Fenkuł, nazywany też koprem włoskim, znany jest ze swoich właściwości rozkurczających, hamujących nadmierną fermentację w jelitach i wiatropędnych, przez co znajduje zastosowanie w łagodzeniu zaburzeń trawienia oraz stanów skurczowych żołądka i jelit. Ze względu na przeciwbakteryjne i sekretolityczne działanie olejek z tej rośliny wykorzystywany jest do leczenia infekcji górnych dróg oddechowych. W czym jeszcze może pomóc nam fenkuł i kiedy warto po niego sięgać?
Fenkuł – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie. Herbatka z fenkułu
Wiedza w pigułce
- Fenkuł jest bogatym źródłem olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są anetol, fenchon i estragol, odpowiadające za charakterystyczny, anyżowy aromat rośliny.
- Oprócz owoców wykorzystuje się także zgrubiałą nasadę liści, która jest cenionym warzywem w kuchni śródziemnomorskiej i stanowi źródło błonnika, potasu oraz witaminy C.
- W owocach fenkułu obecne są również flawonoidy i związki fenolowe o właściwościach przeciwutleniających, które pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.
- Intensywność aromatu i zawartość substancji czynnych zależą od odmiany rośliny, warunków uprawy oraz terminu zbioru, dlatego poszczególne surowce mogą różnić się składem.
- Fenkuł należy do rodziny selerowatych (Apiaceae), podobnie jak koper, anyż czy kminek, z którymi łączy go podobny profil związków aromatycznych i zastosowanie zarówno w zielarstwie, jak i w kuchni.
Fenkuł – jakie ma właściwości?
Fenkuł zawiera duże ilości witaminy C, która wzmacnia naczynia krwionośne i wspiera odporność, a w dodatku jest silnym przeciwutleniaczem. Obfituje ponadto w inne witaminy, a także składniki mineralne, zwłaszcza witaminy z grupy B, witaminę D, E i K, żelazo, magnez, potas, wapń i fosfor, dlatego warto po niego sięgać, chcąc uzupełnić niedobory tych składników.
W składzie chemicznym rośliny znajduje się rutyna, kwercetyna oraz fitoskładniki, które nadają jej przeciwzapalne i przeciwnowotworowe działanie. Fenkuł stanowi naturalne źródło estrogenów, jest też źródłem olejku eterycznego.
Za sprawą bogatego składu fenkułowi przypisuje się mnóstwo leczniczych właściwości, w tym m.in.:
- przeciwbakteryjne,
- przeciwpasożytnicze,
- rozkurczające,
- sekretolityczne,
- uspokajające.
Warto jeszcze dodać, że fenkuł ma niską wartość energetyczną, może zatem stanowić składnik diet odchudzających.
>> Czosnek niedźwiedzi – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Fenkuł – działanie i wskazania do stosowania
Fenkuł:
- działa wykrztuśnie i wspomaga w walce z kaszlem mokrym,
- pobudza wydzielanie soku żołądkowego i żółci,
- łagodzi skurcze jelit,
- zmniejsza objawy menopauzy oraz dolegliwości menstruacyjne,
- podnosi poziom libido,
- działa bakteriobójczo oraz przeciwpasożytniczo na świerzbowce i wszy,
- wspiera odporność i zmniejsza ryzyko przeziębień,
- działa napotnie i przeciwgorączkowo,
- reguluje wydzielanie sebum i łagodzi zmiany trądzikowe,
- zwalcza objawy zgagi,
- wykazuje lekkie działanie uspokajające,
- wspomaga leczenie chorób układu moczowego,
- sprawdza się na stany zapalne jamy ustnej i afty.
Fenkuł na choroby układu oddechowego
Fenkuł sprawdza się przede wszystkim w przypadku kaszlu mokrego w przebiegu infekcji, gdyż zwiększa ilość wydzieliny oskrzelowej, jednocześnie ją upłynniając, dodatkowo przywraca prawidłowy ruch nabłonka rzęskowego, a więc ułatwia odkrztuszanie i odrywanie flegmy. Ziele zwalcza drobnoustroje i zapobiega ich namnażaniu. Wykazuje właściwości przeciwgorączkowe i napotne, dlatego może być podawany przy gorączce w przebiegu przeziębienia lub grypy.
>> Grzybica jamy ustnej – objawy, leczenie. Czy leki bez recepty pomogą?
Fenkuł na wzdęcia i dolegliwości ze strony układu pokarmowego
Owoce fenkułu pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i żółci, dlatego można podawać je w zaburzeniach trawienia. Z uwagi na fakt, że zmniejszają napięcie mięśni gładkich brzucha, to łagodzą bóle brzucha i wzdęcia, z kolei poprzez wzmaganie ruchów perystaltycznych jelit ułatwiają wypróżnianie i zapobiegają zaparciom. Fenkuł ponadto poprawia apetyt, dlatego sprawdza się w przypadku braku łaknienia.
Preparaty zawierające fenkuł
Fenkuł jest powszechnie dostępny na rynku farmaceutycznym, stanowiąc składnik leków, suplementów diety i wyrobów medycznych. Występuje jako:
- tabletki i kapsułki do połykania,
- tabletki i pastylki do ssania,
- syrop,
- płyn doustny,
- szusz,
- herbatka.
Preparaty z fenkułem w składzie kupić można w aptece sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością.
Fenkuł – przeciwwskazania do stosowania
Fenkuł uważany jest za ogólnie bezpieczny dla zdrowia, jednak mimo to istnieją przeciwwskazania do jego stosowania. Nie zaleca się przyjmowania naparu z fenkułu przez kobiety w okresie karmienia. Zawarte w roślinie składniki mogą bowiem osłabiać laktację, a nawet mieć negatywny wpływ na dojrzewanie niemowląt.
>> Preparaty i herbatki na laktację
Fenkuł nie powinien być też stosowany przez kobiety w ciąży ani podawany małym dzieciom. W razie jakichkolwiek wątpliwości w tej kwestii warto zasięgnąć porady specjalisty.
Fenkuł – możliwe skutki uboczne
Podczas stosowania preparatów z fenkułu zaleca się zachować umiar ze względu na obecność anetolu, który w nadmiarze może zaburzać działanie gospodarki hormonalnej. Ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej i podrażnienia błony śluzowej żołądka fenkułu nie powinno się przyjmować długotrwale. Za bezpieczny okres stosowania uznaje się 2 tygodnie, później należy zrobić przerwę.
Działania niepożądane podczas przyjmowania preparatów z fenkułu mogą pojawić się w przypadku ciężkiego przedawkowania. Skutki uboczne to m.in. drgawki, a także zaburzenia mowy i równowagi (objawy podobne do występujących przy odurzeniu).
>> Jak zapobiega się i leczy choroby serca?
Fenkuł – interakcje z lekami i preparatami
Fenkuł może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Nie powinno się go stosować jednocześnie z antybiotykami. W przypadku preparatów zawierających fenkuł przed ich zastosowaniem warto zapoznać się z treścią ulotki dołączonej do opakowania.
Fenkuł w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
Podsumowując, fenkuł:
- Zawiera duże ilości witamin (zwłaszcza witaminy C) i składników mineralnych, dlatego warto włączyć go do swojej diety w przypadku niedoborów.
- Pobudza wydzielanie soku żołądkowego i żółci, dlatego można go podawać na zaburzenia trawienia i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.
- Wykazuje właściwości wykrztuśne, przeciwgorączkowe i napotne, więc jego przyjmowanie może być pomocne w walce z przeziębieniem i grypą.
- Ze względu na działanie bakteriobójcze oraz przeciwpasożytnicze wspomaga w walce z pasożytami.
- Jest naturalnym źródłem estrogenów, dlatego z jednej strony sprawdza się w leczeniu zaburzeń hormonalnych, a z drugiej nie powinien być podawany dzieciom i przyjmowany przez kobiety w ciąży oraz karmiące piersią.
Fenkuł – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Bulwę fenkułu można spożywać na surowo, najczęściej po pokrojeniu w cienkie plastry lub drobne kawałki. Dzięki chrupiącej konsystencji dobrze sprawdza się jako składnik sałatek i surówek. Przed spożyciem należy dokładnie umyć warzywo i usunąć ewentualne uszkodzone fragmenty.
Bulwa i nasiona fenkułu różnią się składem oraz zawartością substancji bioaktywnych. Nasiona są bogate w olejek eteryczny zawierający m.in. anetol i tradycyjnie wykorzystuje się je do przygotowywania naparów. Bulwa natomiast jest warzywem o wysokiej zawartości wody, błonnika, witamin i składników mineralnych. Z tego względu obie części rośliny mają odmienne zastosowanie kulinarne i nie są równoważne pod względem składu.
Świeży fenkuł najlepiej przechowywać w lodówce, w szufladzie przeznaczonej na warzywa. Warto umieścić go w luźno zamkniętym woreczku lub pojemniku, aby ograniczyć utratę wilgoci. Liście najlepiej odciąć tuż przed wykorzystaniem, ponieważ pozostawione na bulwie mogą przyspieszać jej wysychanie.
Fenkuł ma charakterystyczny, lekko słodkawy smak z wyczuwalną nutą anyżu. Dobrze komponuje się z rybami, drobiem, owocami cytrusowymi, jabłkami, pomidorami oraz warzywami liściastymi. Można dodawać go do sałatek, zup, dań pieczonych i makaronów, a także wykorzystywać jako aromatyczny dodatek do potraw warzywnych.
- Rather M.A., Dar B.A., Sofi S.N., Bhat B.A., Qurishi M.A. Foeniculum vulgare: A comprehensive review of its traditional use, phytochemistry, pharmacology, and safety. Arabian Journal of Chemistry. 2016;9(Suppl. 2):S1574–S1583.
- Badgujar S.B., Patel V.V., Bandivdekar A.H. Foeniculum vulgare Mill.: A Review of Its Botany, Phytochemistry, Pharmacology, Contemporary Application, and Toxicology. BioMed Research International. 2014;2014:842674.
- European Medicines Agency (EMA), Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). European Union herbal monograph on Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare var. vulgare, fructus (fenkuł gorzki) – Revision 1, 2024.
