Rdest ostrogorzki (z łac. Persicaria hydropiper) zwyczajowo nazywany jest także rdestem wodnym lub pieprzem wodnym. Jego nazwa pochodzi od jego charakterystycznego ostrego i gorzkiego smaku, przypominającego połączenie chili z pieprzem. Ziele rdestu ostrogorzkiego jest źródłem wielu substancji biologicznie czynnych, m.in. rutyny, związków garbnikowych i kwasów organicznych, dzięki czemu wykazuje on liczne właściwości prozdrowotne. Na uwagę zasługuje przede wszystkim jego działanie przeciwkrwotoczne, przeciwzapalne i moczopędne. Mimo wymienionych korzyści rdest ostrogorzki może mieć jednak również działanie trujące i toksyczne, dlatego jego stosowanie zawsze powinno być skonsultowane z lekarzem i odbywać się pod nadzorem specjalisty, który oceni potencjalne korzyści i zagrożenia.
Rdest ostrogorzki – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Rdest ostrogorzki ma charakterystyczny, piekący smak, dlatego nazywany jest również „pieprzem wodnym”. Co ciekawe, roślina znajduje zastosowanie kulinarne – w kuchni azjatyckiej, zwłaszcza japońskiej, bywa dodatkiem m.in. do sashimi oraz naturalnym konserwantem.
- W tradycyjnym ziołolecznictwie rdest ostrogorzki stosowano przy obfitych miesiączkach i dolegliwościach układu pokarmowego, takich jak biegunka czy niestrawność. Wykorzystywano go również przy hemoroidach oraz problemach z układem moczowym.
- Ziele rdestu ostrogorzkiego zawiera liczne flawonoidy, m.in. rutynę, hiperozyd, kwercetynę i kemferol, a także garbniki i kwasy fenolowe. Związki te są przedmiotem badań dotyczących m.in. aktywności antyoksydacyjnej i przeciwdrobnoustrojowej rośliny.
- Rdest ostrogorzki może być stosowany także zewnętrznie – jego liście tradycyjnie wykorzystywano w postaci okładów na niewielkie rany, owrzodzenia i inne zmiany skórne.
- Stosowanie rdestu ostrogorzkiego wymaga szczególnej ostrożności – roślina może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, wpływać na wchłanianie składników odżywczych i wykazywać działanie toksyczne.
Rdest ostrogorzki – jakie ma właściwości?
Rdest ostrogorzki jest rośliną bardzo rozpowszechnioną na całym świecie. Występuje w Europie, Azji, północnej części Afryki, a także w Australii. W Polsce jest gatunkiem bardzo pospolitym. Rdest ostrogorzki charakteryzuje się bardzo bogatym składem i wysoką zawartością substancji biologicznie czynnych. Jest źródłem garbników, flawonoidów (m.in. rutyny, hiperozydu, kwercytyny, kemferolu i rutozydu) i kwasów fenolowych. Dostarcza też aldehydów seskwiterpenowych, które odpowiadają za jego charakterystyczny ostry i gorzki smak. Zawiera również niewielkie ilości substancji woskowych, steroli roślinnych i składników mineralnych. Wymienione substancje sprawiają, że rdest ostrogorzki ma wiele właściwości, m.in.:
- przeciwkrwotoczne,
- zwiększające krzepliwość krwi, przeciwzakrzepowe,
- hipotensyjne, czyli obniżające ciśnienie tętnicze krwi,
- przeciwbiegunkowe,
- przeciwzapalne,
- ściągające,
- antyoksydacyjne, zmniejszające negatywne działanie wolnych rodników,
- przeciwbakteryjne,
- przeciwgrzybiczne,
- przeciwpasożytnicze.
Rdest ostrogorzki – działanie i wskazania do stosowania
Częścią rdestu ostrogorzkiego wykorzystywaną jako surowiec leczniczy jest jego ziele (z łac. Herba Polygoni hydropiperis), najczęściej w formie rozdrobnionej i wysuszonej. W dawnej, ludowej medycynie naturalnej wykorzystywany był głównie jako środek wspomagający przy nadmiernie obfitych miesiączkach, krwawieniach z przewodu pokarmowego, problemach żołądkowo-jelitowych (m.in. biegunkach i dyspepsji) oraz hemoroidach. Uważano, że może być też pomocny w problemach z układem moczowym, np. przy zapaleniu pęcherza i skąpomoczu, ponieważ ma działanie diuretyczne (zwiększa dobowe wydalanie moczu).
W Indiach i Chinach suszone ziele rdestu ostrogorzkiego było wykorzystywane w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa zapłodnienia, jako rodzaj naturalnej antykoncepcji oraz w ramach terminacji ciąży.
>> Środki antykoncepcyjne - bez recepty i na receptę
Aktualnie możliwości jego zastosowania są przedmiotem wielu badań klinicznych. Dotychczas brakuje jednak jednoznacznych rekomendacji dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności preparatów z rdestu ostrogorzkiego w konkretnych sytuacjach klinicznych.
Aktualnie roślina ta wykorzystywana jest również jako dodatek do dań, w szczególności w kuchni azjatyckiej – Japończycy dodają go m.in. do sashimi. Bywa też wykorzystywana jako naturalny konserwant.
Rdest ostrogorzki – dawkowanie i bezpieczeństwo stosowania
Bezpieczeństwo stosowania rdestu ostrogorzkiego jako surowca lekarskiego jest kwestią sporną. Zaobserwowano, że może być trujący dla zwierząt, m.in. krów i świń, w skrajnych przypadkach prowadząc nawet do ich zgonu. Co więcej, toksycznych właściwości nabiera również mleko krów, którym podano tę roślinę. Najprawdopodobniej największa koncentracja substancji toksycznych znajduje się w olejku eterycznym otrzymywanym z ziela rdestu ostrogorzkiego, a inne preparaty na jego bazie są bezpieczniejsze do spożycia. Dotychczas nie ustalono jednak jednoznacznych rekomendacji w tym zakresie, dlatego zalecana jest duża ostrożność oraz konsultacja ze specjalistą przed rozpoczęciem kuracji.
Przygotowanie rdestu ostrogorzkiego
W warunkach domowych ziele rdestu ostrogorzkiego można wykorzystać do naparów, które przeznaczone są do picia w ilości maksymalnie ½ szklanki dziennie (najlepiej podzielonej na dwie mniejsze porcje). Aby przygotować napar, wystarczy zalać 1 łyżkę ziela 1 szklanką gorącej wody.
W lecznictwie zastosowanie mogą znaleźć również liście rdestu wykorzystywane jako okładu na zmiany i problemy skórne, np. owrzodzenia czy niewielkie ropiejące rany. Wykorzystywanie rdestu ostrogorzkiego (zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne) za każdym razem powinno być omówione z lekarzem. Przyjmuje się również, że maksymalny czas trwania kuracji to 7 dni.
Rdest ostrogorzki – skutki uboczne
Stosowanie rdestu ostrogorzkiego zarówno w formie naparów, jak i preparatów na bazie wyciągów roślinnych może powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Najczęściej są to zaparcia i bóle brzucha. Dodatkowo surowiec ten może zaburzać prawidłową mikroflorę jelitową oraz wchłanianie składników pokarmowych z diety.
Rdest ostrogorzki – interakcje z lekami i preparatami
Ze względu na wysoką zawartość garbników rdest ostrogorzki może upośledzać wchłanianie witamin, minerałów i innych substancji z przewodu pokarmowego. Dotyczy to m.in. wapnia i żelaza. Dlatego zaleca się, aby zachować kilkugodzinny odstęp między preparatami na bazie rdestu a suplementami zawierającymi witaminy i/lub minerały.
Rdest ostrogorzki – przeciwwskazania
Rdest ostrogorzki nie powinien być stosowany przez kobiety w wieku rozrodczym, w trakcie ciąży oraz karmienia piersią. Może powodować zaburzenia owulacji, a w skrajnych przypadkach nawet doprowadzić do niepłodności. Ma również potencjalne działanie poronne. Nie należy go podawać również dzieciom.
Rdest ostrogorzki w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Rdest ostrogorzki występuje głównie w postaci suszonego ziela, a także kropli zawierających jego wyciągi.
- Wykazuje potencjalne właściwości przeciwkrwotoczne, antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe. Ze względu na swój charakterystyczny smak wykorzystywany jest jako przyprawa, głównie w kuchni azjatyckiej.
- Dawniej stosowany był głównie jako środek wspomagający leczenie nadmiernie obfitych miesiączek, krwawień z przewodu pokarmowego oraz chorób układu moczowego. Obecnie trwają badania na temat możliwości jego bezpiecznego i skutecznego zastosowania w różnych sytuacjach klinicznych.
- Można go stosować wewnętrznie, jak również zewnętrznie.
>> Przywrotnik pospolity – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Rdest ostrogorzki – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
W badaniach nad rdestem ostrogorzkim analizowano jego potencjalne działanie hipotensyjne, jednak brakuje wystarczających dowodów klinicznych, aby stosować tę roślinę jako metodę leczenia nadciśnienia tętniczego. Osoby przyjmujące leki obniżające ciśnienie powinny skonsultować stosowanie rdestu z lekarzem lub farmaceutą.
Rdest ostrogorzki zawiera garbniki, które mogą ograniczać wchłanianie żelaza w przewodzie pokarmowym. Dlatego naparu z rdestu nie warto przyjmować jednocześnie z preparatem żelaza. Ma to szczególne znaczenie u osób suplementujących żelazo z powodu jego niedoboru.
Rdest ostrogorzki był tradycyjnie wykorzystywany jako roślina przeciwkrwotoczna, a jego składniki są badane pod kątem wpływu na procesy związane z krzepnięciem. Dostępne dane nie pozwalają jednak traktować rdestu jako sposobu leczenia zaburzeń krzepnięcia. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki wpływające na krzepnięcie krwi.
Brakuje wystarczających danych pozwalających określić bezpieczeństwo długotrwałego stosowania rdestu ostrogorzkiego. Z tego względu nie powinno się traktować naparu z tej rośliny jako napoju do codziennego, nieograniczonego spożywania. W przypadku gotowego preparatu należy przestrzegać czasu stosowania wskazanego przez producenta.
- Ayaz M., Ahmad I., Sadiq A. i wsp.: Persicaria hydropiper (L.) Delarbre: A review on traditional uses, bioactive chemical constituents and pharmacological and toxicological activities, J Ethnopharmacol, 2020.
- Nasir A., Khali A., Bhatti M. i wsp.: Review on Pharmacological and Phytochemical Prospects of Traditional Medicinal Plant: Persicaria hydropiper (Smartweed), Curr Top Med Chem, 2021, 21(12): 1027-1036.
