Świetlik łąkowy (łac. Euphrasia rostkoviana Hayne) nazywany jest również złodziejem mlecznym lub ptasim oczkiem. Od wielu lat jego właściwości przeciwzapalne i łagodzące podrażnienia znane są w naturalnym lecznictwie i wykorzystywane głównie przy problemach związanych z oczami. Okłady z naparów świetlika są pomocne przy podrażnieniach, zaczerwienionych oczach. Napary można stosować również wewnętrznie w celu łagodzenia objawów infekcji górnych dróg oddechowych.
Świetlik łąkowy – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Świetlik łąkowy zawiera bogaty zestaw związków biologicznie aktywnych, m.in. irydoidy glikozydowe, flawonoidy, kwasy fenolowe, garbniki, fitosterole i witaminę C. Szczególne znaczenie ma aukubina, której przypisuje się silne właściwości przeciwzapalne.
- Świetlik wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, ściągające i przeciwalergiczne, a ponadto może wzmacniać i uszczelniać ściany naczyń krwionośnych.
- Zastosowanie świetlika obejmuje różne dolegliwości oczu, m.in. zespół suchego oka, nadwrażliwość na światło oraz zmęczenie wzroku związane z długotrwałą pracą przy komputerze lub korzystaniem z telefonu.
- Wyciągi ze świetlika wykorzystuje się również w kosmetyce, zwłaszcza w produktach do demakijażu oraz pielęgnacji delikatnej skóry wokół oczu. Roślina występuje także w kroplach do oczu i maściach do nosa.
Świetlik łąkowy – jakie ma właściwości?
Świetlik łąkowy należy do rodziny roślin trędownikowatych (łac. Scrophulariaceae). Jego łacińska nazwa upamiętnia botanika oraz lekarza Friedricha Rostkoviusa. Świetlik łąkowy bardzo powszechnie występuje w Polsce oraz całej Europie, w szczególności w pobliżu lasów, torfowisk i łąk. Surowcem leczniczym świetlika łąkowego są jego naziemne pędy zbierane na samym początku kwitnienia rośliny. Są one bogatym źródłem wielu substancji o wysokiej aktywności biologicznej. Dostarczają m.in.:
- irydoidów glikozydowych (aukubiny, katalpozydu, katalpolu, eufrozydu, genipozydu, iksorozydu),
- flawonoidów (m.in. rutozydu, luteoliny, chryzoeriolu, apigeniny),
- kwasów fenolowych (chlorogenowego, galusowego, kawowego i ferulowego),
- lignanów,
- garbników,
- soli mineralnych,
- fitosteroli,
- witaminy C,
- olejków eterycznych,
- substancji woskowych,
- substancji żywicowych.
Dzięki tak różnorodnemu składowi świetlik łąkowy wykazuje działanie: przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, ściągające, przeciwhistaminowe i przeciwalergiczne, dodatkowo uszczelnia i wzmacnia ściany naczyń krwionośnych. Za najważniejsze z farmakologicznego punktu widzenia uznaje się irydoidy glikozydowe, w szczególności aukubinę, o silnych, udowodnionych właściwościach przeciwzapalnych. Niektóre badania sugerują również hipoglikemizujące i przeciwcukrzycowe właściwości świetlika lekarskiego.
>> Zioła w kosmetyce i ich rola
Świetlik łąkowy – działanie i wskazania do stosowania
W medycynie ludowej ziele świetlika stosowano głównie jako środek leczniczy przy chorobach oczu, a także w zmniejszaniu problemów z bezsennością, bólów głowy, zaburzeń trawienia i problemów żołądkowo-jelitowych.
Aktualnie ziele świetlika łąkowego wykorzystywane jest głównie do przygotowywania naparów, które przy zastosowaniu zewnętrznym są pomocne przy stanach zapalnych powiek i spojówek, nadwrażliwości na promienie słoneczne, zespole suchego oka oraz podrażnieniach i zmęczeniu oczu wywołanych długą pracą przy komputerze lub telefonie. Można też stosować je podczas infekcji i kataru prowadzących do łzawienia oczu. Aktualnie trwają również badania na temat możliwości zastosowania tej rośliny, jako środka wspomagającego leczenie jaskry i zaćmy oraz ogólne widzenie.
>> Naturalny sposób na stres i bezsenność. 5 ziół na uspokojenie
Preparaty zawierające świetlik łąkowy
Ziele świetlika najczęściej występuje pod postacią suszu, który wykorzystuje się do przygotowywania domowych naparów. Stosowane są zewnętrznie do przemywania oczu lub wykonywania okładów. Na rynku dostępne są również maści do nosa zawierające wyciągi ze świetlika, przeznaczone dla osób podczas infekcji i przeziębienia (w celu nawilżenia podrażnionej śluzówki) oraz krople do oczu suchych, zaczerwienionych i podrażnionych. Właściwości świetlika lekarskiego znajdują zastosowanie również w przemyśle kosmetycznym. Jego wyciągi wchodzą w skład produktów do demakijażu oraz pielęgnujących delikatną skórę wokół oczu.
>> Produkty zawierające Świetlik lekarski
Aby przygotować napar do przemywania podrażnionych oczu należy zalać ok. 2-3 g ziela świetlika szklanką gorącej wody, zaparzać przez ok. 10 minut, przecedzić, przestudzić i stosować kilka razy dziennie. Napar można też stosować wewnętrznie (do picia), co polecane jest głownie w trakcie infekcji górnych dróg oddechowych – w tym celu 1 łyżeczkę ziela należy zalać dwoma szklankami gorącej wody.
Świetlik łąkowy – dawkowanie
Brakuje wystarczających danych na temat zalecanego, skutecznego, a jednocześnie bezpiecznego dawkowania świetlika łąkowego. W przypadku zewnętrznego stosowania naparów i okładów, najczęściej zaleca się przemywanie oczu do 3 razy dziennie przez 2-3 dni. Przyjmując jakiekolwiek preparaty zawierające wyciągi z ziela świetlika łąkowego, np. maści lub krople, należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń producenta dotyczących dawkowania i czasu trwania kuracji, a w przypadku wątpliwości wskazana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
Świetlik łąkowy – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne
Dostępne wyniki badań naukowych oraz obserwacje kliniczne nie wskazują na negatywne działanie, ani występowanie skutków ubocznych związanych ze stosowaniem świetlika łąkowego zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Podkreśla się jednak, że ilość danych jest niewystarczająca do jednoznacznego potwierdzenia jego bezpieczeństwa, jak również zalecanego dawkowania i czasu trwania kuracji. U osób nadwrażliwych na zawarte w nich związki aktywne może pojawić się niewielkie pieczenie lub obrzęk, które znikają jednak w momencie zaprzestania stosowania naparów lub okładów ze świetlika i na ogół nie są niebezpieczne dla zdrowia. Nie przeprowadzono badań, ani eksperymentów klinicznych badających m.in. wpływ preparatów z ziela świetlika na ryzyko rozwoju nowotworów czy problemów z płodnością w przyszłości. Nie ma również danych dotyczących bezpieczeństwa jego stosowania przez kobiety w ciąży i karmiące piersią, dlatego odradza się jego stosowania, zwłaszcza wewnętrznego, w wymienionych grupach bez konsultacji z lekarzem.
>> Zioła w kosmetyce i ich rola
Świetlik łąkowy w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Świetlik łąkowy występuje głównie w postaci suszonego ziela, przeznaczonego do przygotowywania naparów, kropli do oczu, maści do nosa oraz niektórych kosmetyków do demakijażu oraz skóry wokół oczu.
- Wykazuje właściwości łagodzące, regenerujące i przeciwzapalne, dzięki czemu sprawdza się do podrażnionych, przemęczonych, suchych i zaczerwienionych oczu.
- Przeznaczony jest do stosowania wewnętrznego w formie naparów oraz zewnętrznego, najczęściej w formie okładów.
Świetlik łąkowy – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Nie należy wkraplać domowego naparu bezpośrednio do oka. Taki preparat nie jest jałowy i może zawierać drobnoustroje lub drobne zanieczyszczenia. Do zakraplania oczu powinny być używane wyłącznie jałowe preparaty przeznaczone do tego celu.
Zależy to od konkretnego preparatu. Nie wszystkie krople do oczu można aplikować podczas noszenia soczewek kontaktowych – znaczenie ma m.in. ich skład i obecność substancji konserwujących. Przed zastosowaniem należy sprawdzić w ulotce, czy producent dopuszcza używanie produktu bez zdejmowania soczewek.
Świetlik nie jest metodą leczenia jaskry ani zaćmy. Chociaż prowadzone są badania dotyczące różnych właściwości tej rośliny, nie ma podstaw do zastępowania nią leczenia okulistycznego. Jest to szczególnie ważne w przypadku jaskry, która nieleczona może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia wzroku.
Ekstrakt ze świetlika jest składnikiem kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji okolic oczu. Jego właściwości ściągające i łagodzące mogą być wykorzystywane przy skórze ze skłonnością do obrzęków. Utrzymujące się lub jednostronne obrzęki wokół oczu mogą jednak mieć inne przyczyny i wymagają diagnostyki.
Świetlik jest wykorzystywany w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji podrażnionych i zmęczonych oczu, także po długotrwałej pracy przed ekranem. Nie usuwa jednak przyczyny cyfrowego zmęczenia wzroku. Znaczenie mają również regularne przerwy od ekranu, odpowiednie oświetlenie i częste mruganie.
- Benedec D., Oniga I., Hanganu D., Vlase A.M., Ielciu I., Crișan G., Fiț N., Niculae M., Bab T., Pall E., Vlase L. Revealing the Phenolic Composition and the Antioxidant, Antimicrobial and Antiproliferative Activities of Two Euphrasia sp. Extracts. „Plants”, 2024, 13(13):1790
- Sosnowicz K., Czerwińska M. Plant materials used in eye diseases – from use in traditional medicine to research in antioxidant, anti-inflammatory, and antibacterial activity. „Prospects in Pharmaceutical Sciences”, 2024, 22(3):1–20.
- Meier-Girard D., Strahm B., Konetzny G., et al. Euphrasia Eye Drops in Preterm Neonates With Ocular Discharge: A Randomized Double-Blind Placebo-Controlled Trial. „Frontiers in Pediatrics”, 2020, 8:449.
