Badanie HCV to badanie krwi umożliwiające wczesne wykrycie zakażenia wirusem odpowiedzialnym za zapalenie wątroby typu C. W początkowej fazie choroba przebiega bezobjawowo, a podjęcie leczenia pozwala na uniknięcie poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak marskość czy nowotwór wątroby. Na czym polega badanie HCV? Kto powinien je wykonać i co może wpłynąć na uzyskanie fałszywego wyniku?
Badanie HCV — na czym polega i kiedy je wykonać? Metody, przygotowanie, wyniki i interpretacja
Wiedza w pigułce
- Badanie HCV wykonuje się m.in. po operacjach, zabiegach medycznych, hemodializie i badaniach endoskopowych, a także po tatuażu, piercingu, akupunkturze czy zabiegach kosmetycznych, podczas których mogło dojść do przerwania ciągłości skóry.
- Do badania HCV nie trzeba się przygotowywać ani być na czczo, ponieważ jedzenie i picie nie wpływają na wynik.
- Badanie anty-HCV powinno zostać wykonane co najmniej 3 miesiące po potencjalnym kontakcie z wirusem, natomiast HCV RNA może umożliwić wykrycie zakażenia już po 1–3 tygodniach od zakażenia.
- Dodatni wynik anty-HCV świadczy o kontakcie z wirusem, ale nie potwierdza aktywnego zakażenia – w takiej sytuacji wykonuje się badanie HCV RNA metodą RT-PCR.
Czym jest badanie HCV?
Badanie HCV to nieinwazyjna metoda diagnostyczna umożliwiająca wykrycie lub wykluczenie kontaktu z wirusem HCV.
HCV (z ang. Hepatitis C Virus) to wirus zapalenia wątroby typu C. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt uszkodzonej skóry lub błon śluzowych z krwią osoby zakażonej. Przez długi czas choroba rozwija się bezobjawowo, doprowadzając z czasem do marskości wątroby albo rozwoju raka wątrobokomórkowego. Szacuje się, że u 20 proc. pacjentów zakażenie HCV rozpoznawane jest na zaawansowanym etapie choroby. Rocznie wirusowe zapalenie wątroby typu C jest przyczyną ok. 500 000 zgonów na całym świecie. W Polsce co roku diagnozuje się ok. 3000 przypadków. Szacuje się jednak, że chorych jest kilkukrotnie więcej.
Wykrycie zarażenia pozwala na podjęcie skutecznego leczenia (współczesne terapie są skuteczne w 99 proc.), eliminację wirusa i cofnięcie zmian zapalnych, szczególnie jeśli choroba nie była zaawansowana. U pacjentów z poważnymi uszkodzeniami wątroby nie da się wyeliminować ryzyka związanego z możliwymi powikłaniami marskości (np. rak wątrobokomórkowy), jest ono jednak mniejsze niż w przypadku braku leczenia przeciwwirusowego.
Podstawowym badaniem jest badanie serologiczne, w celu potwierdzenia dodatniego wyniku wykonuje się również badania molekularne.
>> Zapalenie wątroby: wirusowe, autoimmunologiczne, alkoholowe. Poznaj objawy
Badanie serologiczne polega na oznaczeniu we krwi przeciwciał anty-HCV. Badanie pokazuje, czy doszło do kontaktu z wirusem, jednak nie daje podstaw do rozpoznania zakażenia (namnażania wirusa w organizmie). Dlatego skuteczniejszą metodą badania HCV jest badanie molekularne RT-PCR (Real Time-Polymeraze Chain Reaction).
Badanie molekularne umożliwia wykrycie materiału RNA wirusa, które jest podstawą do rozpoznania zakażenia (namnażania wirusa — wiremii) i rozpoczęcia leczenia. Badanie to wykonywane jest w przypadku dodatniego wyniku anty-HCV. Należy jednak pamiętać, że nie u wszystkich zarażonych osób dochodzi do wytwarzania przeciwciał.
Wskazania do wykonania badania HCV
Najczęściej do zakażenia dochodzi w placówkach służby zdrowia w wyniku naruszenia procedur. Hospitalizacje są znaczącym czynnikiem ryzyka zarażenia wirusem HCV. Dlatego wśród wskazań do wykonania badania HCV znajduje się przebycie operacji, zabiegu medycznego, hemodializy i badań endoskopowych.
Badanie HCV zaleca się również osobom:
- przyjmującym dożylnie narkotyki;
- mającym tatuaże (problem dotyczy głównie więzień, zakładów poprawczych, ośrodków opiekuńczych, gdzie używa się zwykle tych samych narzędzi);
- kolczykującym się (również w zakładach kosmetycznych);
- chodzącym na akupunkturę;
- chodzącym na manicure, pedicure i inne zabiegi kosmetyczne, w których może dojść do przerwania ciągłości skóry;
- po przypadkowym kontakcie z cudzą krwią (sporty kontaktowe, bójka, zabiegi medyczne, pierwsza pomoc).
Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia badanie anty-HCV wykonywane jest również u kobiet w ciąży. Zakażenie zwiększa ryzyko cholestazy wewnątrzwątrobowej oraz przedwczesnego porodu. Możliwe jest również zakażenie dziecka w czasie porodu, dlatego konieczne jest przestrzeganie odpowiednich procedur. Bez względu na przebieg porodu konieczne jest przeprowadzenie badania HCV u dziecka.
>> Szczepionka przeciwko HPV – kogo szczepić i kiedy? Skutki uboczne
Badania HCV przeprowadzane są również w celu monitorowania skuteczności leczenia oraz stwierdzenia zahamowania wiremii (braku namnażania wirusa — ujemny RT-PCR).
Badanie HCV — jak się przygotować?
Badanie na obecność wirusa HCV przeprowadzane jest na podstawie próbki krwi pacjenta. Nie są wymagane żadne przygotowania do badania. Spożywanie posiłków i płynów nie ma wpływu na wynik, dlatego pacjent stawiający się na badanie nie musi być na czczo.
Jeśli pacjent podejrzewa, że mógł się zarazić wirusem HCV, badanie anty-HCV powinno być przeprowadzone przynajmniej 3 miesiące po ewentualnym kontakcie z wirusem. W przeciwnym razie może być uzyskany fałszywie ujemny wynik badania.
>> Ból wątroby – czy wątroba boli? Objawy chorób wątroby
W przypadku metody RT-PCR możliwe jest przeprowadzenie badania już po 1-3 tygodniach.
Jak przebiega badanie HCV?
Badanie przeprowadzane jest na podstawie próbki krwi pobranej od pacjenta.
W badaniu serologicznym wykrywa się obecność przeciwciał anty-HCV swoistych dla antygenów wirusa HCV, co wskazuje, że doszło do kontaktu z wirusem i wytworzenia odpowiedzi immunologicznej.
Molekularne badanie HCV umożliwia wykrycie RNA wirusa w próbce, co wskazuje na aktywne zakażenie.
Czas oczekiwania na badania w kierunku obecności przeciwciał anty-HCV wynosi 1-3 dni.
W przypadku badania HCV RNA czas oczekiwania na wynik wynosi 2-6 dni.
Badanie HCV — wyniki i interpretacja
W przypadku prawdopodobnej ekspozycji na wirusa HCV, bez względu na uzyskany wynik, zaleca się powtórzenie badania.
Dodatni wynik badania w kierunku obecności przeciwciał anty-HCV świadczy jedynie o kontakcie pacjenta z wirusem i nie pozwala na wykrycie aktywnego zakażenia (namnażania wirusa) w organizmie. U 1/3 pacjentów dochodzi do samoistnej eliminacji wirusa. U innych przeciwciała mogą być wykrywalne nawet wiele lat po leczeniu przeciwwirusowym.
Dodatni wynik badania molekularnego (RT-PCR) świadczy o obecności RNA wirusa we krwi pacjenta, czyli toczącym się procesie chorobowym.
U niektórych pacjentów uzyskuje się ujemny wynik badania anty-HCV (przeciwciała) przy dodatnim wyniku RT-PCR. Taka sytuacja nie świadczy o pomyłce w laboratorium, tylko o braku odpowiedzi immunologicznej u pacjenta tj. niewytwarzaniu przeciwciał.
Ujemny wynik obu testów świadczy o braku zakażenia.
Badanie HCV — możliwe powikłania
Badanie HCV zarówno serologiczne, jak i molekularne wykonywane jest na podstawie próbki krwi, dlatego nie obserwuje się powikłań po badaniu.
U osób mających problemy z krzepliwością zwykle obserwuje się dłuższe krwawienie z miejsca wkłucia.
U wszystkich pacjentów po badaniu HCV może pojawić się siniak w okolicy miejsca pobrania.
Przeciwwskazania do wykonania badania HCV
Nie ma przeciwwskazań.
Badanie HCV może być wykonywane u kobiet w ciąży i dzieci.
Badanie HCV — cena
Ceny badania HCV zależą od miejscowości, laboratorium i rodzaju badania. Zwykle mieszczą się w przedziale:
- badanie anty-HCV: od 42 do 59 zł;
- badanie HCV RNA: od 180 do 480 zł.
Pacjenci posiadający skierowanie mogą wykonać bezpłatne badanie HCV.
Badanie HCV – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dodatni wynik przeciwciał anty-HCV świadczy o kontakcie organizmu z wirusem HCV, ale nie potwierdza aktywnego zakażenia. Do sprawdzenia, czy wirus jest obecnie obecny we krwi, wykonuje się badanie HCV RNA. Wynik tego badania pozwala rozróżnić trwające zakażenie od przebytego lub samoistnie wyeliminowanego zakażenia.
Zakażenie HCV można obecnie skutecznie leczyć, a stosowane leki przeciwwirusowe pozwalają na trwałe usunięcie wirusa z organizmu u zdecydowanej większości osób. Przebycie zakażenia nie chroni jednak przed ponownym zakażeniem.
Tak, zakażenie HCV od domownika jest możliwe, ale w codziennych kontaktach ryzyko jest niewielkie. Wirus przenosi się przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią, np. podczas wspólnego używania maszynek do golenia, szczoteczek do zębów lub innych przedmiotów, na których może znajdować się krew. HCV nie przenosi się przez przytulanie, podawanie ręki, wspólne jedzenie ani korzystanie z tych samych naczyń
Przeciwciała anty-HCV mogą pozostawać dodatnie także po skutecznym wyleczeniu zakażenia. Nie świadczą one o obecności aktywnego wirusa. Do oceny, czy HCV nadal znajduje się w organizmie, służy oznaczenie HCV RNA.
- Tomasiewicz K, Flisiak R, Jaroszewicz J, Małkowski P, Pawłowska M, Piekarska A, Simon K, Zarębska-Michaluk D. Recommendations of the Polish Group of Experts for HCV for the treatment of hepatitis C in 2023. Clinical and Experimental Hepatology. 2023;9(1):5–22.
- Flisiak R. Wirusowe zapalenie wątroby typu C. W: Panasiuk A, red. Hepatologia. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2024:443–457.
- Mazur WW. Wirusowe zapalenie wątroby typu C. W: Choroby zakaźne i pasożytnicze. T. 1. Wyd. 2. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2022:462–477.
