Aminotransferaza alaninowa (AIAT) to enzym występujący głównie w komórkach wątroby. Dlatego oznaczenie poziomu AIAT w organizmie stanowi ważny element oceny funkcjonowania tego narządu. Jakie są wskazania do wykonania badania aminotransferazy alaninowej (AIAT)? Na czym polega badanie? Jakie są normy i przyczyny odchyleń w stężeniu aminotransferazy alaninowej (AIAT)?
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) — na czym polega badanie? Wskazania, przygotowanie, normy i odchylenia
Wiedza w pigułce
- Badanie AIAT wykonuje się m.in. przy bólach w nadbrzuszu, braku apetytu, zmęczeniu i osłabieniu, a także przy objawach bardziej zaawansowanych chorób wątroby, takich jak żółtaczka, powiększenie wątroby czy wodobrzusze.
- Przed pobraniem krwi należy być na czczo przez co najmniej 8 godzin, a najlepiej 12 godzin, a w dniu poprzedzającym badanie nie należy spożywać alkoholu.
- AIAT najczęściej oznacza się razem z aminotransferazą asparaginianową (AST). Porównanie aktywności obu enzymów może dostarczyć dodatkowych informacji o przyczynie uszkodzenia wątroby.
- Podwyższona aktywność AIAT może występować m.in. przy stłuszczeniu wątroby, wirusowym i alkoholowym zapaleniu wątroby, polekowym uszkodzeniu wątroby, niedokrwieniu, autoimmunologicznym zapaleniu wątroby oraz kamicy przewodowej.
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) — co to jest?
Aminotransferaza alaninowa, oznaczana w badaniach skrótami AIAT lub ALT, jest enzymem występującym w dużych ilościach w cytoplazmie hepatocytów (komórek wątroby), ale również w cytoplazmie komórek nabłonka cewek nerkowych. Aminotransferaza alaninowa (AIAT) występuje w komórkach wszystkich tkanek, jednak w bardzo niewielkich ilościach (niemających znaczenia klinicznego).
W warunkach fizjologicznych w badaniach osocza, moczu i płynu mózgowo-rdzeniowego stwierdza się niewielkie ilości aminotransferazy alaninowej (AIAT). Wzrost aktywności enzymu obserwowany jest przede wszystkim w uszkodzeniach wątroby, ale również mięśni poprzecznie-prążkowanych i mięśnia sercowego.
>> Kolka wątrobowa (kolka żółciowa) – przyczyny, objawy i leczenie
Badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT) jest ważnym elementem diagnozowania stanów zapalnych i uszkodzeń wątroby, związanych przede wszystkim z zakażeniami wirusowymi oraz hepatoksycznym działaniem niektórych środków (np. określonych leków i alkoholu).
Badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT) przeprowadza się zwykle z oznaczeniem innego enzymu wątrobowego — aminotransferazy asparaginianowej (AST). Oznaczanie poziomu aminotransferazy alaninowej (AIAT) jest badaniem bardziej miarodajnym, ponieważ enzym ten wykazuje większą swoistość dla komórek wątroby. Jego aktywność nie zwiększa się po wysiłku fizycznym, zawale czy z powodu choroby mięśni szkieletowych, jak ma to miejsce w przypadku aminotransferazy asparaginianowej.
Wskazania do badania aminotransferazy alaninowej (AIAT)
Głównym wskazaniem do oznaczenia poziomu aktywności aminotransferazy alaninowej (AIAT) jest podejrzenie stanów zapalnych wątroby (występujących przy zakażeniu wirusem HCV i HBV) lub toksycznego uszkodzenia wątroby (wywołanym przez leki, alkohol, narkotyki).
Objawy występujące przy zapaleniu wątroby początkowo są słabo nasilone, a rozwijająca się choroba prowadzi do marskości. Dlatego zaleca się rokroczne badanie czynności wątroby. Szczególnie jeśli pacjent skarży się na:
- ból w nadbrzuszu;
- brak apetytu;
- zmęczenie i osłabienie.
Występowanie objawów takich jak:
- żółtaczka;
- powiększenie wątroby;
- wodobrzusze;
- skaza krwotoczna
świadczą zwykle o zaawansowanym procesie chorobowym lub toksycznym uszkodzeniu wątroby.
>> Marskość wątroby - objawy, leczenie, rokowanie
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) — jak się przygotować do badania?
Badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT) nie wymaga specjalnych przygotowań. Pacjent powinien stawić się na badanie na czczo (czas od ostatniego posiłku powinien wynosić przynajmniej 8, a optymalnie 12 godzin).
Pacjent powinien powstrzymać się od spożywania alkoholu przynajmniej w dniu poprzedzającym badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT).
Jak przebiega badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT)?
Do przeprowadzenia badania aminotransferazy alaninowej (AIAT) wykorzystywana jest krew pobrana z dobrze widocznych naczyń żylnych (zazwyczaj z żyły łokciowej).
Po pobraniu zalecane jest uciśnięcie miejsca wkłucia.
Na wynik badania aminotransferazy alaninowej (AIAT) czeka się jeden dzień. Jeśli jednostka przeprowadzająca badanie umożliwia pacjentom internetowy dostęp do wyników badań, zwykle dostępne są jeszcze tego samego dnia.
Badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT) — normy
Wartości referencyjne aminotransferazy alaninowej (AIAT) zależą od laboratorium, metody badania oraz od wieku i płci pacjenta.
Aktywność aminotranferazy alaninowej (AIAT) we krwi nie powinna być wyższa niż 40 IU/l (AIAT < 40 IU/l).
Interpretacja wyniku badania aminotransferazy alaninowej (AIAT) powinna być dokonywana przez lekarza i uwzględniać wyniki pozostałych parametrów wątroby (przede wszystkim aminotransferazy asparaginianowej, ale również fosfatazy alkalicznej, gamma-glutamylotranspeptydazy oraz bilirubiny całkowitej).
Jednoczesne oznaczanie aktywności aminotransferazy alaninowej (AIAT) i asparaginianowej (AST) ma szczególne znaczenie diagnostyczne. Wzajemny stosunek obu enzymów wątrobowych może wskazywać na konkretne dolegliwości.
Stosunek aminotransferazy asparaginianowej do alaninowej określa się wskaźnikiem Ritisa. Przy prawidłowym stężeniu obu enzymów wskaźnik ten powinien wynosić więcej niż 1. Wskaźnik Ritisa może być pomocny przy ocenie stopnia uszkodzeń wątroby spowodowanych spożyciem toksycznych dawek alkoholu, przedawkowania niektórych leków. W przewlekłych chorobach wątroby obserwuje się zwykle większą aktywność aminotransferazy alaninowej (AIAT) niż aminotransferazy asparaginianowej (AST). Natomiast np. przy alkoholowej chorobie wątroby wyższy jest poziom drugiego z enzymów.
Monitorowanie obu parametrów ma również znaczenie przy ocenie skuteczności leczenia. Prawidłowy proces regeneracji po ostrym zapaleniu wątroby powinien wiązać się z przewagą aktywności aminotransferazy alaninowej. Ponowny wzrost aktywności enzymów świadczy zwykle o zaostrzeniu choroby.
Wysoki poziom aminotransferazy alaninowej (AIAT)
Uzyskanie wyniku wskazującego na zwiększoną aktywność aminotransferazy alaninowej (AIAT) może wskazywać na:
- stłuszczenie wątroby;
- WZW typu B i WZW typu C (wirusowe zapalenie wątroby spowodowane zakażeniem HBV i HCV);
- alkoholową chorobę wątroby;
- polekowe uszkodzenie wątroby;
- niedokrwienie wątroby;
- autoimmunologiczne zapalenie wątroby;
- kamicę przewodową.
>> Żółtaczka – objawy, rodzaje, leczenie. Szczepionka na żółtaczkę
Niski poziom aminotransferazy alaninowej (AIAT)
Zwykle normy uwzględniają tylko górną granicę normy dla AIAT (ALT), dlatego niskie wartości nie mają zazwyczaj znaczenia klinicznego.
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) — powikłania po badaniu
Badanie aminotransferazy alaninowej (AIAT) przeprowadza się na podstawie niewielkiej próbki krwi, co wiąże się jedynie z ryzykiem wystąpienia siniaka w okolicy miejsca wkłucia. U pacjentów z obniżoną krzepliwością krwi (spowodowaną chorobą lub przyjmowaniem leków rozrzedzających krew) może wystąpić przedłużone krwawienie.
Przeciwwskazania do badania aminotransferazy alaninowej (AIAT)
Oznaczanie aktywności aminotransferazy alaninowej (AIAT) wiąże się z jedynie z koniecznością pobrania krwi pacjenta, dlatego nie ma przeciwwskazań do wykonania badania.
Badanie może być bezpiecznie przeprowadzane u dzieci, kobiet w ciąży i osób w podeszłym wieku.
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) — cena badania
Cena badania aminotransferazy alaninowej (AIAT) zależy od miejscowości i punktu pobrań, w którym jest wykonywane. Jego koszt nie przekracza zwykle 15 zł.
Aminotransferaza alaninowa (AIAT) – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tłusty lub obfity posiłek może przejściowo zwiększyć aktywność AIAT, dlatego w zależności od zakresu wykonywanych badań laboratorium lub lekarz może zalecić odpowiednie przygotowanie przed pobraniem krwi. Na wynik AIAT mogą wpływać również m.in. alkohol i intensywny wysiłek fizyczny.
Przebyta infekcja może wiązać się ze zwiększeniem aktywności AIAT, a niektóre leki, w tym niektóre antybiotyki, mogą wpływać na wątrobę i powodować wzrost aktywności enzymów wątrobowych. Dlatego przy podwyższonym wyniku warto uwzględnić niedawną infekcję oraz przyjmowane leki i suplementy.
Niewielkie zwiększenie aktywności AIAT nie zawsze oznacza chorobę wątroby. Na wynik mogą wpływać m.in. intensywny wysiłek fizyczny, dieta, alkohol czy niektóre leki. Pojedynczego wyniku nie należy jednak interpretować w oderwaniu od pozostałych badań i sytuacji klinicznej.
AIAT może z czasem powrócić do zakresu referencyjnego, jeśli przyczyna jej podwyższenia ustąpi. Tempo zmian zależy jednak od przyczyny i stopnia uszkodzenia wątroby. Dlatego przy nieprawidłowym wyniku lekarz może zalecić jego powtórzenie oraz ocenę innych parametrów wątrobowych.
W zależności od sytuacji klinicznej AIAT ocenia się razem z innymi parametrami wątrobowymi, przede wszystkim AST, GGTP, fosfatazą alkaliczną (ALP) i bilirubiną. Przy szerszej ocenie funkcji wątroby oznacza się również m.in. albuminę oraz czas protrombinowy/INR. Poszczególne badania dostarczają różnych informacji, dlatego ich łączna ocena może być bardziej przydatna niż interpretowanie samego wyniku AIAT.
- Solnica B., Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W. (red.). Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wyd. 5. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2022.
- Jankowska I., Liberek A., Więcek S.A. Schemat badań diagnostycznych w przypadku nieprawidłowej aktywności aminotransferaz. W: ABC hepatologii dziecięcej. Warszawa: Media-Press; 2023. s. 53.
- Gutkowski K., Hartleb M. Diagnostyka zwiększonej aktywności aminotransferaz. Medycyna po Dyplomie. 2013;22(7–8):68–74.
- Skiba M.A. Diagnostyka laboratoryjna w schorzeniach przewodu pokarmowego. W: Ostrowska Z., Mazur B. (red.). Diagnostyka laboratoryjna dla studentów medycyny. Skrypt dla studentów III roku kierunku lekarskiego Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu. Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach; 2011. s. 222–239.
