Janowiec barwierski to ciesząca się sporą popularnością roślina, której nazwa może dla niektórych brzmieć nieco obco. Uprawiana jest nie tylko ze względu na walory ozdobne, lecz także lecznicze właściwości. Ziele janowca barwierskiego ma moczopędne działanie, dzięki czemu uprawnia wydalanie z organizmu nadmiaru płynów oraz szkodliwych produktów przemiany materii. W związku z tym znajduje zastosowanie w leczeniu problemów z nerkami. Sprawdź, kiedy jeszcze warto sięgnąć po janowiec barwierski i w jaki sposób powinno się go stosować.
Janowiec barwierski – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Janowiec barwierski zawiera genisteinę – fitoestrogen, który swoją budową przypomina estrogeny i może oddziaływać z ich receptorami. Ten sam związek występuje również m.in. w soi.
- W roślinie występują alkaloidy chinolizydynowe, w tym cytyzyna, dlatego stosowanie dużych ilości janowca może prowadzić do zatrucia objawiającego się m.in. nudnościami, wymiotami, zawrotami głowy i zaburzeniami neurologicznymi.
- Janowiec jest źródłem izoflawonów i flawonoidów o właściwościach przeciwutleniających. Związki te są badane pod kątem ich wpływu na stres oksydacyjny i procesy zapalne.
- Zawartość substancji aktywnych zmienia się w zależności od części rośliny i okresu jej rozwoju – pod względem fitochemicznym szczególnie interesujące są kwitnące pędy.
- Janowiec barwierski był dawniej wykorzystywany nie tylko jako roślina zielarska – z jego kwiatów i pędów otrzymywano intensywnie żółty barwnik do tkanin, od czego pochodzi polska nazwa gatunku.
Janowiec barwierski – jakie ma właściwości?
W składzie chemicznym ziela janowca barwierskiego występują związki flawonowe i alkaloidy, które nadają mu silne właściwości moczopędne. Za ich sprawą roślina wspomaga usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii oraz nadmiaru płynów. Janowiec zawiera też izoflawonoidy, np. genisteinę, która działa silnie estrogennie.
Obecna w roślinie cysteina działa pobudzająco na układ nerwowy. Na uwagę zasługuje także występowanie w janowcu alkaloidu – cytozyny, która łagodzi objawy głodu nikotynowego.
>> Tabletki na rzucanie palenia
Janowiec barwierski – działanie i wskazania do stosowania
Janowiec barwierski:
- działa moczopędnie,
- usprawnia wydalanie toksyn z organizmu,
- wzmaga ruchy perystaltyczne jelit,
- zwiększa transpirację (pocenie się) i perspirację (oddychanie) skóry,
- podnosi ciśnienie krwi,
- działa estrogennie.
Wskazania do włączenia terapii janowcem to między innymi migotanie przedsionków, kołatanie serca, nadciśnienie, tachykardia, nerwica sercowa, podagra czy reumatyzm. Ziele można podawać także na gorączkę, zaparcia lub przy zatrzymaniu miesiączki.
Janowiec barwierski na nerki
Wyciąg z janowca barwierskiego ze względu na moczopędne działanie stosuje się przy osłabieniu pracy nerek. Pozytywny wpływ na organizm obserwuje się podczas przyjmowania go na zapalenie pęcherza i dróg moczowych. Ziele janowca ponadto stosuje się pomocniczo w przebiegu kamicy moczowej i skazy moczanowej, a także przy obrzękach.
>> Co stosowa na zapalenie dróg moczowych? Jak je rozpoznać - apteczne testy
Janowiec barwierski na układ nerwowy
Przyjmowanie janowca barwierskiego działa pobudzająco na ośrodkowy i autonomiczny układ nerwowy, jak również ośrodki wegetatywne w rdzeniu przedłużonym. Prowadzi to do zwiększenia częstotliwości ruchów oddechowych i pogłębienia oddechu, jednocześnie podniesienia ciśnienia krwi. Wzmożeniu ulegają ruchy perystaltyczne jelit, ponadto organizm bardziej się poci, a skóra lepiej oddycha.
Janowiec barwierski – dawkowanie
Ogólne zalecenia dotyczące stosowania janowca barwierskiego są następujące:
- odwar – łyżka rozdrobnionego ziela na szklankę wody, pić 1-3 łyżki 2-3 razy dziennie,
- nalewka janowcowa – 0,5 szklanki ziela na 400 ml wódki, przyjmować 3 razy dziennie po 10 ml w 50 ml wody,
- nalewka z nasion – 2 łyżki nasion mielonych na 100 ml wódki, przyjmować 20-30 kropli 3 razy dziennie,
- zioła w hipotonii – zmieszać po 20 g ziela janowca i ziela tasznika oraz po 30 g liści melisy i ziela krwawnika, następnie zalać 2 łyżki ziół 1,5 szklanki wrzącej wody i pić 2 razy dziennie po 0,5 szklanki małymi łyczkami rano i wieczorem.
Przed rozpoczęciem stosowania janowca barwierskiego zawsze należy jeszcze zapoznać się z zaleceniami producenta danego produktu, widniejącymi zwykle choćby na opakowaniu.
Preparaty zawierające janowiec barwierski
Surowcem wykorzystywanym do produkcji różnych preparatów z janowca barwierskiego jest ziele. Na rynku farmaceutycznym spotkać można przede wszystkim susz do przygotowywania naparów i odwarów, a także wyciąg z janowca. Preparaty zawierające janowiec barwierski najczęściej dostać można w aptekach oraz sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością.
Kosmetyki z janowcem barwierskim
Janowiec barwierski bywa wykorzystywany w branży kosmetycznej. Stanowi składnik niektórych farb do włosów.
>> Kiedy wypadanie włosów powinno niepokoić?
Janowiec barwierski w ciąży
Nie ma informacji na temat szkodliwego wpływu janowca barwierskiego na organizm kobiety w ciąży. Warto jednak zachować ostrożność w razie chęci przyjmowania preparatów z zielem janowca w składzie w tym czasie. Wskazana jest konsultacja z lekarzem. To samo tyczy się chęci rozpoczęcia suplementacji janowcem barwierskim w okresie karmienia piersią.
Janowiec barwierski – przeciwwskazania do stosowania
Janowiec barwierski jest w całości rośliną trującą. Chcąc zatem skorzystać z jego cennych właściwości, należy sięgać po gotowe preparaty go zawierające, których stosowanie jest bezpieczne dla zdrowia.
Janowiec barwierski – możliwe skutki uboczne
Stosowanie ziela janowca barwierskiego może mieć pozytywny wpływ na organizm, aczkolwiek nie powinno się go przyjmować zbyt często z uwagi na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Janowiec w nadmiarze może powodować skutki uboczne takie jak nudności, wymioty, a także skurcze kloniczno-toniczne podobne do skurczy wywoływanych strychniną. W przypadku ich wystąpienia należy zrezygnować z dalszego przyjmowania rośliny.
Janowiec barwierski – interakcje z lekami i preparatami
Podczas badań klinicznych nie stwierdzono interakcji między zielem janowca barwierskiego a lekami i innymi ziołami. Osoby na stałe przyjmujące jakieś leki w razie obaw związanych z możliwością wystąpienia działań niepożądanych podczas jednoczesnego przyjmowania ich z janowcem powinny zasięgnąć porady lekarza.
Janowiec barwierski w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
Podsumowując, janowiec barwierski:
- Wykazuje moczopędne działanie, dzięki któremu wspomaga usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii z organizmu oraz nadmiaru płynów.
- Działa pobudzająco na układ nerwowy, usprawniając przebieg wielu zachodzących w organizmie procesów.
- Może być przyjmowany w formie naparów, odwarów lub nalewek.
- Powinno się stosować zgodnie z zaleceniami, nie przekraczając optymalnych dawek ze względu na ryzyko wystąpienia skutków ubocznych.
- Nie powinien być przyjmowany samodzielnie w surowej postaci, ponieważ jest w całości trujący.
Janowiec barwierski – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Samodzielny zbiór janowca barwierskiego wymaga prawidłowego rozpoznania gatunku oraz znajomości zasad pozyskiwania dziko rosnących roślin. Ze względu na obecność biologicznie czynnych i potencjalnie toksycznych związków nie należy samodzielnie przygotowywać z niego preparatów do stosowania wewnętrznego. Surowce zielarskie powinny pochodzić ze sprawdzonych źródeł.
Przypadkowy kontakt ze zdrową rośliną zwykle nie prowadzi do zatrucia, jednak podczas jej zbierania lub dłuższego kontaktu warto używać rękawic ochronnych. Janowiec zawiera biologicznie czynne związki, dlatego po kontakcie z rośliną należy umyć ręce i unikać dotykania oczu, ust oraz błon śluzowych.
Janowiec barwierski zawiera związki biologicznie czynne, w tym alkaloidy, które w nieodpowiednich dawkach mogą działać toksycznie. Występują one w różnych częściach rośliny, dlatego żadnej z nich nie należy traktować jako bezpiecznej do samodzielnego spożywania. Szczególnie niebezpieczne może być przyjęcie większej ilości surowca lub samodzielnie przygotowanych, skoncentrowanych preparatów.
Janowiec barwierski (Genista tinctoria) jest niewielkim krzewem o wzniesionych, rozgałęzionych pędach i drobnych, lancetowatych liściach. Najłatwiej rozpoznać go w okresie kwitnienia po intensywnie żółtych, motylkowatych kwiatach zebranych w grona na szczytach pędów. Rośnie m.in. na suchych łąkach, polanach, obrzeżach lasów i nasłonecznionych stanowiskach.
Janowiec barwierski kwitnie przede wszystkim od czerwca do sierpnia, choć dokładny termin może zależeć od warunków pogodowych i stanowiska. W okresie kwitnienia roślinę najłatwiej rozpoznać dzięki licznym, intensywnie żółtym kwiatom.
- Hanganu D., Olah N.K., Benedec D., Mocan A., Crişan G., Vlase L., Popica I., Oniga I. Comparative polyphenolic content and antioxidant activities of Genista tinctoria L. and Genistella sagittalis (L.) Gams (Fabaceae). Pakistan Journal of Pharmaceutical Sciences. 2016;29(1 Suppl):301–307.
- Łuczkiewicz M., Kokotkiewicz A., Głód D. Plant growth regulators affect biosynthesis and accumulation profile of isoflavone phytoestrogens in high-productive in vitro cultures of Genista tinctoria. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. 2014;118:419–429.
- Łuczkiewicz M., Głód D. Morphogenesis-dependent accumulation of phytoestrogens in Genista tinctoria in vitro cultures. Plant Science. 2005;168(4):967–979.
