Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna), znana również jako wilcza wiśnia i leśna tabaka, jest rośliną trującą, jednak ze względu na wysoką zawartość alkaloidów i innych związków od lat stosowana jest przez miłośników ziołolecznictwa. Wspomaga leczenie wrzodów żołądka, problemów z jelitami, ale też infekcji o podłożu bakteryjnym, wirusowym i grzybiczym.
Wilcza jagoda (pokrzyk) – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Wilcza jagoda zawiera silnie działające alkaloidy tropanowe, przede wszystkim atropinę, hioscyjaminę i skopolaminę. To właśnie one odpowiadają zarówno za działanie farmakologiczne pokrzyku, jak i jego wysoką toksyczność.
- Atropina i skopolamina znalazły zastosowanie we współczesnej medycynie. Atropina m.in. zmniejsza wydzielanie gruczołów i wpływa na pracę przewodu pokarmowego, natomiast skopolamina wykazuje działanie rozkurczowe.
- Związki pozyskiwane z pokrzyku są wykorzystywane również w okulistyce, ponieważ hamowanie układu przywspółczulnego prowadzi do rozszerzenia źrenic, co znajduje zastosowanie podczas niektórych badań oka.
- Wszystkie części wilczej jagody są trujące – również po wysuszeniu. Zatrucie może prowadzić m.in. do pobudzenia, halucynacji, wysokiej gorączki, majaczenia, światłowstrętu, zaburzeń widzenia i pracy serca, stanowiąc poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.
- Wilcza jagoda może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, w tym przeciwhistaminowymi i przeciwdepresyjnymi.
Wilcza jagoda – jakie ma właściwości?
Pomimo swoich trujących właściwości wilcza jagoda może być również wykorzystywana w celach leczniczych. Jakie związki odpowiadają za prozdrowotne działanie rośliny?
- flawonoidy,
- garbniki,
- kumaryny,
- triterpeny,
- flawony,
- kwasy organiczne.
Pokrzyk wilcza jagoda wykazuje rozkurczowe działanie, oddziałując na mięśnie gładkie. Blokuje on przewodnictwo nerwowe układu wegetatywnego, zmniejszając napięcie danych tkanek. Wilcza jagoda hamuje działanie układu przywspółczulnego, rozszerzając tym samym źrenicę oka i zmniejszając wydzielanie gruczołów.
Wilcza jagoda – działanie i wskazania do stosowania
Na co pomaga wilcza jagoda? W medycynie naturalnej roślina wykorzystywana jest w leczeniu zaburzeń pracy układu pokarmowego. Jest skutecznym środkiem na biegunkę, kolkę jelitową i wrzody żołądka. Pokrzyk stosowany jest również w leczeniu choroby Parkinsona. Roślina łagodzi objawy schorzenia poprzez zmniejszenie sztywności mięśni i drżenia. Ze względu na rozluźnienie mięśni gładkich zażywana jest również w celach znieczulających.
Wilcza jagoda – atropina i skopolamina
W celach leczniczych wykorzystywane są dwa związki aktywne wilczej jagody – atropina i skopolamina. Atropina zmniejsza wydzielanie żołądkowe i osłabia perystaltykę jelit. Stosowana jest w przypadku resuscytacji krążeniowo-oddechowej i obniżonego napięcia mięśni przewodu pokarmowego.
Skopolamina znajduje zastosowanie w leczeniu kolki wątrobowej, kolki żółciowej i bolesnych menstruacji. Dana substancja może być również pomocna po zabiegu operacyjnym.
>> Bolesne miesiączki – przyczyny. Leki i metody naturalne na bolesne miesiączki
Wilcza jagoda w okulistyce
Związki aktywne wilczej jagody wykorzystywane są nie tylko w medycynie naturalnej. Zahamowanie układu przywspółczulnego skutkuje rozszerzeniem źrenic. Z tego względu roślina stosowana jest przez okulistów w czasie dogłębnych badań oka.
Wilcza jagoda – dawkowanie
Jednorazowa dawka lecznicza wilczej jagody wynosi 30-100 mg. Nie należy przekraczać zalecanej ilości ze względu na wysoką zawartość silnie toksycznych alkaloidów. Przedawkowanie wilczej jagody stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.
Preparaty zawierające wilczą jagodę
W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są preparaty z zawartością wilczej jagody. Najpopularniejszym środkiem jest nalewka z liści pokrzyku, stosowana w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego. W sprzedaży dostępne są również plastry wzbogacone o wyciąg z korzenia wilczej jagody. Są one wykorzystywane w łagodzeniu bóli nerwowych i mięśniowych.
>> Preparaty o działaniu przeciwbólowym
Wilcza jagoda w ciąży
Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną wilcza jagoda nie powinna być stosowana w ciąży. Po roślinę nie powinny również sięgać matki karmiące piersią. Powodem tego jest zmniejszenie produkcji mleka ze względu na obniżoną produkcję prolaktyny.
Wilcza jagoda – przeciwwskazania do stosowania
Wilcza jagoda nie powinna być spożywana przez niemowlę i dzieci. Po roślinę nie powinny sięgać kobiety w ciąży i matki karmiące piersią. Wilcza jagoda może stanowić zagrożenie dla osób cierpiących na zastoinową niewydolność krążenia ze względu na ryzyko wystąpienia tachykardii. Osoby z zespołem Downa mogą być w większym stopniu wrażliwe na toksyczne związki wilczej jagody. Przeciwwskazaniem do stosowania rośliny jest również nadciśnienie tętnicze krwi.
Wilcza jagoda – zatrucie
Wszystkie części pokrzyku wilczej jagody wykazują trujące działanie. Obejmuje to zarówno świeże owoce rośliny, jak i te poddane procesowi suszenia. Powodem tego jest wysoka zawartość toksycznych alkaloidów (atropiny i hioscyjaminy). Pierwsze objawy zatrucia obejmują pobudzenia i euforyczne halucynacje. W późniejszym etapie mogą wystąpić napady szału, pobudzenie ze wzmożoną gadatliwością, wysoka gorączka, majaczenie, światłowstręt i nierozpoznanie otoczenia. Objawy świadczące o zatruciu mogą wystąpić już po 10 minutach.
Śmiertelna dawka wilczych jagód u osób dorosłych wynosi 10-20 owoców. W przypadku dzieci – 3-4 owoce.
Wilcza jagoda – możliwe skutki uboczne
Należy zachować szczególną ostrożność w trakcie stosowania wilczej jagody. Lecznicza dawka pokrzyku jest bardzo zbliżona do dawki toksycznej. Najczęstsze działania niepożądane po spożyciu wilczej jagody obejmują skurcze mięśni, suchość w ustach, zaparcia i zmniejszone oddawanie moczu. Do innych skutków ubocznych należą:
- nerwowość,
- zawroty głowy,
- kołatanie serca,
- senność,
- światłowstręt,
- zaburzenia widzenia,
- rozszerzenie źrenic.
Wilcza jagoda – interakcje z lekami i preparatami
Pokrzyk wilcza jagoda może zaburzać działanie leków przeciwhistaminowych stosowanych w leczeniu alergii. Roślina wchodzi również w interakcję z lekami przeciwdepresyjnymi.
>> Jak rozpoznać objawy depresji?
Wilcza jagoda w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Hamuje działanie układu przywspółczulnego, rozszerzając tym samym źrenicę oka i zmniejszając wydzielanie gruczołów.
- Wykorzystywana jest w leczeniu zaburzeń pracy układu pokarmowego – biegunki, kolki jelitowej i wrzodów żołądka.
- Stosowana jest przez okulistów w czasie dogłębnych badań oka.
- Pomaga w leczeniu kolki wątrobowej, kolki żółciowej, bolesnych menstruacji i obniżonego napięcia mięśni przewodu pokarmowego.
- Ze względu na wysoką zawartość toksycznych alkaloidów (atropiny i hioscyjaminy) wykazuje trujące działanie.
Wilcza jagoda (pokrzyk) – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Po podejrzeniu spożycia wilczej jagody należy niezwłocznie skontaktować się z pomocą medyczną, nawet jeśli objawy jeszcze się nie pojawiły. Nie należy czekać na rozwój zatrucia ani samodzielnie wywoływać wymiotów. Szczególnie pilnej oceny wymaga przypadkowe spożycie owoców przez dziecko.
Ciemne, błyszczące owoce pokrzyku zawierają toksyczne alkaloidy tropanowe i ich spożycie może doprowadzić do ciężkiego zatrucia. Owoce stanowią szczególne zagrożenie dla dzieci, ponieważ swoim wyglądem mogą przypominać jadalne jagody.
Atropina blokuje receptory muskarynowe dla acetylocholiny. W oku prowadzi to m.in. do rozluźnienia mięśnia zwieracza źrenicy i rozszerzenia źrenicy. Współcześnie w okulistyce wykorzystuje się odpowiednio dawkowane i kontrolowane preparaty lecznicze, a nie samą roślinę.
Zatrucie może powodować m.in. suchość w jamie ustnej, rozszerzenie źrenic i zaburzenia widzenia, zaczerwienienie skóry, przyspieszenie akcji serca oraz trudności z oddawaniem moczu. W cięższych przypadkach mogą pojawić się pobudzenie, dezorientacja, omamy, drgawki i zaburzenia świadomości.
- Fatur K., Kreft S. Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe – A review of intoxications from the literature (1966–2018). „Toxicon”, 2020, 177:52–88.
- Al-Saedi N.J.J., Jawad L.K., Mahdi S.A. Medicinal importance of Atropa belladonna plant (tropane alkaloids) (Review). „Kirkuk University Journal for Agricultural Sciences”, 2023, 14(3):88–97.
- Danaie E. i wsp. Chemical Composition Analysis of Atropa belladonna Grown in Iran and Evaluation of Antioxidant and Antimicrobial Activities of Its Extracts. 2023.
