulacyjne, a także łagodzące zmiany skórne.
>> Zioła na przeziębienie i kaszel - które wybrać?
Lukrecja – działanie i wskazania do stosowania
Korzeń lukrecji w zależności od postaci, w jakiej występuje, może być wykorzystywany na wiele schorzeń i dolegliwości.
Wskazaniami do stosowania lukrecji są:
- choroby układu oddechowego,
- schorzenia wirusowe i bakteryjne,
- okres postmenopauzalny,
- hipercholesterolemia,
- dolegliwości układu pokarmowego, w tym np. stłuszczenia wątroby.
Preparaty na bazie lukrecji gładkiej działają na wielu poziomach organizmu. Wykazano, że bogaty skład rośliny działa rozkurczowo i wykrztuśnie w wielu schorzeniach układu oddechowego. Jest to związane z tym, że zmniejsza lepkość śluzu, poprzez zmniejszenie gęstości wydzieliny. Dzięki temu znacznie poprawiają się ruchy nabłonka rzęskowego płuc.
Napary z lukrecji zmniejszają dolegliwości trawienne, w tym niestrawność, a także przyspieszają regenerację błon śluzowych budujących układ pokarmowy (głównie jelit i żołądka).
Najnowsze badania wskazują na to, że wyciągi z lukrecji mogą okazać się skuteczne w walce z wirusami. Leki mogłyby być stosowane zarówno profilaktycznie, jak i terapeutycznie na replikację wirusów, w tym SARS-CoV-2.
>> Objawy astmy oskrzelowej – cztery najczęstsze symptomy
Lukrecja na zaburzenia hormonalne
Zawarte w korzeniu lukrecji fitoestrogeny sprawiają, że roślina jest rekomendowana kobietom, które cierpią z powodu dolegliwości okresu menopauzy. Korzeń ziela przyczynia się również do obniżenia poziomu testosteronu we krwi, co może być pomocne jako wsparcie leczenia hiperandrogenizmu u mężczyzn, a także zespołu policystycznych jajników u kobiet.
Lukrecja na problemy skórne
Lukrecja bywa wykorzystywana jako surowiec do produkcji kosmetyków. Ze względu na jej działanie antybakteryjne i antyoksydacyjne stanowi cenny składnik kremów do pielęgnacji cery trądzikowej i z przebarwieniami.
>> Jak pozbyć się trądziku młodzieńczego? Zioła, maseczki i domowe sposoby
Lukrecja – dawkowanie
Doustna, dzienna dawka lukrecji, jaką można maksymalnie spożyć uzależniona jest głównie od stężenia glicyryzyny. Obliczono, że nie może ona przekraczać zakresu od 200 mg do 600 mg tego związku na dobę. Co ważne, przyjmowanie lukrecji powinno być ograniczone w czasie i nie dłuższe niż 6 tygodni.
Preparaty zawierające lukrecję
Lukrecja występuje w postaci:
>> Produkty z Lukrecją w składzie
Lukrecja w ciąży
Ze względu na obecność w składzie fitoestrogenów nie zaleca się spożywania lukrecji kobietom w ciąży.
Lukrecja – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania lukrecji są:
- choroby wątroby z zastojami żółci,
- ciężka niewydolność nerek,
- nadciśnienie tętnicze,
- ciąża.
Lukrecja – możliwe skutki uboczne
Przedawkowanie preparatów na bazie lukrecji może powodować skutki uboczne, w tym głównie zawroty głowy, nadciśnienie tętnicze, obrzęki płuc, zaburzenia rytmu serca, niewydolność nerek i hipokaliemię.
Lukrecja – interakcje z lekami i preparatami
Nie należy stosować lukrecji jednocześnie z lekami o działaniu moczopędnym, a także glikozydami nasercowymi. Składniki lukrecji gładkiej nasilają działanie paracetamolu. Należy zachować szczególną ostrożność w łączeniu preparatów lukrecji z antykoncepcją hormonalną.
Lukrecja w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Lukrecja to nie tylko składnik słodyczy o czarnej barwie, ale także cenny surowiec wykorzystywany w fitoterapii.
- Najważniejszym składnikiem aktywnym, zawartym w korzeniu lukrecji, jest glicyryzyna działająca sekretolitycznie, przeciwzapalnie, wykrztuśnie i przeciwdrobnoustrojowo.
- Lukrecja znana jest również z łagodzenia dolegliwości trawiennych, objawów menopauzy i zmian skórnych spowodowanych np. trądzikiem.
- Istnieje kilka przeciwwskazań do spożywania lukrecji, z których najważniejsze to nadciśnienie tętnicze, choroby nerek i wątroby, a także ciąża.
Lukrecja – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
DGL (deglycyrrhizinated licorice) to preparat z lukrecji, z którego usunięto większość glicyryzyny odpowiedzialnej za charakterystyczne działania ogólnoustrojowe i część działań niepożądanych zwykłej lukrecji. Z tego względu DGL i tradycyjnych preparatów z korzenia lukrecji nie należy traktować jako produktów o identycznym działaniu i profilu bezpieczeństwa.
Tak. Glicyryzyna zawarta w lukrecji może zwiększać utratę potasu i prowadzić do hipokaliemii, czyli zbyt niskiego stężenia potasu we krwi. Ryzyko wzrasta przy dużym lub długotrwałym spożyciu oraz u osób przyjmujących niektóre leki, np. leki moczopędne. Znaczny niedobór potasu może wpływać m.in. na pracę mięśni i serca.
Lukrecja może sprzyjać zatrzymywaniu sodu i wody w organizmie, a w konsekwencji prowadzić do powstawania obrzęków i wzrostu ciśnienia tętniczego. Za ten efekt odpowiada przede wszystkim zawarta w niej glicyryzyna, która może zaburzać gospodarkę wodno-elektrolitową. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z nadciśnieniem oraz chorobami serca lub nerek.
Osoby z nadciśnieniem powinny unikać regularnego stosowania preparatów z lukrecji zawierających glicyryzynę bez konsultacji z lekarzem. Substancja ta może prowadzić do zatrzymywania sodu i wody, utraty potasu oraz wzrostu ciśnienia tętniczego. Ryzyko jest szczególnie istotne przy większych dawkach i długotrwałym stosowaniu.
Bezpieczny czas stosowania zależy od rodzaju preparatu, zawartości glicyryzyny i celu jego użycia. Preparatów z lukrecji zawierających glicyryzynę nie należy przyjmować długotrwale bez kontroli lekarza, ponieważ wraz z czasem stosowania zwiększa się ryzyko działań niepożądanych. W przypadku gotowych produktów należy przestrzegać dawkowania i maksymalnego czasu stosowania podanego w ulotce.
- Antoniak K., Dudek-Makuch M., Bylka W., Lukrecja – czy tylko słodka? Związki chemiczne, aktywność biologiczna i zastosowanie, „Postępy Fitoterapii” 2020;21(3):154–160.
- Kucharska-Ambrożej K., Karpinska J., Aktualny stan wiedzy na temat chemizmu i aktywności biologicznej lukrecji gładkiej (Glycyrrhiza glabra L.), 2017.
- Wahab S. i wsp., Glycyrrhiza glabra (Licorice): A Comprehensive Review on Its Phytochemistry, Biological Activities, Clinical Evidence and Toxicology, „Plants” 2021;10(12):2751.
