Koper włoski (Foeniculum vulgare), inaczej fenkuł, to popularne zioło zaliczane do rodziny baldaszkowatych. Surowcem, wykorzystywanym w przemyśle farmaceutycznym i fitoterapii jest owoc kopru. Napary z ziela stosuje się przede wszystkim w leczeniu dolegliwości trawiennych, a także w przypadku kaszlu (działanie wykrztuśne). Jeszcze do niedawna herbatki z kopru włoskiego były podawane niemowlętom na kolki. Jednakże dzisiaj, zdania na temat bezpieczeństwa tego napoju dla tak małych dzieci, są podzielone.
Koper włoski – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Koper włoski (fenkuł) występuje w kilku odmianach, które różnią się składem olejku eterycznego – szczególnie zawartością anetolu, fenchonu i estragolu. Z tego względu poszczególne surowce mogą mieć odmienny profil działania.
- Fenkuł jest badany pod kątem wpływu na dolegliwości menstruacyjne. Niektóre badania wskazują, że preparaty z kopru włoskiego mogą pomagać w zmniejszaniu nasilenia bólu miesiączkowego.
- Związki obecne w koprze włoskim mogą wykazywać aktywność estrogenopodobną, dlatego szczególnej ostrożności wymaga długotrwałe stosowanie skoncentrowanych preparatów.
- Estragol naturalnie występujący w koprze włoskim jest jednym z powodów, dla których zwraca się uwagę na ilość i czas spożywania naparów oraz innych skoncentrowanych produktów z fenkułu. Jego zawartość może znacznie różnić się między preparatami.
- Koper włoski może wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na rośliny z rodziny selerowatych, do której należą również m.in. seler, marchew, pietruszka, anyż i kminek.
Koper włoski - jakie ma właściwości?
Ziele kopru włoskiego pochodzi z rejonu basenu Morza Śródziemnego i może osiągać wysokość nawet do 2 metrów. Łacińska nazwa tej rośliny oznacza siano, co ma związek z charakterystycznym zapachem kopru. Z owocu kopru pozyskuje się olejek eteryczny, który ma wiele cennych właściwości pro-zdrowotnych, w tym działa wiatropędnie, poprawia trawienie, wykrztuśnie i przeciwbakteryjnie.
Koper włoski jest powszechnie wykorzystywany również w sztuce kulinarnej. Podkreśla smak wielu potraw, w tym przede wszystkim potraw z ryb i sałatek.
W skład kopru włoskiego wchodzą:
- składniki mineralne – wapń, magnez, żelazo, sód, potas, fosfor, cynk,
- witaminy – B1, B2, B3, B6, kwas foliowy, A, E, K, C,
- olejek eteryczny, składający się z estragolu, fencholu, anetolu, kwasu anyżowego – działa rozkurczająco na mięśnie gładkie, wykrztuśnie i pobudza wydzielanie soków trawiennych,
- flawonoidy – ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne hamują produkcję wolnych rodników, a ponadto działają protekcyjnie na ściany naczyń krwionośnych,
- aminokwasy – leucyna, izoleucyna, tryptofan, prolina, glicyna.
Cenne właściwości kopru włoskiego znane były już w starożytnym Egipcie. Stosowano go wówczas na bóle brzucha i zębów. Co ciekawe, fenkułowi przypisywano właściwości magiczne. Zawieszano go przy wejściu do domostw, co miało odstraszać nieprzyjazne duchy.
>> Co na trawienie? Zioła, herbaty i leki bez recepty na problemy pokarmowe
Koper włoski – działanie i wskazania do stosowania
Koper włoski jest popularnym surowcem wykorzystywanym w suplementach diety i preparatach aptecznych. Można go dostać również w postaci suszonego ziela do samodzielnego zaparzania.
Wskazaniami do stosowania kopru włoskiego są m.in.:
- problemy trawienne,
- nadmierna produkcja gazów,
- nieprzyjemny zapach z ust,
- zgaga,
- spowolniony metabolizm.
Charakterystyczny, lekko anyżowy aromat sprawia, że olejki eteryczne kopru włoskiego stosuje się do aromatyzowania ciast i innych wypieków.
Koper włoski na układ trawienny
Napary, herbatki, czy też nalewki z kopru włoskiego skutecznie łagodzą dolegliwości układu pokarmowego. Składniki aktywne zawarte w olejku eterycznym wykazują działanie rozkurczające mięśnie gładkie, co łagodzi bóle i zmniejsza skurcze. Co więcej, zwiększa wydzielanie soków jelitowych, trzustkowych i żołądkowych i działa wiatropędnie.
Wiele kontrowersji wzbudza stosowanie herbatek z kopru włoskiego u niemowląt cierpiących na kolki. Jest to związane z obecnością w jego składzie estragolu, który wykazuje działanie genotoksyczne i rakotwórcze. W związku z tym produkty takie można stosować u dzieci powyżej 4. roku życia.
>> Zgaga, ból brzucha, wzdęcie – jak poradzić sobie ze skutkami przejedzenia?
Koper włoski na przeziębienie
Ze względu na właściwości rozkurczające, koper włoski jest dobrym surowcem wspierającym leczenie kaszlu i pomagającym pozbyć się zalegającej w górnych drogach oddechowych wydzieliny (zmniejsza jej gęstość).
Koper włoski - dawkowanie
Najczęstszą postacią, pod którą przyjmuje się koper włoski, są napary. Suszone ziele należy zalać wrzącą wodą i parzyć pod przykryciem ok. 10 minut. Zapobiega to wydostawaniu się lotnych olejków eterycznych, które są najcenniejszych składnikiem rośliny. W większości przypadków nie zaleca się przekraczaniu dawki 2-3 filiżanek dziennie.
>> Produkty zawierające koper włoski
Preparaty zawierające koper włoski
Koper włoski może występować pod postacią:
- suszu,
- nalewki,
- syropu,
- pastylek do ssania,
- tabletek,
- kapsułek,
- płynów do stosowania wewnętrznego.
Koper włoski w ciąży
Wyniki badań naukowych przeprowadzonych na zwierzętach, wykazały, że koper włoski może być stosowany przez kobiety spodziewające się dziecka jednakże jedynie w uzasadnionych przypadkach. Europejska Agencja ds. Leków podkreśla, że nie ma klinicznie udowodnionych przeciwwskazań, jednakże wiadomo, że składniki aktywne rośliny przenikają do kobiecego mleka.
Najwięcej kontrowersji wzbudzają doniesienia, że jeden ze składników aktywnych fenkułu – anetol – wykazuje działanie toksyczne i teratogenne. Istnieje zatem ryzyko poronienia na początkowych etapach ciąży. W związku z tym wielu ginekologów odradza spożywania herbatek z kopru włoskiego w pierwszym trymestrze.
Koper włoski – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniem do stosowania kopru włoskiego jest:
- okres noworodkowy i niemowlęcy,
- karmienie piersią,
- ciąża.
Warto pamiętać, że ze względu na obecność w składzie substancji naśladujących działanie hormonów, nie wolno spożywać kopru włoskiego przewlekłe.
Koper włoski – możliwe skutki uboczne
Zbyt długie spożywanie preparatów z koprem włoskim składzie zwiększa ryzyko podrażnienia błony śluzowej żołądka. Znacznie rośnie także ryzyko rozwoju alergii. Wysokie dawki anetolu mogą powodować działanie neurotoksyczne, co upośledza fizjologicznie funkcjonowanie układu nerwowego. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do pojawienia się drgawek, zaburzeń równowagi i mowy.
Koper włoski w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Koper włoski, inaczej fenkuł to popularne ziele wykorzystywane w fitoterapii. W jego składzie znajduje się duża ilość kluczowych dla zdrowia minerałów i witamin.
- Składniki aktywne kopru włoskiego działają łagodząco na problemy trawienne (gazy, zgagę, spowolniony metabolizm), a także dolegliwości górnych dróg oddechowych (działanie wykrztuśne).
- Ze względu na obecność toksycznego składnika, nie zaleca się podawanie herbatek z kopru włoskiego noworodkom i niemowlętom.
- Nie wolno spożywać preparatów na bazie kopru włoskiego zbyt długo, gdyż może powodować szereg skutków ubocznych.
Koper włoski – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Stosowanie preparatów leczniczych z owoców kopru włoskiego w ciąży i podczas karmienia piersią nie jest zalecane ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa. Nie należy przy tym utożsamiać stosowania skoncentrowanych preparatów zielarskich ze spożywaniem kopru włoskiego w typowych ilościach jako składnika żywności.
Koper włoski był tradycyjnie stosowany jako środek mający pobudzać laktację, jednak brakuje wystarczających dowodów klinicznych potwierdzających jego skuteczność i bezpieczeństwo w tym zastosowaniu. Z tego względu preparatów z kopru włoskiego nie powinno się stosować na własną rękę w celu zwiększenia produkcji mleka podczas karmienia piersią.
Preparaty z owoców kopru włoskiego przeznaczone do łagodzenia wzdęć, nadmiernego gromadzenia gazów i łagodnych skurczowych dolegliwości przewodu pokarmowego powinny być stosowane krótkotrwale. Jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem.
Nie ma jednej zasady, zgodnie z którą napar z kopru włoskiego należy zawsze pić przed lub po posiłku. Przy dolegliwościach trawiennych sposób stosowania zależy od rodzaju preparatu i jego dawkowania. W przypadku gotowych produktów zielarskich najlepiej przestrzegać zaleceń producenta.
Zgodnie z aktualną monografią EMA preparaty z owoców kopru włoskiego nie są zalecane dzieciom poniżej 4. roku życia ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz konieczność ograniczenia ekspozycji na estragol. U starszych dzieci należy stosować wyłącznie preparaty odpowiednie dla ich wieku i przestrzegać zaleconego dawkowania.
- Rafieian F. i wsp. Exploring fennel (Foeniculum vulgare): Composition, functional properties, potential health benefits, and safety. 2024.
- Lee H.W. i wsp. Fennel (Foeniculum vulgare Miller) for the management of menopausal women's health: A systematic review and meta-analysis. 2021
- Ziółkowska P. (Un)known herb – fennel. Herba Polonica. 2024.
