Pietruszka zwyczajna (łac. Petroselinum crispum) to roślina kojarzona przede wszystkim ze sztuką kulinarną. Warto jednak wiedzieć, że zioło ma szereg właściwości prozdrowotnych, w tym łagodzi dolegliwości układu trawiennego i moczowego. W postaci okładów pozwala pozbyć się obrzęków i opuchlizny. Jako składnik kosmetyków, pietruszka zmniejsza przebarwienia, nawilża skórę, a także pomaga pozbyć się cieni i worków pod oczami.
Pietruszka zwyczajna – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Pietruszka zwyczajna jest w całości jadalna, a w zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim jej liście, korzeń, nasiona oraz pozyskiwany z nich olejek eteryczny.
- Pietruszka jest źródłem flawonoidów, m.in. apigeniny, luteoliny i kwercetyny, które wykazują aktywność przeciwutleniającą i mogą korzystnie oddziaływać na naczynia krwionośne.
- Olejek eteryczny pietruszki zawiera apiol i mirystycynę – związki o silnej aktywności biologicznej, dlatego skoncentrowanych preparatów z olejkiem nie należy traktować tak samo jak pietruszki spożywanej jako składnik diety.
- Pietruszka może wpływać na gospodarkę glukozową, dlatego przy stosowaniu skoncentrowanych preparatów jednocześnie z lekami przeciwcukrzycowymi należy zachować ostrożność.
- Obecne w pietruszce furanokumaryny mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV, dlatego nadmierna ekspozycja na słońce może sprzyjać reakcjom fotouczulającym.
Pietruszka zwyczajna – jakie ma właściwości?
Pietruszka zwyczajna zaliczana jest do rodziny selerowatych. Początkowo uprawiano ją w ciepłym klimacie Sardynii, skąd przywieziono ją do Anglii. Stamtąd roślinę przetransportowano i upowszechniono na całym świecie. W starożytnej Grecji za pomocą pietruszki dekorowano wieńce pogrzebowe, a w Rzymie jej aromat służył do neutralizacji nieprzyjemnego zapachu rozkładających się zwłok.
Pietruszka jest symbolem wiosny i odrodzenia. Może osiągnąć nawet metr wysokości i jest w całości jadalna. Wchodzi w skład włoszczyzny, a pozyskiwany z niej olejek eteryczny stanowi cenny składnik tradycyjnej fitoterapii.
Liście i korzeń pietruszki zwyczajnej mają wiele zastosowań. Ekstrakty wchodzą w skład wielu wyrobów medycznych, leków i suplementów diety stosowanych na łagodne dolegliwości układu pokarmowego, moczowego, nadciśnienie tętnicze, obrzęki, zapalenie gruczołu krokowego, niektóre schorzenia kardiologiczne i nerek, a także cukrzycę.
W skład pietruszki zwyczajnej wchodzą:
- olejek eteryczny (bogaty w apiol i mirystycynę) – o właściwościach przeciwutleniających, moczopędnych i wspierających prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego,
- flawonoidy (m.in. kwercetyna, luteolina i apigenina) – neutralizują wolne rodniki, działają ochronnie na naczynia krwionośne,
- śluzy – powlekają układ pokarmowy, przez co ułatwiają trawienie,
- terpeny – wyróżniają się właściwościami antybakteryjnymi, przeciwpasożytniczymi i przeciwgrzybiczymi,
- witaminy,
- składniki mineralne – żelazo, fosfor, potas i wapń,
- furanokumaryny – poza właściwościami przeciwzapalnymi wykazują się działaniem przeciwdrgawkowym.
Tak bogaty skład substancji czynnych biologicznie sprawia, że pietruszka zwyczajna wykazuje działanie m.in. przeciwbakteryjne, spazmolityczne, antyseptyczne, przeciwzakrzepowe, przeciwbólowe, neuroprotekcyjne, hepatoprotekcyjne, przeciwzakrzepowe i przeciwwzdęciowe.
>> Co powoduje wzdęcia brzucha? Sposoby na wzdęty brzuch
Pietruszka zwyczajna – działanie i wskazania do stosowania
Ziele pietruszki najczęściej spożywa się w postaci świeżej, posiekanej. Na jej bazie można wykonać napój roślinny, który wzmacnia organizm i uzupełnia niedobory witamin C i A. Olejek eteryczny rośliny zwiększa filtrację w kłębuszkach nerkowych, co daje efekt moczopędny. Ponadto, składniki aktywne pietruszki zwyczajnej rozluźniają mięśnie gładkie dróg moczowych i jelit (działanie spazmolityczne).
Dzięki zdolnościom antyoksydacyjnym, pietruszka zwyczajna stanowi ważny element profilaktyki chorób układu krążenia (np. miażdżycy), chorób metabolicznych (np. cukrzycy), a także układu nerwowego (np. choroby Alzheimera).
Wskazaniami do stosowania pietruszki zwyczajnej są:
- zaburzenia trawienia,
- stany zapalne układu moczowego,
- kamienie nerkowe,
- obrzęki.
Pietruszka zwyczajna na układ moczowy
Pietruszka zwyczajna jest popularnym składnikiem leków, wyrobów medycznych i suplementów diety przeznaczonych dla osób z problemami układu moczowego. Składniki ziela wykazują działanie moczopędne, co zapobiega tworzenia się kamieni nerkowych i kolonizacji bakterii. Dodatkowo obserwuje się zwiększony przepływ krwi przez nerki, a to z kolei usprawnia funkcjonowanie całego układu moczowo-płciowego.
Pietruszka zwyczajna – dawkowanie
Pietruszka zwyczajna jest dobrze tolerowana przez organizm. Do przygotowania naparu zwykle wykorzystuje się 1 łyżkę rozdrobnionego (świeżego lub suszonego) korzenia rośliny i zalewa ok. 200 ml wrzącej wody. Napój należy parzyć pod przykryciem ok. 10-15 minut. W przypadku dolegliwości układu moczowego pić 2-3 razy dziennie.
Liście pietruszki są dobrym dodatkiem do domowych koktajli i smoothies. Stanowią źródło witamin i minerałów.
Preparaty zawierające pietruszkę zwyczajną
Pietruszka zwyczajna występuje w postaci:
- suszu,
- soku,
- naparu,
- kapsułki,
- tabletki,
- płynu doustnego,
- kremu,
- szamponu do włosów.
Pietruszka zwyczajna w ciąży
Nie ma przeciwwskazań do umiarkowanego spożywania pietruszki zwyczajnej przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. Należy jednak zachować umiar w doustnym przyjmowaniu oleju z nasion pietruszki, ponieważ zawiera w składzie apiol – związek używany niegdyś w celach aborcyjnych (powoduje skurcze macicy).
>> Choroby w ciąży – na jakie choroby uważać w trakcie ciąży?
Pietruszka zwyczajna – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania pietruszki zwyczajnej są:
- upośledzenie czynności nerek.
- zapalenie miąższu nerek.
Pietruszka zwyczajna – możliwe skutki uboczne
Nadmierne spożycie pietruszki zwyczajnej może powodować podrażnienie błony śluzowej układu pokarmowego, a także zawroty głowy. Furanokumaryny obecne w zielu pietruszki mają działanie fotouczulające, co zwiększa ryzyko poparzeń skórnych. Przedawkowanie olejku eterycznego rośliny może upośledzać funkcjonowanie wątroby i nerek. Wykazano ponadto, że możliwym skutkiem ubocznym z doustnego spożycia pietruszki zwyczajnej jest zaburzenia pracy ośrodkowego układu nerwowego.
>> Zioła fotouczulające - lista. Po jakich ziołach nie wolno się opalać?
Pietruszka zwyczajna – interakcje z lekami i preparatami
Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym przyjmowaniu preparatów na bazie pietruszki zwyczajnej i leków:
- przeciwcukrzycowych – ryzyko zwiększonego wydzielania insuliny z trzustki,
- przeciwzakrzepowych,
- moczopędnych.
Pietruszka zwyczajna w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Pietruszka zwyczajna zawiera w składzie m.in. witaminy, minerały, flawonoidy, śluzy, terpeny i furanokumaryny.
- Składniki aktywne ziela pietruszki wykazują szereg działań prozdrowotnych, w tym moczopędne, spazmolityczne, ułatwiające trawienie, hepatoprotekcyjne i antyoksydacyjne.
- Ekstrakty z pietruszki zwyczajnej stosuje się przede wszystkim w celu niwelowania objawów związanych z chorobami układu moczowego.
Pietruszka zwyczajna – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Korzeń i natka pochodzą z tej samej rośliny, ale różnią się składem i zawartością poszczególnych substancji. Natka jest m.in. źródłem witamin, składników mineralnych, flawonoidów i związków odpowiadających za jej charakterystyczny aromat. Korzeń również zawiera związki bioaktywne, jednak ich proporcje są inne. Nie należy więc zakładać, że natka i korzeń mogą być stosowane zamiennie w celach leczniczych.
Pietruszka zawiera furanokumaryny – związki, które pod wpływem promieniowania UV mogą wywoływać reakcje fototoksyczne. Ryzyko dotyczy przede wszystkim sytuacji, gdy sok lub świeże części rośliny mają bezpośredni kontakt ze skórą, która następnie zostaje wystawiona na intensywne działanie słońca. Może wówczas dojść do zaczerwienienia, pieczenia, powstawania pęcherzy lub przebarwień. Zwykłe spożywanie pietruszki w ilościach kulinarnych nie jest równoznaczne z takim narażeniem.
Tak, świeża natka pietruszki w przeliczeniu na 100 g może zawierać więcej witaminy C niż cytryna. Trzeba jednak pamiętać, że natkę zwykle spożywa się w znacznie mniejszych ilościach niż owoce. Rzeczywista ilość dostarczonej witaminy C zależy więc przede wszystkim od wielkości porcji. Jej zawartość może się również zmniejszać podczas przechowywania i obróbki termicznej.
Pietruszka jest tradycyjnie stosowana ze względu na działanie moczopędne. Podczas przyjmowania preparatów wykorzystywanych w tym celu ważne jest odpowiednie nawodnienie organizmu, jednak nie oznacza to konieczności picia nadmiernych ilości wody. Osoby, które z powodu chorób serca lub nerek mają zalecone ograniczenie podaży płynów, nie powinny samodzielnie stosować preparatów o działaniu moczopędnym.
- Bahramsoltani R., Ahmadian R., Daglia M., Rahimi R., Petroselinum crispum (Mill.) Fuss (Parsley): An Updated Review of the Traditional Uses, Phytochemistry, and Pharmacology, „Journal of Agricultural and Food Chemistry” 2024;72(2):956–972.
- Jadczak D. i wsp., Yield and biological properties of leaf parsley (Petroselinum crispum), 2019.
- Kuźma P., Drużyńska B., Obiedziński M., Optimization of extraction conditions of some polyphenolic compounds from parsley leaves (Petroselinum crispum).
