Tasznik pospolity (z łac. Capsella bursa-pastoris) nazywany jest także tobołkiem pastuszym, bydelnikiem, kaszką lub torebką pasterską. Należy do roślin z rodziny kapustowatych (z łac. Brassicaceae). Jego właściwości znane i wykorzystywane są w naturalnym lecznictwie od ponad ośmiu tysięcy lat, a wzmianki o nim pojawiały się już w najstarszych księgach zielarskich. Tasznik pospolity znajduje zastosowanie głównie jako środek przeciwkrwotoczny i przeciwzapalny, przez co wykorzystuje się go w krwawieniach różnego pochodzenia, zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.
Tasznik pospolity – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Tasznik pospolity wyróżnia się bogatym składem związków biologicznie aktywnych, w tym flawonoidów, amin biogennych, aminokwasów, kwasów fenolowych, olejków eterycznych oraz witamin A, C i K. Dostarcza również składników mineralnych, zwłaszcza wapnia i potasu.
- Tasznik może wpływać na układ krążenia – przypisuje mu się właściwości hipotensyjne, poprawiające przepływ krwi i wspierające jej krzepnięcie. Wykazuje również działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i moczopędne.
- Roślina jest tradycyjnie wykorzystywana przy obfitych miesiączkach, a także krwawieniach z nosa oraz niewielkich zranieniach i skaleczeniach skóry. Stosuje się ją zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.
- Ziele tasznika można wykorzystać do przygotowania naparu przeznaczonego do picia lub przemywania skóry. W tradycyjnym zastosowaniu roślinę wykorzystywano również przy dolegliwościach układu moczowego, hemoroidach i żylakach.
- Tasznik pospolity nie jest zalecany kobietom w ciąży i karmiącym piersią ani dzieciom poniżej 12. roku życia. Brakuje również jednoznacznych danych dotyczących jego interakcji z lekami, dlatego przy farmakoterapii jego stosowanie wymaga ostrożności.
Tasznik pospolity – jakie ma właściwości?
Tasznik pospolity pochodzi najprawdopodobniej z rejonu Morza Śródziemnego. Obecnie jest bardzo popularny również w innych krajach. Rośnie głównie na pastwiskach i polach, a przez leśników, rolników i ogrodników uważany jest za jeden z najtrudniejszych do wytępienia chwastów. Tymczasem, może on być bardzo wartościową rośliną leczniczą, a jego właściwości prozdrowotne znane i wykorzystywane są już od ponad ośmiu tysięcy lat. Informacje na jego temat pojawiły się już w najstarszym chińskim zielniku, który pochodzi najprawdopodobniej z 2700 roku przed naszą erą. Według zawartych w nim informacji, tasznik pospolity zaliczony był do tzw. książęcych ziół, wykazujących silne działanie prozdrowotne i wspomagające leczenie wielu chorób. Wzmianki o tym surowcu pojawiają się również w pracach Hipokratesa. Jego zdecydowaną zaletą jest bogaty skład i wysoka zawartość substancji biologicznie czynnych. Tasznik pospolity zawiera m.in.:
- aminy biogenne (m.in. cholinę, acetylocholinę, histaminę),
- aminokwasy (m.in. prolinę, ornitynę, walinę),
- flawonoidy ( m.in. kwercetynę, rutynę, kemferol, luteolinę, hesperetynę),
- kwas fumarowy, chlorogenowy i kumarowy,
- witaminy A, K, C,
- składniki mineralne, zwłaszcza wapń i potas,
- olejki eteryczne,
- alkaloidy,
- kardenolidy,
- flawonole (m.in. rutozyd),
- flawony (m.in. diosminę),
- glukozynolaty, zwłaszcza synyrginę.
Obecność wymienionych substancji w zielu tasznika pospolitego sprawia, że wykazuje on wielokierunkowe działanie na funkcjonowanie organizmu. Badania naukowe oraz medycyna ludowa podkreślają jego właściwości:
- przeciwzapalne,
- przeciwnowotworowe,
- przeciwwrzodowe,
- regenerujące,
- oksytocynopodobne,
- poprawiające przepływ krwi,
- poprawiające krzepliwość krwi,
- moczopędne,
- antyoksydacyjne, zmniejszające negatywne działanie wolnych rodników,
- neroprotekcyjne (ochraniające komórki mózgu i całego układu nerwowego),
- hipotensyjne (obniżające ciśnienie tętnicze krwi),
- wzmacniające mięśnie gładkie macicy.
>> Farmaceuta radzi: 6 ziół, które powinny znaleźć się w każdej kobiecej apteczc
Tasznik pospolity – działanie i wskazania do stosowania
W tradycyjnej medycynie tybetańskiej tasznik pospolity stosowano jako środek przeciwwymiotny oraz wspomagający leczenie chorób płuc, układu nerwowego oraz nerek i dróg moczowych. Z kolei w Europie wykorzystywano go jako lek diuretycznych (zwiększający produkcję moczu), przeciwkrwotoczny i ściągający. Był popularny podczas II wojny światowej, w sytuacjach kiedy dostępność do innych leków była ograniczona. Obecnie według oficjalnych zaleceń głównymi wskazaniami do zastosowania tacznika pospolitego są krwawienia pochodzenia zewnętrznego i wewnętrznego. Mimo że badania naukowe jednoznacznie nie potwierdzają możliwości zastosowania tego surowca w innych problemach, wiele osób kieruje się wskazaniami medycyny ludowej i wykorzystuje go również w innych sytuacjach. Dlatego za potencjalne wskazania do zastosowania tasznika pospolitego i jego preparatów uznaje się:
- obfite miesiączki,
- krwawienia z nosa,
- niewielkie zranienia i skaleczenia skóry,
- nadciśnienie tętnicze,
- stany zapalne dróg moczowych i pęcherza moczowego,
- zespół napięcia przedmiesiączkowego,
- nieregularne cykle menstruacyjne,
- oparzenia, odleżyny,
- żylaki, hemoroidy,
- zapalenie gruczołu krokowego (prostaty).
>> Produkty zawierające w swoim składnie Tasznik pospolity
Tasznik pospolity – dawkowanie
Przetwory z ziela tasznika pospolitego przeznaczone są do stosowania zewnętrznego i wewnętrznego. Najczęściej przygotowuje się domowe napary poprzez zalanie od 1 do 5 g surowca szklanką gorącej wody i zaparzanie pod przykryciem przez ok. 10 minut. Taki napar uważany jest za bezpieczny w ilości 2-4 szklanek dziennie, przy czym dawka suszu tasznika użytego na przygotowanie jednej porcji nie powinna przekraczać 5 g, a dobowa – 30 g. W przypadku stosowania jakichkolwiek aptecznych preparatów zawierających wyciągi lub ekstrakty z tasznika należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń producentów dotyczących dawkowania i czasu trwania kuracji.
Tasznik pospolity – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne
Tasznik pospolity i jego preparaty nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz dzieci poniżej 12 roku życia, ze względu na brak wystarczających dowodów potwierdzających jego wykorzystanie w wymienionych grupach. Brakuje jednoznacznych danych na temat działań niepożądanych i skutków ubocznych wywołanych jego przyjmowaniem, prawdopodobnie mogą jednak zwiększać ryzyko powstawania woli tarczycowych oraz wykazywać działanie poronne. Nie jest również jasne, czy tasznik pospolity wchodzi w interakcje z innymi lekami, suplementami czy preparatami ziołowymi. Dlatego w przypadku stosowania jakiejkolwiek farmakoterapii zaleca się konsultację lekarską przed rozpoczęciem kuracji.
Tasznik pospolity w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Tasznik pospolity występuje głównie w postaci suszonego ziela, przeznaczonego do przygotowywania domowych naparów.
- Wykazuje właściwości przeciwkrwotoczne, obniżające ciśnienie krwi, przeciwzapalne. Stosowany jest głównie w przypadku występowania krwawień wewnętrznych i zewnętrznych np. obfitych miesiączek, krwawień z nosa, uszkodzeń skóry czy krwawień z przewodu pokarmowego.
- Przeznaczony jest do stosowania wewnętrznego (w postaci naparów do picia) i zewnętrznego (w postaci naparów do przemywania skóry).
Tasznik pospolity – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ze względu na tradycyjne zastosowanie tasznika przy krwawieniach oraz potencjalny wpływ jego składników na procesy związane z krzepnięciem krwi osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe nie powinny stosować go samodzielnie. Takie połączenie należy wcześniej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.
Plamienie między miesiączkami może mieć wiele przyczyn, dlatego nie powinno być samodzielnie leczone tasznikiem. Może być związane m.in. z antykoncepcją hormonalną, owulacją, zaburzeniami hormonalnymi czy chorobami narządu rodnego. Nawracające lub nietypowe plamienia wymagają diagnostyki.
Nie. Celem tradycyjnego stosowania tasznika nie jest całkowite zatrzymanie fizjologicznego krwawienia miesiączkowego, lecz ograniczenie nadmiernej utraty krwi. Nagłe zatrzymanie miesiączki lub nietypowe krwawienie wymaga ustalenia przyczyny.
W tradycyjnym zastosowaniu tasznik przyjmuje się przez kilka dni przed miesiączką oraz w czasie krwawienia. Nie powinien być natomiast stosowany bez ograniczeń jako sposób na nawracające obfite miesiączki. Jeśli problem powtarza się w kolejnych cyklach, warto ustalić jego przyczynę.
Nie można wskazać uniwersalnego czasu, po którym tasznik zaczyna działać. W przypadku obfitych miesiączek znaczenie ma również rozpoczęcie jego stosowania przed przewidywanym krwawieniem. Efekt może zależeć od zastosowanego preparatu, dawki oraz indywidualnej reakcji organizmu.
- Łukaszyk A., Makuch E., Wójtowicz A., Zawadzka M., Świątek Ł., Ludwiczuk A., Olas B. Traditional Uses, Bioactive Compounds, and New Findings on Pharmacological, Nutritional, Cosmetic and Biotechnology Utility of Capsella bursa-pastoris. „Nutrients”, 2024, 16(24):4390.
- Łukaszyk A., Makuch E., Wójtowicz A., Zawadzka M., Świątek Ł., Ludwiczuk A., Olas B. Traditional Uses, Bioactive Compounds, and New Findings on Pharmacological, Nutritional, Cosmetic and Biotechnology Utility of Capsella bursa-pastoris. „Nutrients”, 2024, 16(24):4390.
- Dar M.A., Mir R.H., Mohi-ud-din R., Mir A.P., Masoodi H.M. i wsp. Capsella Bursa-pastoris (L.) Medic: An Insight into its Pharmacology, Expository Traditional Uses and Extensive Phytochemistry. „Current Traditional Medicine”, 2021, 7(2).
