Uczulenie na trawę: wysypka i inne objawy alergii na pyłki traw

Alergia na pyłki dotyka 10–20% ludzi na świecie, choć częściej występuje w Europie. W czołówce alergizujących pyłków są alergeny pyłków traw. Gatunki najczęściej uczulające to tymotka łąkowa, życica trwała, trawa bermudzka, kupkówka pospolita i wiechlina łąkowa. Alergia na pyłki traw to zazwyczaj alergia wziewna.

Masz alergię na pyłki traw? Unikaj miodu!

Po zjedzeniu miodu u około 80% osób uczulonych na pyłki traw występują objawy alergiczne, ponieważ zawiera on znaczne ilości pyłków.

>> Alergia na pyłki: załzawione oczy, swędząca wysypka i inne objawy. Ile trwa alergia na pyłki?

Alergia na pyłki traw – mechanizm uczulenia

Uczulenie na pyłki traw stanowi klasyczny przykład reakcji alergicznej IgE-zależnej. W trakcie pierwszego kontaktu z alergenem powstają swoiste przeciwciała IgE, które znajdują się na komórkach tucznych oraz bazofilach obecnych w błonach śluzowych jamy nosowej, oskrzeli oraz spojówek. Ponowny kontakt z alergenem powoduje jego połączenie ze swoistymi przeciwciałami, co pobudza komórki tuczne do uwalniania mediatorów odpowiedzialnych za objawy alergii (m.in. histamina, leukotrieny, prostaglandyny). 

Uczulenia na trawę – objawy u dzieci i dorosłych

Proces chorobowy obejmuje wiele narządów – alergia na pyłki traw jest chorobą ogólnoustrojową. Objawy zwykle pojawiają się już w wieku szkolnym, a coraz częściej przedszkolnym. Mogą ograniczyć się wyłącznie do dróg oddechowych, a z czasem obejmować kolejne narządy. Uczulenie na trawy może przebiegać w postaci:

• zapalenia błony śluzowej nosa,
• zapalenia spojówek,
• zmian skórnych,
• astmy oskrzelowej,
• objawów ogólnoustrojowych.

Katar sienny w alergii na pyłki traw 

Sezonowe zapalenie błony śluzowej nosa w wyniku kontaktu z alergenami wziewnymi objawia się napadowym kichaniem, swędzeniem w jamie nosowej, obfitym wyciekiem z nosa i uczuciem zatkania nosa z powodu obrzęku błony śluzowej. Obrzęk ten występuje również w zatokach przynosowych oraz trąbkach słuchowych, co może prowadzić do bólów głowy, wysięku za błoną bębenkową i problemów ze słuchem. Z powodu zatkanego nosa dzieci z tą chorobą zwykle oddychają przez usta i w charakterystyczny sposób pocierają czubek nosa (tzw. salut alergiczny).

Alergiczne zapalenie spojówek

Główne objawy alergicznego zapalenia spojówek to świąd, pieczenie i przekrwienie spojówek, obrzęk powiek oraz opuchlizna pod oczami.

Alergia na trawę i napadowy, suchy kaszel

U około 40% chorych z alergią na pyłki w okresie nasilenia pylenia danej rośliny występuje napadowy, suchy kaszel jako objaw astmy. Wraz z innymi dolegliwościami ze strony górnych dróg oddechowych (np. katarem) może dojść do mylnej diagnozy objawów jako choroby o podłożu infekcyjnym. Uwagę powinien zwrócić brak skuteczności leczenia antybiotykami oraz nawroty objawów w sezonie pylenia.

Uczulenie na trawę – wysypka

Zmiany skórne w przebiegu alergii na trawy manifestują się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym oraz nasileniem przebiegu atopowego zapalenia skóry.

Dodatkowe objawy ogólnoustrojowe w alergii na pyłki traw

To zmęczenie, uczucie rozbicia, problemy ze snem i koncentracją, a także zaburzenia pracy układu pokarmowego (biegunki, zaparcia, bóle brzucha).

Alergia na pyłki traw – obrzęk ust

U około 3% chorych występują objawy ze strony jamy ustnej, takie jak świąd i obrzęk błony śluzowej jamy ustnej i gardła, głównie po spożyciu warzyw lub owoców na skutek alergii krzyżowej. Występujące objawy to tzw. zespół alergii jamy ustnej. U dzieci może się manifestować wysypką i napadowym rumieniem wokół ust wraz z nudnościami, wymiotami, biegunką i bólem brzucha. Mechanizm powstawania alergii krzyżowej polega na tym, że organizm uczulony na pierwotny alergen (np. pyłki traw) wytwarza przeciwciała w kontakcie z alergenem o podobnej strukturze. Wśród alergenów mogących wywołać tego typu reakcję krzyżową z pyłkami traw wyróżnia się najczęściej seler, brzoskwinię, marchew oraz pomidor. Inne produkty spożywcze to niektóre orzechy oraz zboża.

>> Uczulenie na pomidory – wysypka, objawy na twarzy. Jak rozpoznać alergię na pomidory?

Alergia na trawę – jakie badania wykonać?

Nawracające występowanie objawów ze strony nosa, spojówek, a także kaszel i duszność mogą sugerować podłoże alergiczne, a diagnostyka opiera się na wywiadzie, obrazie klinicznym i odpowiednich badaniach. Lekarz bierze pod uwagę również występowanie alergii w najbliższej rodzinie. Badania służące wykrywaniu alergii to:

• testy skórne z użyciem standaryzowanych wyciągów alergenowych (najczęściej PTS- punktowe testy skórne),
• oznaczenie stężenia IgE całkowitego oraz alergenowo swoistego,
• ocena eozynofilii we krwi obwodowej lub eozynofilii tkankowej.

W przypadku alergii wziewnej na pyłki roślin punktowe testy skórne mają wysoką czułość i niske ryzyko błędu (odpowiednio 80–97% i 70–95%). Wymienione parametry dotyczą diagnostyki sezonowego i całorocznego alergicznego zapalnie spojówek i błony śluzowej nosa, atomowej astmy oskrzelowej oraz objawów skórnych (te objawy mogą wskazywać na uczulenie na alergeny wziewne).

Oznaczenie IgE całkowitego w powiązaniu z objawami klinicznymi ma istotne znaczenie w diagnostyce chorób alergicznych, choć u części chorych na astmę oskrzelową i alergiczny nieżyt nosa stężenie IgE całkowitego może być w normie. Współcześnie podkreśla się dużą wartość tego badania w monitorowaniu leczenia chorób alergicznych. 
W niektórych przypadkach oraz przy niskim stężeniu IgE całkowitego istotny może być stosunek IgE alergenowo swoistego do IgE całkowitego. Oznaczanie IgE alergenowo swoistego pozwala na identyfikację zarówno źródła alergenowego, jak i alergenów wywołujących objawy chorobowe. Ta metoda jest szczególnie istotna w przypadkach, kiedy niemożliwe jest przeprowadzenie testów skórnych ze względu na stan zdrowia chorego, zażywanie leku lub gdy występuje wysokie ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej.

Eozynofilia to stan zwiększonej liczby eozynofilów, które należą do głównych komórek reakcji alergicznej. Aktywowane (zwykle przy udziale interleukiny 5) eozynofile tworzą nacieki w błonie śluzowej i podśluzowej, co ma duże znaczenie w patogenezie przewlekłego stanu zapalnego. Badanie ich poziomu może być przydatne w potwierdzaniu alergicznego podłoża występujących objawów oraz monitorowania skuteczności leczenia. Materiałem do badania eozynofilów może być krew obwodowa, szpik kostny, bioptaty tkankowe lub wydzieliny (plwocina, śluz, popłuczyny). W celach diagnostycznych większe znaczenie ma badanie eozynofilii tkankowej, jednak wykonuje się je stosunkowo rzadko.

Alergia na pyłki traw – leki

• Objawowe leczenie alergii na pyłki traw obejmuje zwykle stosowanie leków przeciwhistaminowych w formie doustnej oraz donosowych kortykosteroidów.
• Dodatkowo można stosować wodę morską do higieny nosa oraz sól fizjologiczną do przemywania oczu w celu wypłukania alergenów z powierzchni błon śluzowych.
• Dostępne są również krople do oczu oraz aerozole donosowe o działaniu przeciwalergicznym, które stanową uzupełnienie terapii.
• Formą leczenia przyczynowego jest swoista immunoterapia alergenowa, czyli tzw. odczulanie. Polega ona na podawaniu wzrastających dawek alergenów w celu wywołania tolerancji klinicznej i immunologicznej. Znacząco poprawia jakość życia chorych z alergicznym nieżytem nosa i zapobiega wystąpieniu astmy.
• W ciężkiej astmie lekarz może zakwalifikować pacjenta do leczenia biologicznego (z zastosowaniem przeciwciał monoklonalnych).

Uczulenie na pyłki traw – domowe sposoby i zapobieganie

U alergików podstawową kwestią jest identyfikacja alergenu oraz eliminacja narażenia na alergen. Alergenów wziewnych nie uda się całkiem usunąć z otoczenia, ale możemy unikać pyłków poza domem.

• Sprawdzaj informacje o aktualnym i prognozowanym stężeniu pyłków traw.
• Gdy stężenie alergenu jest podwyższone, zostań w zamkniętych pomieszczeniach, unikaj spacerów i wycieczek.
• W okresie zwiększonego pylenia traw unikaj otwierania okien w biurze, mieszkaniu czy samochodzie i wietrzenia pomieszczeń.
• Noś okulary przeciwsłoneczne, by zmniejszyć kontakt oczu z alergenem.
• Zmieniaj ubranie i bierz kąpiel po powrocie do domu, by usunąć alergeny ze skóry i ubrań.
• Spaceruj w dni, kiedy stężenie pyłków jest niższe lub po intensywnym deszczu.
• Unikaj chodzenia po łąkach lub w pobliżu pól uprawnych.
• Koś trawnik przed wytworzeniem się kwiatostanów. W okresie nasilonego pylenia zleć prac ogrodowe innej osobie (może wystąpić alergia na skoszoną trawę).
• Wyjeżdżaj na urlop w miejsca o niskim stężeniu alergenu (np. nad morze, w wysokie góry lub do innej strefy klimatycznej) w okresie, gdy tu, gdzie mieszkasz, stężenie pyłków jest najwyższe.

>> Całoroczny kalendarz pylenia dla alergików – kiedy musisz uważać na pyłki?

Nieleczona alergia na trawy

Nieleczona alergia na trawy może skutkować postępem choroby i prowadzić do wystąpienia astmy oskrzelowej oraz alergii skórnej na pyłki traw, a także do pogorszenia ogólnego funkcjonowania pacjenta na skutek narastającego zmęczenia, zaburzeń snu i problemów z koncentracją.

Czy alergia na trawy jest groźna w ciąży?

Jako często występująca choroba alergia niejednokrotnie dotyczy kobiet w ciąży. Anafilaksja, czyli ciężka reakcja alergiczna zagrażająca życiu matki i płodu, zdarza się relatywnie rzadko. Uważa się, że u jednej trzeciej pacjentek w ciąży dochodzi do nasilenia objawów astmy, u jednej trzeciej do poprawy, a u pozostałej części stan pozostaje bez zmian. Kobieta ciężarna chorująca na alergię powinna być pod stałą kontrolą lekarza. Nieleczona astma może prowadzić do poważnych skutków, takich jak przedwczesny poród lub niska masa urodzeniowa dziecka. 

>> Kalendarz ciąży Apteline, czyli wszystko dla przyszłej mamy