DHEA (dehydroepiandrosteron) to jeden z kluczowych hormonów dla zachowania prawidłowej pracy gospodarki hormonalnej. DHEA (dehydroepiandrosteron) jest hormonem steroidowym, którego synteza odbywa się w kory nadnerczy. Jego prawidłowe stężenie jest niezbędne we właściwej produkcji najważniejszych hormonów płaciowych, m.in. testosteronu i estrogenu.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Wiedza w pigułce
- DHEA (dehydroepiandrosteron) jest hormonem steroidowym produkowanym głównie przez korę nadnerczy i stanowi prekursor hormonów płciowych, m.in. estrogenów i testosteronu.
- Oznaczenie DHEA wykonuje się m.in. przy podejrzeniu chorób kory nadnerczy, zaburzeniach cyklu miesiączkowego, niepłodności, hirsutyzmie, łysieniu androgenowym oraz występowaniu męskich cech u kobiet.
- Badanie DHEA nie wymaga szczególnego przygotowania, jednak zaleca się pobranie krwi rano, najlepiej na czczo, a kobiety powinny uwzględnić dzień cyklu miesiączkowego zgodnie z zaleceniami lekarza.
- Zakres referencyjny DHEA wynosi 3–12 μmol/l u kobiet i 2–10 μmol/l u mężczyzn, jednak wartości mogą różnić się w zależności od laboratorium.
- Podwyższone stężenie DHEA może występować m.in. w przypadku guza nadnercza, wrodzonego przerostu nadnerczy lub podczas stosowania niektórych leków, dlatego wynik należy interpretować z uwzględnieniem objawów i innych badań.
Badanie z oznaczeniem stężenia hormonu DHEA (dehydroepiandrosteron) zaleca się wówczas, gdy istnieje podejrzenie guzów nadnerczy lub obserwuje się różne zaburzenia płciowe, m.in. problemy z płodnością, okres menopauzalny czy nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet. Czym dokładnie jest DHEA (dehydroepiandrosteron)? Na czym polega badanie tego hormonu i jak się do niego przygotować?
DHEA (dehydroepiandrosteron) – co to jest? Na czym polega badanie?
DHEA (dehydroepiandrosteron) to hormon powstający z cholesterolu i syntetyzowany przez korę nadnerczy. Dlatego też nieprawidłowa wartość referencyjna tego hormonu wykorzystywana jest m.in. w diagnostyce schorzeń i zaburzeń nadnerczy. Ocena stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) z krwi jest pomocna także w rozpoznawaniu zmian nowotworowych w obrębie kory nadnerczy oraz w diagnozowaniu przyczyn niepłodności.
>> Komepndium wiedzy o leczeniu niepłodności
Ze względu na fakt, iż DHEA (dehydroepiandrosteron) odgrywa kluczową rolę w gospodarce najważniejszych hormonów płciowych – estrogenu i testosteronu, oznaczenie jego stężenia jest pomocne przy podejrzeniu różnych zaburzeń, związanych z niewłaściwą pracą gospodarki hormonalnej.
DHEA (dehydroepiandrosteron) produkowany jest również w jądrach i układzie nerwowym, a jego niewielkie ilości syntetyzowane są również przez jajniki. Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) we krwi polega na pobraniu próbki krwi do dalszych badań laboratoryjnych.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – kiedy należy wykonać badanie?
Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) nie należy do diagnostyki podstawowej. Oznacza to, iż badania nie wykonuje się ramach klasycznej profilaktyki zdrowotnej.
Aby wykonać badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron), zwykle muszą istnieć wskazania lekarskie. Z tej metody diagnostycznej można również skorzystać we własnym zakresie, jednak kluczową rolę odgrywa właściwa interpretacja otrzymanych pomiarów, a do tego niezbędna jest specjalistyczna wiedza medyczna.
Wskazaniem do wykonania badania z oznaczeniem DHEA (dehydroepiandrosteron) są:
- diagnostyka w kierunku schorzeń kory nadnerczy oraz podejrzenie zmian nowotworowych w jej obrębie,
- zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet,
- okres okołomenopauzalny u kobiet, zwłaszcza moment przejść w okres przekwitania,
- podejrzenie niedoczynności przysadki mózgowej,
- diagnostyka niepłodności,
- zaburzenia związane z występowaniem nadmiernego owłosienia u kobiet np. na twarzy lub brzuchu (jest to tzw. hirsutyzm),
- występowanie męskich cech u kobiet, np. łysienie typu męskiego,
- diagnostyka łysienia.
Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) pomaga na wczesnym etapie wykryć zaburzenia hormonalnej gospodarki płciowej.
>> Łysienie androgenowe u kobiet i mężczyzn
DHEA (dehydroepiandrosteron) – jak się przygotować do badania?
Do badania DHEA (dehydroepiandrosteronu) we krwi nie jest wymagane szczególne przygotowanie. Jeśli jednak badanie jest wykonywane razem z innymi oznaczeniami laboratoryjnymi, należy zastosować się do zaleceń dotyczących przygotowania do całego pakietu badań.
Badanie DHEA we krwi warto wykonać rano, najlepiej na czczo, ponieważ spożycie posiłku może wpływać na procesy metaboliczne zachodzące w organizmie i zmieniać stężenie niektórych oznaczanych substancji. Jeśli laboratorium zaleca pobranie próbki na czczo, ostatni posiłek należy spożyć około 8 godzin przed badaniem.
Na wynik badania DHEA może wpływać również dzień cyklu miesiączkowego. Kobiety planujące oznaczenie DHEA powinny poinformować lekarza o terminie ostatniej miesiączki i stosować się do zaleceń dotyczących odpowiedniego dnia wykonania badania.
>> D-dimery – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Jak przebiega badanie z oznaczeniem DHEA (dehydroepiandrosteronu)?
Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) we krwi polega na pobraniu próbki krwi żylnej (zwykle z żyły łokciowej) do dalszej analizy laboratoryjnej.
Na początku osoba przeprowadzająca badanie za pomocą odpowiednich środków dezynfekuje miejsce nakłucia, a następnie delikatnie wprowadza igłę, pobierając odpowiednią ilość krwi do badań. Po zabezpieczeniu próbki materiał jest gotowy do analizy. Wyniki zwykle są dostępne po ok. 1-7 dniach, choć jest to czas umowny i ostateczny termin zależy od konkretnej placówki diagnostycznej.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – normy. Jak interpretować wyniki?
Wartość referencyjna, czyli wynik uznany za optymalny, jest nieco inny u kobiet i nieco odmienny u mężczyzn. Za wynik mieszczący się w granicach normy u kobiet uznaje się wartość 3–12 μmol/l, z kolei u mężczyzn – 2–10 μmol/l.
Wyniki badań zawsze należy skonsultować z lekarzem, gdyż na prawidłową interpretację wpływa spojrzenie wieloaspektowe, a więc przeprowadzony wcześniej wywiad czy inne badania, jeśli została wskazana konieczność ich wykonania.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – na co wskazuje?
Podwyższone stężenie DHEA (dehydroepiandrosteron) może wskazywać na różne zaburzenia na tle funkcjonowania gospodarki hormonalnej. Znaczne podwyższenie może być związane m.in. z guzem nadnercza lub wrodzonym przerostem nadnerczy. Podwyższone stężenie DHEA może wystąpić podczas przyjmowania niektórych lekarstw, dlatego fakt ten należy zgłosić lekarzowi.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – co po badaniu?
Po badaniu stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) można wrócić do codziennych obowiązków – nie ma specjalnych zaleceń w tym przypadku. Badanie jest nieinwazyjne i w pełni bezpieczne, dlatego też nie powoduje żadnych powikłań (mogą wystąpić niewielki siniak lub krwiak spowodowany nakłuciem).
DHEA (dehydroepiandrosteron) – jak wykonać badanie w ciąży?
Jeśli istnieje wskazanie medyczne, to badanie z oznaczeniem stężenia DHEA może być wykonane u kobiety w ciąży. Badanie jest w pełni bezpieczne i nieinwazyjne.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – jak wygląda to badanie u dzieci?
Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) u dzieci może być wskazane na etapie dojrzałości płciowej, jeśli występują wówczas niepokojące objawy, np. u dziewczynek jest to nadmierne owłosienie twarzy. Badanie DHEA u dzieci wygląda tak samo, jak u osób dorosłych i polega na pobraniu próbki krwi do dalszej diagnostyki.
>> Nadmierna potliwość - przyczyny. Jak ją leczyć?
DHEA (dehydroepiandrosteron) – cena. Jaki jest koszt badania?
Badanie z oznaczeniem stężenia DHEA (dehydroepiandrosteron) należy do stosunkowo taniej diagnostyki – koszt takiej usługi waha się w granicach 60–80 zł, w zależności od placówki. Warto jednak mieć na uwadze fakt, iż nie każdy punkt diagnostyczny ma w swojej ofercie to badanie.
DHEA (dehydroepiandrosteron) – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak, androgeny mogą wpływać na aktywność gruczołów łojowych i nasilać łojotok, co może sprzyjać powstawaniu zmian trądzikowych. Sam wynik DHEA nie jest jednak wystarczający do stwierdzenia, że podwyższone stężenie tego hormonu jest przyczyną trądziku. Interpretacja zależy od obrazu klinicznego oraz wyników innych hormonów.
Tak, podwyższone stężenie DHEA może towarzyszyć nadmiarowi androgenów, który u kobiet może manifestować się m.in. hirsutyzmem, czyli nadmiernym owłosieniem w okolicach typowych dla mężczyzn. Sam wynik DHEA nie pozwala jednak ustalić przyczyny hirsutyzmu. W diagnostyce ocenia się również inne androgeny, przede wszystkim testosteron, a w określonych sytuacjach także DHEA-S.
Tak, przyjmowanie preparatów zawierających DHEA może wpływać na jego stężenie we krwi, dlatego przed interpretacją wyniku należy poinformować lekarza o stosowanych suplementach i lekach hormonalnych. Suplementacja DHEA nie powinna być rozpoczynana wyłącznie na podstawie pojedynczego wyniku laboratoryjnego. W przypadku kobiet rutynowe stosowanie DHEA nie jest obecnie zalecane ze względu na ograniczone dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa długoterminowego.
DHEA i DHEA-S są ze sobą powiązanymi hormonami steroidowymi pochodzenia nadnerczowego, ale nie są tym samym oznaczeniem laboratoryjnym. DHEA-S jest siarczanową formą DHEA i w diagnostyce nadmiaru androgenów jest oznaczany częściej, ponieważ jego stężenie jest bardziej stabilne. Podwyższone DHEA-S może wskazywać na nadnerczowe źródło nadmiaru androgenów.
-
Tkaczuk-Włach J, Sobstyl M, Jakiel G. Androgeny u kobiet pomenopauzalnych. Przegląd Menopauzalny. 2013;12(2):180–184. DOI: 10.5114/pm.2013.35083. (https://www.termedia.pl/Androgeny-u-kobiet-pomenopauzalnych%2C4%2C20813%2C1%2C1.html [dostęp: 22.09.2026].)
-
Rutkowski K, Sowa P, Rutkowska-Talipska J, Kuryliszyn-Moskal A, Rutkowski R. Dehydroepiandrosterone (DHEA): Hypes and Hopes. Drugs. 2014;74(11):1195–1207. DOI: 10.1007/s40265-014-0259-8. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25022952/ [dostęp: 22.09.2026].)
-
Jamruszkiewicz K. Dehydroepiandrosteron DHEA. Medycyna Praktyczna. 2017. (https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172376,dehydroepiandrosteron-dhea [dostęp: 22.09.2026].)
-
Solnica B. Dehydroepiandrosteron, siarczan. Medycyna Praktyczna. 2018. Aktualizacja: 2022. (https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.V.27.1.40/ [dostęp: 22.09.2026].)
-
Rabijewski M, Papierska L, Zgliczyński W, et al. Współzależność pomiędzy stężeniami androgenów (testosteronu i siarczanu dehydroepiandrosteronu) a zespołem metabolicznym u starszych, nieotyłych mężczyzn. Endokrynologia Polska. 2007.
-
Sobjanek M, Sokołowska-Wojdyło M, Włodarkiewicz M, et al. Rola czynników hormonalnych w etiopatogenezie i terapii trądziku pospolitego. Postępy Dermatologii i Alergologii. 2006.
-
Rabijewski M, Zgliczyński W. Stosowanie DHEA u mężczyzn z koronarograficznie potwierdzoną chorobą wieńcową: wpływ na stężenia inhibitora aktywatora plazminogenu (PAI-1), tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA) oraz fibrynogenu. Endokrynologia Polska. 2007.
-
Babuśka-Roczniak M, Roczniak W. Rola dehydroepiandrosteronu w procesie starzenia. Problemy Medycyny Rodzinnej. 2009;3(28):46–48.
-
Teede HJ, Tay CT, Laven JJE, et al. Recommendations From the 2023 International Evidence-Based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2023;108(10):2447–2469. DOI: 10.1210/clinem/dgad463. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37580314/ [dostęp: 22.09.2026].)
