Cholesterol – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie

Cholesterol – co to jest?

Cholesterol to jeden ze związków syntetyzowanych przez organizm. Zalicza się on do tzw. steroli, należących do lipidów. Cholesterol z reguły dzieli się na dwie frakcje:

• LDL,
• HDL.

LDL-C, określany potocznie jako „zły cholesterol”, jest głównym parametrem wykorzystywanym do oceny i leczenia dyslipidemii, czyli zaburzeń gospodarki lipidowej. Cholesterol zawarty w lipoproteinach LDL odgrywa przyczynową rolę w rozwoju miażdżycy. Podwyższony poziom LDL może sprzyjać odkładaniu się cholesterolu w ścianach tętnic, powstawaniu blaszek miażdżycowych oraz zwiększać ryzyko choroby wieńcowej, zawału serca, udaru mózgu i innych chorób sercowo-naczyniowych.

HDL-C, nazywany potocznie „dobrym cholesterolem”, uczestniczy w transporcie cholesterolu z tkanek do wątroby, gdzie może on zostać przetworzony i usunięty z organizmu. Samo wysokie stężenie HDL nie oznacza jednak automatycznie mniejszego ryzyka sercowo-naczyniowego. Wynik należy interpretować łącznie z poziomem LDL-C, cholesterolu całkowitego, triglicerydów, ciśnieniem tętniczym, wiekiem, masą ciała, paleniem papierosów, cukrzycą oraz innymi czynnikami ryzyka miażdżycy.

>> Zioła na cholesterol, domowe sposoby na miażdżyc

Na czym polega badanie cholesterolu?

Badanie cholesterolu polega na oznaczeniu stężenia tej substancji we krwi. Co istotne, zwykle wykonuje się tzw. panel lipidowy, w trakcie którego oznacza się normy dla:

• cholesterolu całkowitego,
• cholesterolu LDL,
• cholesterolu HDL,
• trójglicerydów (są to estry glicerolu i kwasów tłuszczowych, które są podstawowym składnikiem tkanki tłuszczowej).

Badanie z oznaczeniem stężenia cholesterolu polega na pobraniu próbki krwi do diagnozy laboratoryjnej. Wyniki pozwalają na ocenę ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, służą także do monitorowania skuteczności dobranego leczenia, m.in. stosowanych leków na obniżenie cholesterolu (w tym przypadku kluczową rolę odgrywa także styl życia pacjenta).

Cholesterol – co oznacza się w badaniu?

W badaniu cholesterolu oznacza się cały panel lipidowy, a więc cholesterol całkowity, obie jego frakcje (HDL, LDL), a także poziom trójglicerydów.

>> Leki na cholesterol, leki przeciwmiażdżycowe, suplementy diety

Cholesterol – kiedy należy wykonać badanie?

Wskazaniem do wykonania badania stężenia cholesterolu we krwi jest podejrzenia chorób na tle sercowo-naczyniowym, szczególnie miażdżycy.

Co istotne, diagnostyka cholesterolu jest zalecana jako badanie profilaktyczne u każdej osoby po 40. roku życia – bez względu na to, czy istnieje podłoże rodzinne występowania chorób (w tym przypadku szczególnie należy o to dbać, jednak takie badania zaleca się każdemu).

Im wcześniej zostanie rozpoznany zbyt wysoki poziom LDL, tym większe szanse na skuteczniejsze leczenie i efektywność w związku ze zmianą trybu życia. Warto mieć to na uwadze szczególnie ze względu na fakt, iż wysoki poziom złego cholesterolu niesie ze sobą wysokie ryzyko zawału serca.

Wskazania do wykonania oznaczenia cholesterolu we krwi i wykonania całego panelu lipidowego, to:

• cukrzyca typu 2,
• nadciśnienie tętnicze,
• przewlekłe choroby nerek,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• palenie papierosów,
• łuszczycowe zapalenie stawów lub skóry,
• nadwaga i otyłość,
• siedzący tryb życia,
• brak aktywności fizycznej i tłusta dieta,
• rodzinne występowanie chorób sercowo-naczyniowych,
• przekroczenie 40. roku życia.

Cholesterol we krwi – jak się przygotować do badania?

Oznaczenie cholesterolu we krwi i wykonanie badania całego panelu lipidowego polega na pobraniu krwi. Dlatego też do badania nie trzeba się wcześniej przygotowywać.

Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż stężenie cholesterolu może zmieniać się w ciągu dnia, dlatego na badanie najlepiej przybyć rano, będąc jeszcze na czczo. Na ok. 2–3 dni przed badaniem zaleca się także rezygnację z tłustych i smażonych potraw, a także dań z grilla. Nie ma przeciwwskazań do wykonania tego badania.

>> Jak się odżywiać przy wysokim poziomie cholesterolu?

Jak przebiega badanie?

Badanie cholesterolu we krwi polega na pobraniu próbki do dalszej analizy laboratoryjnej. Krew pobiera się z żyły, a następnie zabezpiecza i przekazuje do analizy. Bezpośrednio po badaniu warto przyciskać przez kilka minut miejsce nakłucia gazikiem, aby ograniczyć rozwój siniaka.

Cholesterol – normy. Jak interpretować wyniki?

Wyniki oznaczenia profilu lipidowego zawsze muszą być skonsultowane z lekarzem, zwłaszcza gdy przyjmowane są leki regulujące stężenie cholesterolu we krwi (mogą zaburzać prawidłowy wynik).

Za normę dla cholesterolu całkowitego uznaje się wartość 114–200 mg/dl, dla cholesterolu LDL <100 mg/dl, a w przypadku cholesterolu HDL >50 mg/dl dla kobiet i >40 mg/dl dla mężczyzn. Norma trójglicerydów to <150 mg/dl.

Wyniki dostępne są zwykle do 5 dni od badania, jednak ostateczny czas zależy od wybranej placówki.

Wysoki cholesterol – o czym świadczy?

Przy interpretacji wyników należy pamiętać o tym, że ogromne znaczenie ma fakt, która frakcja cholesterolu jest podwyższona. Podwyższony cholesterol całkowity oraz wysoki poziom cholesterolu LDL-C mogą mieć różne przyczyny, dlatego wynik należy oceniać w kontekście całego profilu lipidowego i indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i frakcji LDL może świadczyć o:

• hipercholesterolemii wielogenowej – jest uwarunkowana genetycznie i dodatkowo „sprzyja” jej niewłaściwy tryb życia;
• niedoczynności tarczycy;
• chorobach wątroby;
• niedożywieniu.

Wysokie stężenie cholesterolu całkowitego i LDL-C wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, w tym zawału serca. Podwyższony cholesterol, zwłaszcza LDL-C, może sprzyjać odkładaniu się cholesterolu w ścianach tętnic i powstawaniu blaszek miażdżycowych. 

Niski cholesterol

Niskie stężenie cholesterolu i frakcji HDL wynikać zwykle z dysfunkcji genetycznych lub zespołów metabolicznych. Z kolei niski cholesterol całkowity i frakcji LDL świadczyć może o marskości wątroby, nadczynności tarczycy oraz ciężkich zakażeniach organizmu. Niskie stężenie HDL-C nie jest natomiast samodzielnym rozpoznaniem ani celem leczenia poprzez proste „podwyższanie” HDL. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego opiera się przede wszystkim na całym profilu lipidowym i innych czynnikach ryzyka.

Cholesterol – postępowanie po badaniu

Badanie poziomu cholesterolu polega wyłącznie na pobraniu krwi, dlatego po jego zakończeniu można wrócić do swoich codziennych obowiązków. Należy pamiętać o tym, aby wyniki skonsultować zawsze z lekarzem.

Cholesterol – jak wykonać badanie w ciąży?

Badanie w ciąży wykonuje się tak samo, jak w każdym innym przypadku poprzez pobranie krwi.

Cholesterol – jak wygląda to badanie u dzieci?

Cholesterol u dzieci bada się w taki sam sposób, jak u dorosłych. Jego wysoki poziom może wskazywać na niewłaściwą dietę i nieprawidłowy tryb życia dziecka.

Cholesterol – cena. Ile kosztuje badanie?

Badanie cholesterolu jest stosunkowo tanie, koszt zwykle mieści się w granicach ok. 15–40 zł, w zależności od placówki.