Pelargonia afrykańska, inaczej pelargonia przylądkowa (Pelargonium sidoides), jest składnikiem preparatów doustnych na przeziębienie i zatoki. Podstawowym surowcem zielarskim pelargonii jest korzeń, z którego pozyskuje się wyciąg suchy.
Pelargonia afrykańska - właściwości, preparaty, dawkowanie
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Pelargonia afrykańska wpływa na mechanizmy obronne układu oddechowego – może pobudzać pochłanianie i eliminację patogenów oraz odpowiedź organizmu na zakażenia wirusowe i bakteryjne.
- Pelargonia może utrudniać bakteriom przyleganie do błony śluzowej dróg oddechowych, m.in. Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae, które mogą odpowiadać za zakażenia układu oddechowego.
- Roślina pobudza aktywność aparatu rzęskowego nabłonka oddechowego, co usprawnia naturalne oczyszczanie dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny.
- Pelargonia afrykańska zawiera ponad 60 zidentyfikowanych składników, w tym kumaryny, flawonoidy, kwasy fenolowe, katechiny i proantocyjanidyny.
- Preparaty z pelargonią mogą powodować łagodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, m.in. nudności, ból w nadbrzuszu, biegunkę lub zgagę; możliwe są również reakcje alergiczne.
W pelargonii afrykańskiej zidentyfikowano ponad 60 składników, z których wiele wykazuje aktywność biologiczną. To między innymi:
- kumaryny, np. umckalina i fraksyna,
- flawonoidy,
- kwasy fenolowe,
- katechiny,
- proantocyjanidyny, np. pelargoniny.
Pelargonia afrykańska – właściwości lecznicze
Pelargonia afrykańska wykazuje działanie:
- przeciwzapalne – ogranicza produkcję czynników prozapalnych;
- przeciwbakteryjne – zmniejsza przyleganie bakterii, np. Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Haemophilus influenzae, do błony śluzowej dróg oddechowych,
- przeciwwirusowe – hamuje aktywność wirusów, ich wnikanie do komórek i namnażanie się, np. wirusa RSV, paragrypy, ludzkiego koronawirusa, grypy sezonowej, Coxsackie oraz opryszczki HSV-1 i 2;
- immunomodulujące – pobudza pochłanianie i eliminację patogenów, napędza układ odpornościowy do reakcji obronnej przeciwko zakażeniom wirusowym i bakteryjnym oraz pomaga skrócić czas trwania infekcji.
Dodatkowo pelargonia wspiera aktywność nabłonka oddechowego i tzw. aparatu rzęskowego, co ułatwia oczyszczanie dróg oddechowych.
>> Flegma w gardle – dlaczego się zbiera, jak się jej pozbyć?
Pelargonia afrykańska na zatoki, na kaszel – zastosowanie
Pelargonia afrykańska jest skuteczna w łagodzeniu objawów przeziębienia oraz infekcji dróg oddechowych. Stosowanie preparatów z wyciągiem z korzenia tej rośliny przyczynia się do zmniejszenia typowych dolegliwości, takich jak:
- zatkany nos, nadmierna wydzielina, kichanie, niedrożność i obrzęk błony śluzowej,
- spływanie wydzieliny z nosa do gardła,
- kaszel,
- ból lub ucisk w okolicy zatok przynosowych,
- zaburzenia zmysłu węchu i smaku związane z katarem,
- ból gardła i jego zaczerwienienie,
- ropna wydzielina.
Pelargonia afrykańska jest wykorzystywana również w leczeniu zapalenia migdałków i zatok przynosowych. Ponadto roślina ta może również zmniejszać ryzyko wtórnych infekcji bakteryjnych, co ogranicza potrzebę stosowania antybiotyków. Niektóre badania sugerują, że pacjenci stosujący preparaty z pelargonią rzadziej sięgają po środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol, oraz odczuwają poprawę jakości snu podczas przeziębienia.
Pelargonia afrykańska w lekach i suplementach
Preparaty z pelargonią afrykańską są dostępne jako:
- leki (tabletki i syrop stosowane w objawowym leczeniu przeziębienia),
- wyroby medyczne (spray do nosa i syrop wspomagająco w leczeniu kataru wirusowego),
- suplementy diety (syropy dla dzieci, pastylki do ssania, tabletki, gdzie zadaniem pelargonii jest wsparcie układu oddechowego, m.in. gardła, oskrzeli i zatok).
Jak dawkować preparaty z pelargonią afrykańską?
Podstawowym składnikiem tych preparatów jest standaryzowany wyciąg suchy z korzenia pelargonii afrykańskiej, a standardowa jednorazowa dawka wynosi zazwyczaj 10-30 mg. Dawkowanie zależy od wieku:
- dzieci w wieku 6-12 lat stosują preparaty 1-2 razy na dobę,
- młodzież i dorośli – 2-3 razy dziennie.
Terapia preparatami z pelargonią nie powinna trwać dłużej niż tydzień. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów, takich jak duszność, wysoka gorączka czy odkrztuszanie krwistej lub ropnej wydzieliny, zaleca się kontakt z lekarzem.
Pelargonia afrykańska – przeciwwskazania
- Preparatów z pelargonią afrykańską nie stosuje się w przypadku uczulenia na wyciąg z korzenia pelargonii, inne gatunki tej rośliny ani rośliny z rodziny bodziszkowatych (Geraniaceae). Dodatkowo nie zaleca się jednoczesnego stosowania kilku preparatów zawierających pelargonię.
- Stosowanie preparatów z pelargonią nie jest zalecane u pacjentów z ciężkimi chorobami wątroby i nerek ani u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe.
- Ze względu na działanie immunomodulujące nie zaleca się ich również pacjentom stosującym leki immunosupresyjne, które obniżają odporność (stosuje się je na przykład u pacjentów po przeszczepie).
- Preparatów z pelargonią afrykańską nie stosuje się w ciąży i w okresie karmienia piersią, ponieważ brak danych potwierdzających ich bezpieczne stosowanie. Nie wiadomo również, czy pelargonia wpływa negatywnie na płodność.
Skutki uboczne stosowania pelargonii afrykańskiej
Preparaty z pelargonią afrykańską są na ogół dobrze tolerowane. Wśród możliwych działań niepożądanych można wymienić:
- łagodne zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka, ból w nadbrzuszu, nudności, wymioty, utrudnione połykanie czy zgaga,
- łagodne krwawienie z dziąseł lub nosa,
- reakcje alergiczne.
Niektóre źródła wskazują na możliwość toksycznego działania pelargonii afrykańskiej na komórki wątroby, co jest określane jako hepatotoksyczność. Objawy mogą obejmować nudności, brak apetytu, bóle brzucha, zmęczenie oraz żółte zabarwienie skóry. Nie stwierdzono negatywnego wpływu preparatów z pelargonią afrykańską na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn.
Pelargonia afrykańska – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Podczas stosowania preparatów z korzenia pelargonii afrykańskiej zgłaszano przypadki zaburzeń czynności wątroby, jednak częstość ich występowania nie jest znana i nie ustalono jednoznacznie związku przyczynowego. Jeśli podczas stosowania pojawią się objawy mogące wskazywać na problemy z wątrobą, takie jak zażółcenie skóry lub oczu, ciemny moc czy silny ból w górnej części brzucha, należy przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.
Nie opisano dobrze udokumentowanych, klinicznie istotnych interakcji pelargonii afrykańskiej z typowymi lekami stosowanymi objawowo podczas przeziębienia. Możliwość łączenia preparatów zależy jednak od ich składu oraz przyjmowanych leków, dlatego należy przestrzegać informacji zawartych w ulotkach. W przypadku przyjmowania kilku preparatów jednocześnie warto skonsultować ich połączenie z farmaceutą.
Pelargonię afrykańską stosuje się krótkotrwale w okresie występowania objawów przeziębienia. Jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej niż tydzień lub nasilają się podczas stosowania preparatu, należy skonsultować się z lekarzem. Dokładny czas stosowania zależy również od rodzaju preparatu i zaleceń podanych w jego ulotce.
Preparaty z korzenia pelargonii afrykańskiej są przeznaczone do objawowego stosowania w przebiegu przeziębienia. Nie ustalono jednak na podstawie badań klinicznych, że rozpoczęcie ich przyjmowania już przy pierwszych objawach jest skuteczniejsze niż rozpoczęcie stosowania później. Preparat należy stosować zgodnie z zaleceniami zawartymi w ulotce.
- Jafernik K, Szopa G, Ekiert H, Pelargonia przylądkowa (afrykańska), chrzan pospolity oraz nasturcja większa – skład chemiczny, aktywność biologiczna oraz znaczenie w fitoterapii, Lek w Polsce, VOL 29 NR 11/12’19 (342/343)
- Fitofarmaceutyki. Red. Krauze-Baranowska, Mirosława . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022, 468 s. ISBN 978-83-01-22775-3
- Lek pochodzenia naturalnego. Red. Kiss, Anna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021, 497 s. ISBN 978-83-200-6578-7, doi: doi.org/10.53270/2021.023
