Mak polny (łac. Papaver rhoeas) to jedna z najpopularniejszych roślin, które latem spotkać można na polskich polach. Wyciągi z maku polnego stosuje się zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Najczęściej stanowią składnik preparatów do płukania jamy ustnej (na zapalenia dziąseł). Doustnie przyjmuje się odwar z maku polnego w celu łagodzenia objawów przeziębień, w tym odkrztuszania zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny. Ponadto wykazano, że roślina zmniejsza potliwość i ułatwia zasypianie.
Mak polny – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Surowcem zielarskim maku polnego są przede wszystkim płatki kwiatów, które zawierają alkaloidy, antocyjany, flawonoidy oraz związki śluzowe.
- Charakterystycznym alkaloidem maku polnego jest readyna. W przeciwieństwie do maku lekarskiego roślina nie jest źródłem morfiny wykorzystywanym do jej pozyskiwania.
- Związki śluzowe obecne w płatkach wykazują działanie powlekające, tworząc na błonach śluzowych warstwę ograniczającą ich podrażnienie.
- Antocyjany odpowiadają za intensywnie czerwony kolor płatków, ale wykazują również aktywność przeciwutleniającą i mogą pomagać w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.
- Stosowanie maku polnego wymaga zachowania odpowiednich dawek – większe ilości mogą powodować działania niepożądane, m.in. nudności, wymioty i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Mak polny – jakie ma właściwości?
Mak polny to roślina zaliczana do rodziny makowatych. Kwitnie od maja do sierpnia, głównie na terenach nizinnych. Po raz pierwszy o maku polnym wspomniał w 1753 roku Karol Linneusz w jednej ze swoich prac naukowych. Od tego czasu dokładnie poznano jego skład, właściwości i działanie. Cechą charakterystyczną rośliny są krwistoczerwone kwiaty. Należy jednak pamiętać o tym, aby nie spożywać ich na surowo. Niesie to ryzyko zatrucia alkaloidami.
Ekstrakty z maku polnego po raz pierwszy zastosowano w medycynie chińskiej jako naturalny sposób na żółtaczkę. Świeże liście rośliny stanowiły środek wzmacniający cały organizm. Roślina dała się poznać również jako remedium na problemy z zasypianiem, stresem, a także niektóre zaburzenia układu pokarmowego i oddechowego. Obecnie często stosuje się go w produkcji kosmetyków.
W skład maku polnego wchodzą:
- olej, będący źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-6), witaminy A, C, D, E, wapnia, miedzi, fosforu, żelaza, manganu, cynku i kwasów (linolowego, oleinowego, palmitynowego, linolenowego i stearynowego),
- tokoferole – wspierają integralność błon komórkowych i wykazują zdolność do neutralizowania wolnych rodników,
- alkaloidy izochinolinowe, w tym readyna – działają rozkurczowo na mięśnie gładkie,
- antocyjany – chronią strukturę naczyń krwionośnych,
- fitosterole – zmniejszają wchłanialność cholesterolu w układzie pokarmowym, ułatwiają oddawanie moczu, a także wykazują działanie przeciwnowotworowe.
Surowcem zielarskim maku polnego są płatki kwiatów. Zbiera się je w porze kwitnienia i suszy w odpowiednich warunkach.
Ze względu na swój skład mak polny wykazuje działanie uspokajające, przeciwzapalne, wykrztuśne i powlekające.
>> Naturalny sposób na stres i bezsenność. 5 ziół na uspokojenie
Mak polny – działanie i wskazania do stosowania
Obecnie stosowanie maku polnego ma głównie charakter zewnętrzny. Olej pozyskiwany z rośliny jest częstym składnikiem kremów do pielęgnacji cery. Znacznie rzadziej roślina występuje w postaci suszu jako dodatek do mieszanek ziołowych wykorzystywanych w przypadku suchego kaszlu.
Wskazaniami do stosowania maku polnego są:
- sucha cera,
- brak elastyczności naskórka,
- zmarszczki,
- drobne rany skóry,
- suche włosy, zniszczone zabiegami fryzjerskimi,
- kaszel.
Mak polny na górne drogi oddechowe
Substancje śluzowe, alkaloidy izochinolinowe i inne substancje czynne zawarte w maku polnym, sprawiają, że działa on powlekająco na górne drogi oddechowe. Mieszanki ziołowe z dodatkiem tej rośliny zmniejszają podrażnienie błon śluzowych, pobudzają nabłonek rzęskowy do pracy, a to z kolei sprzyja łatwiejszemu odkrztuszaniu zalegającej wydzieliny.
>> Farmaceuta radzi: 6 ziół, które powinny znaleźć się w każdej kobiecej apteczce
Mak polny na skórę i włosy
Olej z nasion maku polnego to popularny surowiec wykorzystywany w kosmetyce. Jego działanie jest wszechstronne i obejmuje:
- głębokie nawilżenie skóry,
- spłycenie drobnych zmarszczek,
- poprawę elastyczności naskórka,
- zmniejszenie stopnia utraty wilgoci skóry,
- przeciwdziałanie nadmiernemu rogowaceniu się naskórka,
- ochronę przed przedwczesnym starzenie się skóry,
- neutralizację wolnych rodników,
- wygładzenie zniszczonych końcówek włosów.
Mak polny – dawkowanie
Ekstrakty z maku polnego w postaci kremów, szamponów i innych kosmetyków należy stosować zgodnie z rekomendacjami producenta.
Wewnętrznie roślina może stanowić dodatek do mieszanek ziołowych lub innych preparatów o działaniu wykrztuśnych. Napary lub odwary najczęściej przygotowuje się przez zalanie suszu 200 ml wrzącej wody. Całość należy parzyć pod przykryciem. Tylko w ten sposób można zmniejszyć lotność olejów eterycznych, co skutkowałoby obniżeniem działania substancji aktywnych. Nie wolno przekraczać dziennych dawek podanych przez producenta.
>> Zatrzymanie wody w organizmie – sięgnij po zioła!
Preparaty zawierające mak polny
Mak polny występuje w postaci:
- suszu,
- wyciągów olejowych,
- gotowych odwarów,
- kremów,
- szamponów,
- balsamów do ciała.
Mak polny w ciąży
Nie zaleca się przyjmowania wewnętrznego maku polnego w przypadku kobiet w ciąży.
Mak polny – przeciwwskazania do stosowania
Pomimo, że konsumpcja maku w niewielkich ilościach jest stosunkowo bezpieczna dla zdrowia, to nie zaleca się spożywania go przez dzieci poniżej 2. roku życia i kobiety w ciąży.
Przeciwwskazaniem do stosowania zewnętrznego preparatów na bazie maku polnego jest alergia na którykolwiek z substancji w nim zawartych.
Mak polny – możliwe skutki uboczne
Readyna, czyli alkaloid zawarty w maku ma właściwości uspokajające, jednak w nadmiernych ilościach może okazać się trujący dla organizmu. Spożycie zbyt dużej ilości maku polnego może powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego, w tym bóle brzucha, nudności i wymioty.
Mak polny – interakcje z lekami i preparatami
Nie zaleca się jednoczesnego przyjmowania preparatów na bazie maku polnego z lekami uspokajającymi i przeciwdepresyjnymi.
Mak polny w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Mak polny to jeden z najpopularniejszych kwiatów na polskich łąkach i polach.
- W skład maku polnego wchodzą głównie witaminy, składniki mineralne, fitosterole, flawonoidy, tokoferole, antocyjany i alkaloidy.
- Ekstrakty olejowe z maku polnego są wykorzystywane przede wszystkim w kosmetyce jako składnik kremów o działaniu przeciwstarzeniowym, nawilżającym, neutralizującym wolne rodniki, a także poprawiającym elastyczność i jędrność skóry.
- Wewnętrznie mak polny stosuje się niezwykle rzadko, głównie jako dodatek do mieszanek ziołowych łagodzących objawy infekcji górnych dróg oddechowych. Alkaloidy obecne w roślinie działają bowiem wykrztuśnie.
- Ze względu na obecność alkaloidów, wewnętrzne przyjmowanie maku polnego nie jest wskazane dzieciom do lat 2 i kobietom w ciąży.
Mak polny – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Mak polny nie powinien być uznawany za roślinę całkowicie bezpieczną do samodzielnego stosowania. Zawiera alkaloidy, a po spożyciu większych ilości lub niewłaściwie przygotowanych części rośliny opisywano przypadki zatruć. Mogą wystąpić m.in. nudności, wymioty, zaburzenia świadomości, nadmierna senność, a w cięższych przypadkach także objawy neurologiczne. Z tego względu nie należy spożywać samodzielnie zebranych części maku polnego w celach leczniczych.
Mak polny był tradycyjnie wykorzystywany jako środek uspokajający i wspomagający przy łagodnych problemach ze snem. Brakuje jednak dobrej jakości badań klinicznych potwierdzających jego skuteczność i pozwalających określić bezpieczne dawkowanie. Nie powinien więc zastępować diagnostyki ani leczenia przewlekłej bezsenności.
Makowi polnemu tradycyjnie przypisuje się działanie uspokajające, dlatego możliwość wystąpienia senności po jego zastosowaniu nie jest wykluczona. Ze względu na niewielką liczbę badań klinicznych trudno jednak określić, jak często występuje taki efekt i od jakiej dawki. Po zastosowaniu preparatu z makiem polnym należy obserwować reakcję organizmu i zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów.
Mak polny ma zwykle intensywnie czerwone kwiaty, często z ciemną plamą u nasady płatków, oraz stosunkowo niewielkie, wydłużone torebki nasienne. Mak lekarski jest zazwyczaj większy, ma szersze, sinozielone liście obejmujące łodygę i duże, niemal kuliste makówki. Jego kwiaty mogą mieć różne barwy – od białej i różowej po czerwoną lub fioletową. W przypadku wątpliwości nie należy zbierać rośliny do spożycia lub przygotowywania domowych preparatów.
- Grauso L. i wsp., Corn poppy, Papaver rhoeas L.: a critical review of its botany, phytochemistry and pharmacology, „Phytochemistry Reviews” 2021;20:227–248.
- Jeszka-Skowron M. i wsp., Mineral Composition and Antioxidant Potential in the Common Poppy (Papaver rhoeas L.) Petal Infusions, „Biological Trace Element Research” 2021;199(1):371–381.
- Butnariu M. i wsp., Papaver Plants: Current Insights on Phytochemical and Nutritional Composition Along with Biotechnological Applications, 2022.
