Alfa-1-globuliny i alfa2-globuliny stanowią najmniejsze grupy białek w osoczu. Odgrywają jednak istotną rolę w transporcie różnorodnych składników we krwi, a oznaczenie ich stężenia może być ważną wskazówką diagnostyczną przy chorobach trzustki, wątroby, jelit i nerek. Kiedy wykonuje się badanie alfa1-globuliny i alfa2-globuliny? Jakie są wartości referencyjne i co może oznaczać uzyskanie nieprawidłowego wyniku?
Alfa1-globuliny i alfa2-globuliny — na czym polega badanie? Wskazania, przygotowanie, normy
Wiedza w pigułce
- Badanie alfa1-globulin i alfa2-globulin jest częścią proteinogramu, czyli elektroforetycznego rozdziału białek krwi na poszczególne frakcje.
- Proteinogram wykonuje się m.in. przy podejrzeniu stanów zapalnych, chorób wątroby, nerek i przewodu pokarmowego, a także przy nieprawidłowym stężeniu białka całkowitego lub podejrzeniu zaburzeń gospodarki białkowej.
- Do badania należy zgłosić się na czczo, a materiałem do oznaczenia jest krew żylna.
- Podwyższone lub obniżone wartości alfa1-globulin i alfa2-globulin mogą towarzyszyć różnym chorobom, dlatego wynik należy interpretować razem z pozostałymi frakcjami białkowymi i obrazem klinicznym.
Alfa1-globuliny + alfa2-globuliny — co to jest?
Globuliny to grupa białek znajdujących się w osoczu krwi. Globuliny dzielą się na trzy frakcje:
- alfa-globuliny;
- beta-globuliny;
- gamma-globuliny.
Frakcje alfa-globuliny i beta-globuliny zawierają białka odpowiedzialne za transport m.in. żelaza, miedzi i hormonów. Frakcje gamma-globuliny zawierają głównie przeciwciała.
Do oznaczenia stężenia poszczególnych frakcji białek we krwi służy badanie nazywane proteinogramem.
Najmniejsze spośród wszystkich grup białek we krwi są alfa-globuliny. Tę wytwarzaną przez wątrobę grupę dzieli się dodatkowo na dwa rodzaje:
- alfa1-globuliny;
- alfa2-globuliny.
Występują pomiędzy nimi nieznaczne różnice w składzie, jednak spełniają w organizmie podobne funkcje. Nieprawidłowości w stężeniu alfa1-globulin i alfa2-globulin wynikają zwykle z jednakowych chorób.
>> Ból wątroby – czy wątroba boli? Objawy chorób wątroby
Alfa1-globuliny
Około 2-5% białka całkowitego stanowią alfa1-globuliny, do których należą:
- alfa1-antytrypsyna — neutralizuje enzymy trzustkowe i proteolityczne;
- alfa1-kwaśna glikoproteina — odgrywa rolę w reakcjach przeciwzapalnych i immunomodulacyjnych (białko ostrej fazy) oraz w wiązaniu i transporcie substancji endogennych oraz egzogennych wykazujących własności obojętne i zasadowe;
- alfa-lipoproteina (HDL) — tzw. dobry cholesterol, transportuje cholesterol z krwi i naczyń krwionośnych do wątroby;
- TBG — białko wiążące i transportujące wolną tyroksynę (FT4) we krwi.
Alfa2-globuliny
Około 7-13% białka całkowitego stanowią alfa2-globuliny, do których należą:
- alfa2-makroglobulina — odpowiedzialna za transport hormonów i enzymów, regulację układu immunologicznego i krzepnięcia krwi;
- ceruloplazmina — białko umożliwiające łączenie się transferryny z żelazem oraz odpowiedzialne za transport miedzi;
- haptoglobina — odpowiedzialna za wyłapywanie hemoglobiny z rozpadu krwinek (ochrona nerek wrażliwych na jej działanie).
Alfa1-globuliny + alfa2-globuliny — wskazania do wykonania badania
Oznaczenie frakcji alfa-globulin może być bardzo przydatną wskazówką diagnostyczną. Wykonanie proteinogramu zleca się zwykle, gdy stwierdza się nieprawidłowości w badaniu poziomu białka całkowitego we krwi. Szczególnie istotnym wskazaniem jest hiperproteinemia (zbyt wysokie stężenie białka).
Badanie wykonywane jest w przebiegu lub przy podejrzeniu:
- chorób wątroby;
- chorób nerek;
- chorób przewodu pokarmowego;
- przewlekłych stanów zapalnych;
- chorób nowotworowych.
>> Miażdżyca tętnic nerkowych – przyczyny, diagnostyka, leczenie
Wśród objawów wskazujących na konieczność wykonania badania wyróżnia się:
- osłabienie odporności (częste infekcje);
- niedokrwistość;
- obrzęki kończyn dolnych;
- utratę apetytu, mdłości, wymioty;
- uporczywe swędzenie skóry;
- żółtaczkę;
- zmęczenie i osłabienie;
- bóle kości;
- bóle pleców;
- powiększenie węzłów chłonnych.
>> Kremy, żele i maści na żylaki
Jak się przygotować do badania alfa1-globuliny + alfa2-globuliny?
Do przeprowadzenia badania alfa1-globuliny i alfa2-globuliny nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Na badanie pacjent powinien przyjść na czczo. Zalecane jest, aby minęło 12 godzin od ostatniego posiłku.
Badanie wykonywane jest zwykle w godzinach porannych.
Jak przebiega badanie poziomu alfa-fetoproteiny?
Badanie przeprowadza się na podstawie próbki krwi żylnej pobranej od pacjenta. Zazwyczaj krew pobierana jest z żyły łokciowej.
Proteinogram to inaczej rozkład elektroforetyczny (elektroforeza) białek.
Pod wpływem ładunku elektrycznego określone białka migrują w specjalnym żelu. Ze względu na to, że poszczególne frakcje charakteryzują się inną prędkością migracji, w specjalnym analizatorze przebywają określone odległości („grupują się”). Po wybarwieniu można dokonać oceny stężenia każdej z frakcji białek.
Na wynik badania czeka się zwykle 1 dzień.
>> Dieta przy nefropatii cukrzycowej
Alfa1-globuliny + alfa2-globuliny — normy alfa-globulin
Laboratoria wyznaczają różne wartości referencyjne dla alfa-globulin, zazwyczaj jednak mieszczą się one w podanych przedziałach:
- Alfa1-globuliny: 1-5% białka całkowitego (0,6-3,5 g/l);
- Alfa 2-globuliny: 7-14% białka całkowitego (4,9-11 g/l).
Wyniki zawsze powinny być interpretowane przez lekarza. Istotne znaczenie mają bowiem nie tylko wyniki poszczególnych badań, ale również proporcji pomiędzy poszczególnymi frakcjami.
Niski poziom alfa1-globuliny
Spadek stężenia alfa-globulin we krwi świadczy zwykle o:
- uszkodzeniach wątroby;
- toczącym się w organizmie ostrym stanie zapalnym;
- wrodzonym niedoborze lub nadmiernej utracie;
- niedożywieniu lub wyniszczeniu organizmu.
Wysoki poziom alfa1-globuliny
Podwyższony poziom alfa1-globuliny obserwuje się zwykle w przypadku:
- stosowania antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej;
- przewlekłych stanów zapalnych;
- niedokrwistości wywołanej niedoborem żelaza;
- zawału serca;
- chorób stawów.
Niski poziom alfa2-globuliny
Spadek stężenia alfa2-globulin w osoczu krwi ma zazwyczaj związek z:
- przewlekłym stanem zapalnym w obrębie jelit;
- długotrwałą głodówką lub niedożywieniem;
- niewydolnością wątroby;
- nasiloną hemolizą;
- nadmierną utratą białka (np. z moczem).
Wysoki poziom alfa2-globuliny
Jeśli alfa2-globuliny przekraczają górną granicę normy, może to świadczyć o:
- zespole nerczycowym;
- stanach zapalnych;
- cholestazie;
- chłoniaku Hodgkina.
Może również wynikać z przyjmowania sterydów (np. leczenia glikokortykosterodami).
Alfa1-globuliny + alfa2-globuliny — powikłania po badaniu
Ponieważ badanie wykonuje się przy wykorzystaniu niewielkiej próbki krwi, nie występują poważne powikłania po badaniu. Po pobraniu może pojawić się siniak w okolicy miejsca wkłucia. U pacjentów z zaburzeniami krzepliwości lub przyjmującymi leki przeciwzakrzepowe może wystąpić przedłużone krwawienie, dlatego zaleca się założenie plastra opatrunkowego.
Przeciwwskazania do wykonania badania alfa1-globuliny + alfa2-globuliny
Nie ma przeciwwskazań do przeprowadzenia badania alfa1-globuliny i alfa2-globuliny. Badanie może być bezpiecznie przeprowadzone u dzieci i kobiet ciężarnych.
Alfa1-globuliny + alfa2-globuliny — cena badania
Ceny proteinogramu zależą od województwa i konkretnego punktu pobrań. Na ogół mieszczą się w przedziale od 25 do 55 zł.
Pacjenci posiadający ubezpieczenie zdrowotne oraz skierowanie od lekarza POZ mogą wykonać bezpłatne badanie.
Alfa1-globuliny i alfa2-globuliny – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Alfa1- i alfa2-globuliny mogą być oceniane w ramach proteinogramu, ale samo oznaczenie tych frakcji nie służy do rozpoznawania niedoborów odporności. W zależności od objawów i sytuacji klinicznej lekarz może zlecić dodatkowo oznaczenie immunoglobulin, takich jak IgG, IgA i IgM, oraz inne badania oceniające funkcjonowanie układu odpornościowego.
Ciąża powoduje fizjologiczne zmiany w gospodarce białkowej organizmu, które mogą wpływać na poszczególne frakcje białek surowicy. Dlatego wynik proteinogramu u kobiety ciężarnej powinien być interpretowany z uwzględnieniem ciąży oraz zakresów referencyjnych stosowanych przez laboratorium.
Infekcja i związany z nią stan zapalny mogą wpływać na poziom poszczególnych frakcji białkowych we krwi. Alfa1- i alfa2-globuliny obejmują białka, których stężenie może zwiększać się w przebiegu odpowiedzi zapalnej. Dlatego nieprawidłowy wynik należy interpretować w kontekście pozostałych frakcji proteinogramu oraz objawów.
4
Czy wynik alfa1-globulin i alfa2-globulin może być nieprawidłowy przy prawidłowym białku całkowitym?
Prawidłowe stężenie białka całkowitego nie oznacza, że wszystkie jego frakcje są prawidłowe. Proteinogram pokazuje udział poszczególnych frakcji białkowych, dlatego możliwe jest występowanie odchyleń w zakresie alfa1- lub alfa2-globulin przy prawidłowym poziomie białka całkowitego. Znaczenie takich zmian ocenia się na podstawie całego proteinogramu oraz informacji o stanie zdrowia.
- Ząbek-Adamska A. i wsp. Zalecenia Grupy Roboczej ds. Raportowania Wyników Elektroforezy Białek (RaWEB) surowicy Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej. Diagn Lab. 2023;59(3):90–123.
- Neumeister B., Besenthal I., Böhm B.O. Diagnostyka laboratoryjna. Poradnik kliniczny. Wyd. II polskie, red. M. Pietruczuk, A. Bartoszko-Tyczkowska. Wrocław: Elsevier Urban & Partner; 2013.
- Solnica B., Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W. (red.). Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wyd. 5. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2022.
