Artroskopia to badanie struktur stawowych za pomocą specjalistycznego endoskopu. Badanie stanowi nie tylko metodę diagnostyczną, ale również operacyjną, ponieważ umożliwia przeprowadzenie zabiegów naprawczych. Kiedy pacjenci muszą mieć wykonaną artroskopię? Jak należy przygotować się do badania i jak ono wygląda?
Artroskopia — na czym polega badanie i jakie są wskazania? Przygotowanie, rodzaje, możliwości
Wiedza w pigułce
- Artroskopię wykonuje się m.in. po urazach stawów, przy niestabilności stawu, zmianach zwyrodnieniowych, reumatoidalnym zapaleniu stawów, obecności ciał obcych i torbieli okołostawowych.
- Przed zabiegiem konieczne jest wykonanie podstawowych badań, m.in. morfologii krwi, parametrów krzepnięcia i oznaczenia grupy krwi. W zależności od stanu zdrowia mogą być potrzebne również dodatkowe badania.
- Artroskopia jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym, podpajęczynówkowym lub ogólnym, a podczas zabiegu przez niewielkie nacięcia lekarz wprowadza do stawu artroskop oraz narzędzia chirurgiczne.
- Po artroskopii konieczne jest przestrzeganie zaleceń lekarza, a czas rekonwalescencji zależy od zakresu wykonanego zabiegu i może wynosić od kilku tygodni do kilku miesięcy.
- Artroskopia, podobnie jak każdy zabieg chirurgiczny, wiąże się z ryzykiem powikłań, m.in. zakażenia, krwiaka śródstawowego, zakrzepicy żył głębokich, uszkodzenia chrząstki lub struktur nerwowo-naczyniowych.
Artroskopia — co to jest?
Artroskopia to inaczej wziernikowanie stawu służące ocenie struktur stawowych. Badanie umożliwia również przeprowadzenie niektórych zabiegów naprawczych (np. usunięcie przerośniętej błony maziowej), a jeśli występuje konieczność również pobrania próbki do badania histopatologicznego.
Artroskopia może więc stanowić zarówno metodę diagnostyczną, pozwalająca na dokładne obejrzenie struktury stawu i rozpoznanie patologii, jak i metodę operacyjną, wykorzystywaną do przeprowadzenia wewnątrzstawowych zabiegów chirurgicznych. Przeprowadzenie naprawy uszkodzeń w ten sposób przynosi pacjentowi wiele korzyści, m.in. pozwala na szybszy powrót do aktywności (w porównaniu z metodą otwartą), wywołuje mniejsze dolegliwości bólowe, jak również zmniejsza ryzyko infekcji.
>> Kwas hialuronowy – właściwości i zastosowanie nie tylko w medycynie estetycznej
Najczęściej wykonywanym badaniem artroskopowym jest artroskopia kolana. Wykonuje się również artroskopię stawu barkowego, łokciowego, nadgarstkowego, biodrowego i skokowego.
Wskazania do wykonania artroskopii
Badanie artroskopowe jest zazwyczaj związane z zauważeniem nieprawidłowości w badaniach obrazowych (USG, RTG, rezonans magnetyczny). Można wśród nich wyróżnić:
- urazy stawów;
- złamania śródstawowe;
- niestabilność ruchową w stawie;
- zmiany związane z reumatoidalnym zapaleniem stawów;
- zmiany zwyrodnieniowe;
- ciała obce;
- torbiele okołostawowe;
- zmiany nowotworowe.
Artroskopia — jak się przygotować do badania?
Jeśli pacjent został zakwalifikowany do badania artroskopowego przez ortopedę, konieczne jest przeprowadzenie podstawowych badań laboratoryjnych, takich jak:
- morfologia krwi;
- oznaczenie parametrów układu krzepnięcia;
- grupa krwi.
W przypadku pacjentów z chorobami przewlekłymi zazwyczaj konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań, np. ekg., poziom glukozy we krwi, próby wątrobowe, ogólne badanie moczu, kreatynina. Największe ryzyko i wiążąca się z nim konieczność przeprowadzenia dokładnej diagnostyki przedoperacyjnej dotyczy przeprowadzania artroskopii w znieczuleniu ogólnym.
Pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe otrzymają dokładne zalecenia dotyczące konieczności ich odstawienia na pewien czas przed operacją.
Przed badaniem pacjent spotyka się z anestezjologiem, który przeprowadza z nim dokładny wywiad na temat chorób przewlekłych, alergii, aktualnego samopoczucia i stosowanych leków.
Zaleca się (najczęściej jest to wymóg), aby pacjenci przed badaniem zaszczepili się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Pacjenci proszeni są o stawienie się na czczo w dniu badania. Muszą posiadać pełną dokumentację medyczną i dowód osobisty.
>> Zmiany przeciążeniowe stawów: łokieć tenisisty, zespół cieśni nadgarstka, kolano biegacza
Artroskopia — jak przebiega badanie?
Artroskopia jest tzw. małoinwazyjnym zabiegiem chirurgicznym. Badanie najczęściej przeprowadzane jest w znieczuleniu podpajęczynówkowym, miejscowym lub ogólnym. Jeśli wykonywane jest u dzieci, stosuje się wyłącznie znieczulenie ogólne.
Na sali operacyjnej pacjent układany jest w pozycji zapewniającej swobodny dostęp do badanego stawu (np. w przypadku artroskopii kolana kończyna jest lekko uniesiona i zgięta w stawie kolanowym). Badanie rozpoczyna się od podania znieczulenia.
Następnie ortopeda wykonuje niewielkie (ok. 7 mm) nacięcia skóry i tkanek podskórnych — porty. Miejsca są dokładnie wyznaczone przez uwarunkowania anatomiczne każdego stawu i pozwalają na bezpieczne wprowadzenie kamery (ze swoim źródłem światła) i narzędzi do wnętrza stawu. Lekarz operujący narzędziami na ekranie monitora obserwuje strukturę stawu (m.in. chrząstki, błonę maziową, więzadła, ścięgna) w czasie rzeczywistym. Jeśli konieczne jest wykonanie zabiegu naprawczego, przez porty dodatkowo wprowadza się specjalne (cienkie) narzędzia chirurgiczne. Po zakończeniu koniecznych zabiegów lekarz usuwa narzędzia, artroskop, zszywa rany, a w jednej z nich zostawia dren odprowadzający krew. Dren zazwyczaj jest usuwany przy zmianie opatrunku.
Badanie trwa zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu minut.
>> Dieta w okresie okołooperacyjnym – co można jeść przed i po operacji?
Artroskopia — postępowanie po badaniu
Po badaniu artroskopowym należy dokładnie przestrzegać zaleceń lekarza.
Artroskopia wiąże się z koniecznością krótkiej hospitalizacji, która zwykle nie trwa dłużej niż 24 godziny. W niektórych przypadkach może istnieć konieczność zatrzymania pacjenta na kilka dni (zwykle nie więcej niż 3). Ma to związek zarówno z przebiegiem zabiegu, jak i rodzajem zastosowanego znieczulenia i samopoczucia pacjenta.
Cały proces leczenia zależy od zakresu badania. Większe zabiegi chirurgiczne wiążą się z dłuższym okresem rekonwalescencji. Zwykle trwa od trzech do sześciu tygodni, jednak może być znacznie dłuższe. W przypadku kolana i jego napraw związanych z rekonstrukcją więzadeł, chrząstki czy implantacją łąkotek wymagają od trzech do sześciu miesięcy leczenia.
Palaczom tytoniu zaleca się zerwanie z nałogiem, ponieważ ma on negatywny wpływ na gojenie ran i procesy regeneracyjne.
Artroskopia — przeciwskazania do badania
Artroskopia jest badaniem inwazyjnym, dlatego istnieją pewne ograniczenia lub przeciwwskazania wiążące się ze wzrostem ryzyka powikłań w trakcie i po badaniu.
Bezwzględnie należy poinformować lekarza o:
- stanach zapalnych skóry (szczególnie tych znajdujących się w obrębie stawu zakwalifikowanego do artroskopii);
- zaburzeniach krzepnięcia krwi;
- alergii na leki;
- aktualnych infekcjach (nawet jeśli są niewidoczne, jak np. infekcje układu moczowego, stany zapalne przyzębia).
Lekarz podejmie decyzję w odniesieniu do zgłaszanych dolegliwości i ogólnego stanu pacjenta.
Artroskopia — możliwe powikłania po badaniu
Artroskopia jest zabiegiem chirurgicznym, dlatego wiąże się z ryzykiem powikłań. Do najpoważniejszych z nich można zaliczyć:
- zakażenia pooperacyjne;
- krwiaki śródstawowe;
- zakrzepicę żył głębokich;
- uszkodzenia chrząstki;
- powstanie przetoki (np. jałowej maziówkowo-skórnej przetoki kolana);
- uszkodzenie systemu nerwowo-naczyniowego.
Artroskopia — cena badania
Cena zależy od konkretnej placówki przeprowadzającej artroskopię, stawu i pełnego zakresu badania. Koszty rosną w przypadku konieczności przeprowadzenia zabiegów naprawczych i zależą również od rodzaju uszkodzeń.
Zwykle ceny mieszczą się w przedziale od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Czas oczekiwania na badanie wynosi od kilku dni do kilkunastu tygodni.
Pacjentom posiadającym ubezpieczenie zdrowotne i skierowanie od lekarza wskazujące na konieczność przeprowadzenia artroskopii przysługuje bezpłatne badanie finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Czas oczekiwania na artroskopię w publicznych placówkach medycznych wynosi od kilku do kilkunastu miesięcy.
Artroskopia – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Po niektórych artroskopiach kolana można obciążać operowaną nogę już wkrótce po zabiegu, natomiast po zabiegach wymagających naprawy lub rekonstrukcji struktur stawu lekarz może zalecić czasowe ograniczenie obciążania. Sposób i tempo zwiększania obciążenia zależą od rodzaju wykonanego zabiegu, dlatego należy przestrzegać zaleceń otrzymanych po operacji.
Nie każda artroskopia wymaga rehabilitacji prowadzonej przez fizjoterapeutę. Po zabiegu zwykle zaleca się odpowiednio dobrane ćwiczenia, które pomagają odzyskać ruchomość stawu, siłę mięśni i sprawność. W przypadku bardziej rozległych zabiegów lekarz lub fizjoterapeuta może zalecić indywidualny program rehabilitacji.
Czas korzystania z kul zależy od rodzaju wykonanego zabiegu. Po mniej rozległej artroskopii kolana mogą być potrzebne tylko przez kilka dni, głównie w celu ułatwienia chodzenia. Po zabiegach, w których konieczna jest naprawa struktur stawu, lekarz może zalecić dłuższe odciążanie kończyny. Należy stosować się do indywidualnych zaleceń dotyczących obciążania operowanej nogi.
Do prowadzenia samochodu można wrócić, gdy operowana kończyna jest sprawna i można bez bólu oraz opóźnienia wykonać gwałtowne hamowanie. Znaczenie ma również możliwość swobodnego wchodzenia i wychodzenia z samochodu oraz brak leków, które mogą ograniczać zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Termin jest indywidualny i może wynosić od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od rodzaju zabiegu.
Termin powrotu do pracy zależy przede wszystkim od rodzaju wykonanego zabiegu oraz charakteru pracy. Przy pracy siedzącej powrót do obowiązków może nastąpić szybciej, natomiast praca wymagająca długiego stania, chodzenia lub wysiłku fizycznego może wiązać się z dłuższą przerwą. Ostateczny termin powrotu do pracy zależy od przebiegu rekonwalescencji i indywidualnych zaleceń lekarza.
- A. Kruk, S. Terech, P. Jarzynkowski i wsp., Interdyscyplinarna opieka nad pacjentem operowanym metodą artroskopii stawu kolanowego, „Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu” 2018, t. 2, nr 55, s. 219–224.
- M. Jamil, W. Dandachli, S. Noordin i wsp., Hip arthroscopy: Indications, outcomes and complications, „International Journal of Surgery” 2018, nr 54, s. 341–344.
- Onyema C, Oragui E, White J, Khan WS. Evidence-based practice in arthroscopic knee surgery. Journal of Perioperative Practice. 2011;21(4):128–134.
- van Arkel ERA, et al. Dutch Guideline on Knee Arthroscopy Part 2: non-meniscus intra-articular knee injury: a multidisciplinary review by the Dutch Orthopaedic Association. Acta Orthopaedica. 2021.
