Nukleotydaza jest enzymem sekrecyjnym wątroby, wydzielanym przez komórki miąższu żółci. Analiza związku jest przede wszystkim wykorzystywana do diagnozy schorzeń wątroby – w tym nowotworów tego narządu. Badanie wykonywane jest również w przypadku podejrzenia zastoju żółci. Nukleotydaza obecna jest szczególnie w mięśniach, wątrobie i trzustce. Enzym bierze udział w degradacji kwasów nukleinowych i koenzymów nukleotydowych. O czym świadczy wysokie stężenie związku? Wysoki poziom może sugerować rozwijającą się cholestazę.
Nukleotydaza – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Wiedza w pigułce
- 5’-nukleotydaza to enzym występujący m.in. w wątrobie, mięśniach i trzustce, uczestniczący w rozkładzie nukleotydów oraz procesach związanych z DNA i RNA.
- Badanie nukleotydazy wykonuje się stosunkowo rzadko, a jego znaczenie kliniczne jest zbliżone do GGTP; szczególne zastosowanie ma przy podejrzeniu zaburzeń odpływu żółci i chorób wątroby.
- Podwyższone stężenie nukleotydazy może występować m.in. w cholestazie, chorobach zapalnych i nowotworowych wątroby oraz przy zaburzeniach odpływu żółci.
- Wskazaniami do badania są m.in. objawy zastoju żółci, takie jak świąd skóry, jasne stolce, ciemny mocz i żółtaczka, a także podejrzenie zapalnych chorób wątroby lub jej nowotworu.
- Badanie wykonuje się z krwi żylnej, najlepiej na czczo po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia; wynik jest zwykle dostępny następnego dnia, a podana w tekście norma wynosi 0–11 U/l.
- Nieprawidłowy wynik nukleotydazy nie rozpoznaje samodzielnie konkretnej choroby, dlatego powinien być oceniany razem z innymi badaniami i stanem klinicznym pacjenta.
Czym jest nukleotydaza?
5-nukleotydaza jest enzymem, który odpowiada za hydrolizę (rozpad) połączenia fosfodiestrowego pomiędzy piątą pozycją reszty fosforanowej a nukleotydem w polimerach nukleotydów, takich jak RNA i DNA. Enzym ten odgrywa kluczową rolę w procesach, takich jak replikacja DNA, transkrypcja RNA i rozpad nukleotydów.
5-nukleotydaza jest enzymem sekrecyjnym wątroby, wytwarzanym przez komórki miąższu wspomnianego narządu do żółci. Związek obecny jest szczególnie w wątrobie, mięśniach i trzustce.
Nukleotydaza – badanie w praktyce klinicznej
Badanie nukleotydazy jest jednak stosunkowo rzadko wykonywane w praktyce klinicznej. Jej znaczenie jest zbliżone do GGTP, czyli γ-Glutamylotranspeptydazy. Enzym ten katalizuje przemiany związane z transferem reszty glutaminowej. Związek jest składnikiem komórkowego mechanizmu obrony antyoksydacyjnej u ssaków.
Badanie GGTP wykonywane jest przede wszystkim przy podejrzeniu upośledzonego wydzielania enzymu z żółcią. Przypadłość współwystępuje z takimi schorzeniami jak cholestaza wewnątrzwątrobowa i wewnątrzwątrobowa, a także żółtaczka zastoinowa. Innymi wskazaniami są intensywne nowotworzenie się tkanek oraz indukcja enzymów mikrosomalnych wątroby lekami.
>> Cholestaza ciążowa - czy każde swędzenie to objaw choroby? Czy cholestaza zagraża dziecku?
Nukleotydaza a cholestaza
Zwiększone stężenie nukleotydazy w organizmie współwystępuje z szeregiem schorzeń wątroby – m.in. z cholestazą. Przypadłość mówi o upośledzonym tworzeniu bądź odpływu żółci z wątroby do dwunastnicy. Cholestaza zewnątrzwątrobowa jest najczęściej spowodowana kamicą żółciową, polegającą na odkładaniu się złogów wewnątrz dróg żółciowych bądź pęcherzyka żółciowego. Do powikłań schorzenia należą m.in. zaburzenia krzepnięcia, prowadzące w konsekwencji do krwawień wewnątrz czaszkowych. Leczenie cholestazy polega głównie na farmakoterapii kwasem ursodeoksycholowym, cholestyraminą bądź ryfampicyną.
Nukleotydaza – kiedy należy wykonać badanie?
Podstawowym wskazaniem do badania nukleotydazy jest podejrzenie zastoju żółci. Na test należy się zdecydować po zaobserwowaniu charakterystycznych objawów schorzenia:
- świąd skóry,
- żółć w kale,
- zmiana koloru moczu na ciemny.
Specyficznym symptomem zastoju żółci jest również żółtaczka, polegająca na żółtym zabarwieniu twardówek, skóry i błon śluzowych. Objaw spowodowany jest odkładaniem się bilirubiny w tkankach, ze względu na jej zwiększone stężenie we krwi.
Wskazaniem do wykonania badania nukleotydazy jest podejrzenie ostrych, przewlekłych schorzeń zapalnych wątroby. Należą do nich m.in. wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C, D i E, alkoholowe zapalenie wątroby oraz autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Charakterystycznymi objawami ostrego WZW typu C są:
- pogorszone samopoczucie,
- obniżony apetyt,
- bóle mięśni i stawów,
- nudności i wymioty,
- bóle brzucha.
W poszczególnych przypadkach pacjenci mogą zgłaszać zażółcenie białkówek i skóry oraz ściemnienie moczu, czyli charakterystyczne objawy żółtaczki. Badanie nukleotydazy warto wykonać przy podejrzeniu nowotworu wątroby. Schorzenie początkowo nie wiąże się ze specyficznymi symptomami. W późniejszym czasie zauważalne są takie objawy jak:
- ból brzucha,
- żółtaczka,
- wzdęcie i napięcie brzucha,
- guz wyczuwalny pod prawym łukiem żebrowym.
>> Kwasy żółciowe – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Badanie poziomu nukleotydazy – jak się przygotować?
Pacjent powinien zgłosić się na badanie nukleotydazy na czczo, ostatni posiłek spożywając co najmniej 8 godzin przed planowaną wizytą. Przed wykonaniem testu warto poinformować specjalistę o przyjmowanych lekach, alergiach oraz chorobach, które mogą mieć wpływ na wynik.
Jak przebiega badanie nukleotydazy?
Badanie nukleotydazy polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi z żyły łokciowej.
Nukleotydaza – interpretacja wyniku
Czas oczekiwania na wyniki badania nukleotydazy wynosi zazwyczaj 1 dzień. Dopuszczalna norma w organizmie to 0–11 U/l.
Badanie poziomu 5'-nukleotydazy jest często wykonywane w połączeniu z innymi badaniami, takimi jak analiza krwi i moczu, aby uzyskać pełny obraz stanu zdrowia pacjenta. W przypadku wysokiego poziomu 5'-nukleotydazy lekarz może zlecić dodatkowe badania lub leczenie, aby ustalić przyczynę i zapobiegać ewentualnym powikłaniom.
>> Tabletki na wątrobę, kaspułki, herbatki na wątrobę
Wysoki poziom nukleotydazy
Wysoki poziom 5'-nukleotydazy w surowicy krwi może być wskaźnikiem uszkodzenia tkanek lub procesów patologicznych, takich jak stan zapalny, choroba nowotworowa lub choroba wątroby. Zwiększone stężenie enzymu sugeruje również niedobór enzymów odpowiedzialnych za usuwanie nukleotydów z organizmu.
Wysoki poziom 5'-nukleotydazy nie jest jednoznaczny z chorobą. Zwiększone stężenie stanowi jedynie wskaźnik, wymagający dalszej oceny. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub pytań należy skonsultować się z lekarzem lub specjalistą medycznym.
Niski poziom nukleotydazy
Niski poziom 5'-nukleotydazy jest istotnym wskaźnikiem patologii w układzie enzymatycznym. Niedobór enzymu może być objawem różnych chorób, takich jak marskość wątroby i nowotwory. W takich sytuacjach niezbędne jest wykonanie dalszych badań diagnostycznych, aby ustalić przyczynę niskiego poziomu nukleotydazy i zaproponować odpowiednie leczenie.
Nukleotydaza – postępowanie po badaniu
Po wykonanym badaniu nukleotydazy można z powodzeniem powrócić do codziennych aktywności. Wykraczające poza normę wartości wymagają dalszej konsultacji ze specjalistą.
Nukleotydaza – możliwe skutki uboczne
Badanie nukleotydazy w większości przypadków nie wiąże się z obecnością działań niepożądanych. W pojedynczych przypadkach mogą wystąpić następujące skutki uboczne:
- osłabienie,
- infekcje/zakażenia,
- uszkodzenie nerwów,
- uszkodzenie żyły, tętnicy lub ścięgna,
- miejscowe reakcje alergiczne.
Nukleotydaza – czy można wykonać u kobiet w ciąży?
Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania badania nukleotydazy u kobiet w ciąży. Omawiany enzym powierzchniowy ulega ekspresji na wielu komórkach i pośredniczy w stopniowej hydrolizie autokrynnych i parakrynnych sygnałów zagrożenia ATP i ADP do przeciwzapalnej adenozyny.
5’-nukleotydaza jest również obecna na anergicznych limfocytach T-CD4+. Zadaniem enzymu jest ochrona płodu przed układem odpornościowym matki w trakcie ciąży.
Nukleotydaza – czy można wykonać u dzieci?
Badanie nukleotydazy może być z powodzeniem wykonywane u dzieci.
Nukleotydaza badanie – cena
Cena badania nukleotydazy zależy w głównej mierze od wybranej placówki i województwa. Koszt testu wynosi około 30 złotych.
Nukleotydaza – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Podwyższony wynik nukleotydazy może występować w cholestazie i zaburzeniach odpływu żółci, także wtedy, gdy nie występuje jeszcze żółtaczka. 5'-nukleotydaza jest enzymem związanym przede wszystkim z wątrobą i drogami żółciowymi, a jej aktywność może zwiększać się zarówno w cholestazie wewnątrzwątrobowej, jak i przy niedrożności dróg żółciowych. Przy podejrzeniu cholestazy wynik ocenia się razem m.in. z ALP, GGTP i bilirubiną, a dalsza diagnostyka może obejmować badania obrazowe.
Podwyższona 5'-nukleotydaza może występować przy prawidłowym poziomie GGTP, ponieważ aktywność obu enzymów nie zawsze zmienia się równocześnie. Wynik nukleotydazy może być pomocny w ocenie, czy podwyższona fosfataza zasadowa (ALP) ma pochodzenie wątrobowo-żółciowe. Prawidłowe GGTP nie wyklucza więc nieprawidłowego wyniku nukleotydazy, a interpretacja obu parametrów powinna uwzględniać również pozostałe badania wątroby i stan kliniczny pacjenta.
Nukleotydaza i fosfataza zasadowa (ALP) mogą być oceniane razem, szczególnie gdy wynik ALP jest podwyższony. Zwiększona aktywność 5'-nukleotydazy przemawia za wątrobowo-żółciowym pochodzeniem podwyższonej ALP, ponieważ aktywność tego enzymu nie zwiększa się w chorobach kości. Dzięki temu oznaczenie nukleotydazy może pomóc odróżnić podwyższoną fosfatazę zasadową pochodzenia wątrobowego od podwyższenia związanego z układem kostnym.
Przy podwyższonej nukleotydazie zakres dalszej diagnostyki zależy od stopnia podwyższenia wyniku, objawów oraz pozostałych badań. Lekarz może zlecić m.in. fosfatazę zasadową (ALP), GGTP, ALT, AST i bilirubinę, aby ocenić funkcję wątroby i drogi żółciowe. Jeśli wyniki sugerują pochodzenie wątrobowo-żółciowe nieprawidłowości, kolejnym etapem może być USG jamy brzusznej, a w wybranych sytuacjach również dokładniejsze badania obrazowe dróg żółciowych.
- Kokot F, Hyla-Klekot L, Kokot S. Badania laboratoryjne. Zakres norm i interpretacja. Wyd. 5. Warszawa: PZWL; 2025, s. 251.
- Jaroszewicz W. 5′-nukleotydaza i jej znaczenie kliniczne w chorobach wątroby i dróg żółciowych. Przegląd Lekarski. 1986;43(4):383–386. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3018844/ [dostęp: 02.10.2026].)
- Hankiewicz J, Brudnik B. 5-Nukleotydaza. Polski Tygodnik Lekarski. 1976;31(52):2235–2237. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/794856/ [dostęp: 02.10.2026].)
- Kotuła I. Diagnostyka chorób wątroby – cz. II. Medycyna Praktyczna; 2021. (https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/244105,diagnostyka-chorob-watroby-cz-ii [dostęp: 02.10.2026].)
