Jałowiec pospolity to wiecznie zielony krzew iglasty posiadający czarne owoce zwane szyszkojagodami. Wykazuje szereg leczniczych właściwości, dzięki którym łagodzi różne dolegliwości. Preparaty z jałowcem stosowane wewnętrznie pobudzają wydzielanie żółci i poprawiają trawienie, ponadto wykazują bakteriobójcze, odkażające i moczopędne działanie. Owoce rośliny wykorzystywane są jako środek przeciwbólowy w przypadku bólów reumatycznych i migren. Jakie jeszcze właściwości lecznicze wykazuje jałowiec pospolity i kiedy warto po niego sięgać?
Jałowiec pospolity – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie. Olejek jałowcowy
Wiedza w pigułce
- Szyszkojagody jałowca dojrzewają przez 2–3 lata, dlatego na jednym krzewie można jednocześnie zobaczyć młode, zielone oraz dojrzałe, granatowoczarne owoce.
- Za charakterystyczny skład chemiczny jałowca odpowiadają m.in. α-pinen, sabinen, mircen, limonen i terpinen-4-ol, a ich proporcje mogą zmieniać się w zależności od miejsca występowania rośliny i warunków środowiskowych.
- Skoncentrowane preparaty z jałowca wymagają ostrożnego stosowania, ponieważ duże ilości olejku eterycznego mogą działać drażniąco, zwłaszcza na nerki i przewód pokarmowy.
- Jałowca pospolitego (Juniperus communis) nie należy mylić z innymi przedstawicielami tego rodzaju, szczególnie z jałowcem sabińskim (Juniperus sabina), który zawiera związki o właściwościach toksycznych.
- Zawartość olejku eterycznego oraz innych substancji aktywnych zmienia się wraz z dojrzewaniem szyszkojagód, dlatego stopień ich dojrzałości ma znaczenie dla jakości pozyskiwanego surowca.
Jałowiec pospolity – jakie ma właściwości?
Owoce jałowca są cenione przede wszystkim ze względu na obecność olejku eterycznego, związków żywicznych, goryczy, glikozydów flawonowych oraz soli mineralnych. Gdy są dojrzałe, mają wyraźnie żywiczy smak i zapach.
Bogaty skład chemiczny jałowca pospolitego nadaje mu właściwości:
- przeciwbólowe,
- przeciwzapalne,
- antyseptyczne,
- przeciwcukrzycowe,
- moczopędne,
- przeciwreumatyczne,
- żółciopędne,
- żółciotwórcze,
- hepatoprotekcyjne.
Wskazane właściwości owoców jałowca wykazują zastosowanie w leczeniu różnych chorób i dolegliwości.
Jałowiec pospolity – działanie i wskazania do stosowania
Jałowiec pospolity:
- łagodzi stany zapalne,
- poprawia ukrwienie błony śluzowej przewodu pokarmowego,
- zwiększa ilość wydalanego moczu,
- zmniejsza zawartość tłuszczu w wątrobie,
- zapobiega wzdęciom,
- wspomaga leczenie problemów z pęcherzem,
- pobudza wydzielanie soku żołądkowego,
- wykazuje działanie ochronne na tkankę nerwową,
- poprawia pamięć,
- obniża poziom glukozy we krwi.
Wśród wskazań do stosowania jałowca pospolitego wymienia się m.in. przeziębienie, problemy z trawieniem, nerwobóle, choroby dróg moczowych czy niewydolność wątroby i zaburzenia w przepływie żółci.
Jałowiec pospolity na przeziębienie
W leczeniu przeziębienia wykorzystuje się odkażające właściwości owoców z jałowca, które mogą posłużyć do przygotowania płukanek lub inhalacji. Warto też robić masaże z olejkiem ze względu na ich rozgrzewające działanie.
>> Dlaczego ciepło leczy, czyli jak działają plastry, maści i herbaty rozgrzewające?
Jałowiec pospolity na wątrobę
Napar z owoców jałowca zwiększa wydzielanie żółci, dlatego jego picie wskazane jest w przypadku problemów z wątrobą takich jak zaburzenia w przepływie żółci czy niewydolność. Jagody jałowca można też rzuć, wtedy za sprawą obecności olejku eterycznego i przeciwzapalnych właściwości usuwa przykry „żołądkowy” zapach z ust.
>> Sposoby na brzydki zapach z ust. Jak leczyć halitozę?
Jałowiec pospolity – dawkowanie
Dawkowanie zależy od zawartości substancji czynnych w surowcu farmaceutycznym. Zwykle wygląda następująco:
- suszone ziele – dawka od 2 do 10 g na dzień,
- olejek eteryczny – od 60 do 300 mg na dzień,
- ekstrakt płynny – od 2 do 3 ml 3 razy na dobę,
- napar – od 2 do 3 g owoców, 1-2 łyżki na dobę.
Pamiętajmy jednak, aby zawsze przed zastosowaniem wybranego preparatu z jałowcem pospolitym zapoznać się z zaleceniami producenta w tej kwestii.
Preparaty zawierające jałowiec pospolity
Surowiec pozyskiwany z rośliny stanowią głównie szyszkojagody, czyli owoce, które są wykorzystywane do produkcji mieszanek ziołowych i olejków eterycznych. Substancje lecznicze pozyskiwane są też z pozostałych części rośliny, m.in. liści czy korzeni.
Produkty na bazie jałowca są powszechnie dostępne i dostać je można w aptekach, sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością, a także w sklepach kosmetycznych i drogeriach.
Jałowiec pospolity najczęściej dostępny jest jako:
- susz,
- olejek eteryczny,
- krople,
- tabletki,
- maść,
- krem,
- żel,
- szampon,
- odżywka.
Leki z jałowcem pospolitym
Popularnym lekiem zawierającym jałowiec pospolity, a dokładniej olejek jałowcowy, jest Olbas Oil. Jest to płyn do sporządzania inhalacji parowej, który pomaga łagodzić objawy przeziębienia oraz zapalenia zatok.
Jałowiec pospolity w ciąży
Kobiety w ciąży nie powinny stosować preparatów z jałowcem pospolitym ze względu na ryzyko wystąpienia krwotoku wewnętrznego i poronienia. Produkty z tej rośliny nie są też wskazane w okresie karmienia.
Jałowiec pospolity – przeciwwskazania do stosowania
Jałowca pospolitego nie powinny stosować osoby mające stany zapalne nerek. Substancje czynne w nim zawarte mogą drażnić miąższ nerkowy i prowadzić do krwawień. Ze względu na zawartość olejków eterycznych i żółciotwórcze oraz moczopędne działanie preparaty z jałowcem pospolitym nie powinny być podawane dzieciom. Przeciwwskazaniem w przypadku zastosowań zewnętrznych jest podrażniona i uszkodzona skóra.
Jałowiec pospolity – możliwe skutki uboczne
Preparatów mających w składzie jałowiec pospolity nie powinno się stosować przez długi czas ze względu na możliwość podrażnienia błony śluzowej całego przewodu pokarmowego oraz ryzyko uszkodzenia nerek. Z uwagi na obecność pinenu powinny być one ponadto przyjmowane zgodnie z zaleceniami i w optymalnych dawkach, ponieważ związek ten w dużych dawkach może wykazywać toksyczne działanie i podrażniać drogi oddechowe.
Jałowiec pospolity – interakcje z lekami i preparatami
Szczególną ostrożność podczas przyjmowania doustnych preparatów z jałowcem pospolitym powinny zachować osoby, które jednocześnie przyjmują leki moczopędne z uwagi na ich synergistyczne działanie. Nie powinno się stosować równocześnie doustnych produktów na bazie jałowca pospolitego z innymi lekami żółciopędnymi i żółciotwórczymi, ponieważ wykazują podobne działanie.
Jałowiec pospolity w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
Podsumowując, jałowiec pospolity:
- Ze względu na przeciwbólowe i przeciwzapalne działanie znajduje zastosowanie w leczeniu infekcji dróg oddechowych.
- Działa drażniąco na skórę, powodując jej przekrwienie i silne rozgrzanie, łagodząc w ten sposób nerwobóle.
- Za sprawą żółciopędnych i żółciotwórczych właściwości wykorzystywany jest w leczeniu niewydolności wątroby i zaburzeń w przepływie żółci.
- Nie powinien być stosowany przez wszystkich, a jego przyjmowanie może prowadzić do pewnych działań niepożądanych, dlatego trzeba zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów go zawierających.
Jałowiec pospolity – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Do celów kulinarnych wykorzystuje się przede wszystkim szyszkojagody jałowca pospolitego (Juniperus communis). Nie należy spożywać owoców nieznanych gatunków jałowca, ponieważ niektóre z nich zawierają związki mogące działać toksycznie. Przykładem jest jałowiec sabiński (Juniperus sabina), który jest rośliną trującą.
Dojrzałe szyszkojagody jałowca pospolitego (Juniperus communis) są wykorzystywane jako przyprawa i mogą być spożywane w niewielkich ilościach. Ze względu na intensywny smak i zawartość olejku eterycznego nie powinno się jednak jeść ich w dużych ilościach. Najczęściej stosuje się je po wysuszeniu jako aromatyczny dodatek do potraw.
Dojrzałe szyszkojagody jałowca pospolitego mają kulisty kształt i ciemnogranatową lub niemal czarną barwę, często z charakterystycznym niebieskawym nalotem. Niedojrzałe są natomiast zielone i wyraźnie twardsze. Przed zbiorem należy upewnić się, że prawidłowo rozpoznano gatunek rośliny.
Szyszkojagody jałowca mają intensywny, żywiczny, lekko gorzkawy i korzenny smak oraz charakterystyczny leśny aromat. Najczęściej wykorzystuje się je do przyprawiania dziczyzny, mięs, pasztetów, sosów, marynat oraz potraw z kapusty. Przed dodaniem do potrawy można je delikatnie rozgnieść, dzięki czemu łatwiej uwalniają swój aromat.
Szyszkojagody jałowca dojrzewają długo – zwykle około 2–3 lat. Do celów kulinarnych i zielarskich zbiera się dojrzałe owoce, najczęściej jesienią, gdy uzyskają charakterystyczną ciemnogranatową lub granatowoczarną barwę. Na jednej roślinie mogą jednocześnie znajdować się zarówno niedojrzałe, zielone, jak i dojrzałe szyszkojagody.
- Gonçalves A.C., Flores-Félix J.D., Coutinho P., Alves G., Silva L.R. Zimbro (Juniperus communis L.) as a Promising Source of Bioactive Compounds and Biomedical Activities: A Review on Recent Trends. International Journal of Molecular Sciences. 2022.
- Bais S., Gill N.S., Rana N., Shandil S. A Phytopharmacological Review on a Medicinal Plant: Juniperus communis. International Scholarly Research Notices. 2014.
- European Medicines Agency (HMPC). European Union herbal monograph on Juniperus communis L., pseudo-fructus (galbulus) – Revision 1. 2023.
