Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) jest gatunkiem rośliny z rodziny rutowatych. Już od czasów starożytnych wykorzystywane jest jej prozdrowotne działanie. Roślina skutecznie zwalcza pasożyty układu trawiennego, obniża ciśnienie krwi i poprawia krążenie obwodowe. Stosowana jest również jako środek rozkurczowy, moczopędny, żółciopędny i przeciwbólowy. Ruta znajduje zastosowanie nie tylko w leczeniu schorzeń fizycznych. Zioło jest szeroko stosowane na uspokojenie, stres i zmęczenie. Poznaj właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie ruty zwyczajnej.
Ruta zwyczajna – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Ruta zwyczajna zawiera liczne związki aktywne, w tym flawonoidy, furanokumaryny, alkaloidy, kumaryny, olejek eteryczny, kwasy organiczne, witaminę C i sole mineralne. Flawonoidy odpowiadają m.in. za jej właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające.
- Ruta ma zastosowanie nie tylko w zielarstwie, ale także w kosmetyce i gastronomii. Jej cytrusowo-balsamiczny aromat wykorzystuje się w perfumach, natomiast ziele może służyć do aromatyzowania alkoholu i konserwowania dziczyzny.
- Napar z ruty można stosować zewnętrznie w formie przemywań, płukanek i okładów, m.in. przy opuchnięciach i urazach. Ruta występuje również w maściach i balsamach rozgrzewających.
- Ruta zwyczajna ma właściwości fotouczulające, dlatego kontakt ze słońcem i promieniowaniem UV podczas jej stosowania może sprzyjać podrażnieniom oraz przebarwieniom skóry. U osób nadwrażliwych kontakt z zielem może wywołać pęcherzowe zapalenie skóry.
Ruta zwyczajna – jakie ma właściwości?
Ruta zwyczajna uprawiana jest głównie w celach ozdobnych i leczniczych. Znane jest również wykorzystanie ziela w gastronomii do konserwowania dziczyzny i aromatyzowana alkoholu. Które związki aktywne odpowiadają za właściwości lecznicze ruty zwyczajnej?
- olejek eteryczny,
- furanokumaryna,
- flawonoidy,
- alkaloidy,
- kumaryna,
- umbeliferon,
- kwasy organiczne,
- witamina C i sole mineralne.
Wysoka zawartość flawonoidów w rucie zwyczajnej odpowiada za przeciwzapalne, przeciwutleniające i detoksykujące właściwości rośliny. Kumarynę wyróżnia z kolei działanie przeciwnowotworowe. Ruta zwyczajna zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych, poprawia ich elastyczność i zwiększa odporność na uszkodzenia. Ruta graveolens wykazuje również właściwości:
- przeciwbakteryjne,
- przeciwbiegunkowe,
- przeciwwrzodowe,
- immunomodulujące.
Ruta zwyczajna – działanie i wskazania do stosowania
Na co pomaga ruta zwyczajna? Roślina stosowana jest przede wszystkim na dolegliwości ze strony układu pokarmowego i dróg żółciowych. Z tego względu ruta pomaga na zaburzenia trawienia, wzdęcia, nieżyt jelit i ból brzucha. Ziele pomaga również na powstające kamienie żółciowe.
Ruta zwyczajna pomaga na schorzenia układu moczowego. Roślina stosowana jest na obniżony poziom wydalanego moczu i zaburzoną równowagę komponentów moczu. Ruta to skuteczny środek na uszkodzoną wątrobę, miażdżycę i podwyższone ciśnienie. Ze względu na wysoką zawartość guanidyny roślina usprawnia pracę nadnerczy i obniża zawartość glukozy w organizmie. Z tego względu ruta zapobiega powstawaniu cukrzycy.
Ruta zwyczajna na uspokojenie
Ruta zwyczajna zalecana jest nie tylko na fizyczne dolegliwości. Roślina stosowana jest na uspokojenie, wyczerpanie nerwowe i rozkojarzenie. Pomaga również na zmęczenie i przewlekły stres.
Ruta zwyczajna w kosmetyce
Ze względu na wysoką zawartość olejków eterycznych ruta zwyczajna znajduje szerokie zastosowanie w kosmetyce. Roślina jest częstym składnikiem perfum o cytrusowo-balsamicznym aromacie. Napar z ruty wykazuje przeciwstarzeniowe właściwości. Zapobiega powstawaniu pajączków i rozjaśnia cerę.
Ruta zwyczajna – dawkowanie
W warunkach domowych stosowane jest najczęściej suszone ziele ruty zwyczajnej w różnych postaciach. Roślina może być spożywana w formie:
- naparu,
- herbaty,
- olejowego wyciągu,
- nalewki.
Herbata z ruty zalecana jest w przypadku bolesnego miesiączkowania, wzdęć i uczucia pełności. Preparat przygotowywany jest z łyżeczki suszu zalanej wrzątkiem (ok. 250 ml). Po 20 minutach herbata jest gotowa do spożycia.
Napar z ruty stosowany jest z kolei na zewnętrzne dolegliwości. Ruta w tej postaci pomaga na opuchnięcia, urazy i bóle zębów. Napar przygotowywany jest z łyżki ziół zalanych wrzątkiem. Całość należy zaparzać przez 1 godzinę. Po tym czasie napar powinien być używany do przemywania, płukanek i okładów.
Preparaty zawierające rutę zwyczajną
W aptekach, drogeriach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są liczne preparaty z rutą zwyczajną. Roślina stosowana jest najczęściej w formie ekstraktu zamkniętego w kapsułkach. Preparat jest naturalnym suplementem na trawienie, wzdęcia i usprawnienie pracy układu pokarmowego. Roślina jest również składnikiem balsamów i maści rozgrzewających.
Ruta zwyczajna w ciąży
Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną ruta zwyczajna nie powinna być stosowana w ciąży. Powodem tego są skurcze macicy wywołane przez roślinę. Zbyt duże dawki preparatu mogą nasilać krwawienie w trakcie miesiączki. Podczas ciąży ruta może wywołać poronienie. Poronne właściwości rośliny są dodatkowo wzmacniane przez wysoką zawartość kumaryny i alkaloidów.
Ruta zwyczajna nie powinna być również stosowana przez kobiety karmiące piersią.
>> Dieta po porodzie. Co jeść, a czego unikać?
Ruta zwyczajna – przeciwwskazania do stosowania
Głównym przeciwwskazaniem do stosowania ruty zwyczajnej jest uczulenie na rośliny z rodziny rutowatych. Po zioło nie powinny sięgać kobiety w ciąży i matki karmiące piersią. Ruta nie jest również zalecana w przypadku obecnych problemów dermatologicznych, ze względu na ryzyko nasilenia objawów. Roślina nie powinna być stosowana przez mężczyzn starających się o dziecko. Powodem tego jest osłabiona ruchliwość plemników w trakcie suplementacji.
Ruta zwyczajna – możliwe skutki uboczne
Ze względu na właściwości fotouczulające ruta zwyczajna może wywoływać przebarwienie skóry i podrażnienia. Z tego względu preparaty z zawartością rośliny nie powinny być stosowane w okresie wiosenno-letnim. W trakcie suplementacji należy unikać słońca i promieniowania UV innych źródeł. Przedawkowanie rośliny może wywołać takie objawy jak bezsenność, skurcze, biegunka, ślinotok, zawroty głowy i wysypka.
>> Opalanie - ochorna przed słońcem. Sprawdź najlepsze produkty
Ruta zwyczajna może wywołać reakcję alergiczną u osób uczulonych na rośliny z rodziny rutowatych. Dotykanie ziela przez osoby nadwrażliwe na jego działanie może spowodować pęcherzowe zapalenie skóry.
Ruta zwyczajna w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwbakteryjne, przeciwbiegunkowe i przeciwnowotworowe.
- Stosowana jest przede wszystkim na dolegliwości ze strony układu pokarmowego i dróg żółciowych.
- Pomaga na wyczerpanie nerwowe, rozkojarzenie, zmęczenie i przewlekły stres.
- Jest częstym składnikiem maści, balsamów i perfum o cytrusowo-balsamicznym aromacie.
- Stosowana jest w formie naparu, herbaty, olejowego wyciągu i nalewki.
Ruta zwyczajna – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Należy zachować szczególną ostrożność. Ruta zawiera furanokumaryny, czyli związki zwiększające wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Kontakt z rośliną lub stosowanie zawierających ją preparatów w połączeniu z ekspozycją na słońce może prowadzić do reakcji fototoksycznej, przebarwień, zaczerwienienia, a nawet zmian przypominających oparzenie.
Fototoksyczna reakcja wywołana przez furanokumaryny i promieniowanie UV może pozostawiać przebarwienia, które utrzymują się również po ustąpieniu ostrego podrażnienia skóry. Ryzyko dotyczy szczególnie kontaktu świeżej rośliny ze skórą wystawioną następnie na słońce.
Intensywny zapach ruty sprawił, że roślina była tradycyjnie wykorzystywana jako środek odstraszający niektóre owady. Nie oznacza to jednak, że zapewnia skuteczną i przewidywalną ochronę przed ukąszeniami porównywalną z przebadanymi repelentami.
Ruta zawiera m.in. rutynę – flawonoid kojarzony z wpływem na naczynia krwionośne. Nie oznacza to jednak, że stosowanie ruty leczy żylaki. Widoczne pajączki i żylaki mogą mieć różne przyczyny, a przy nasilonych zmianach warto skonsultować się ze specjalistą.
Wpływ ruty na układ rozrodczy był przedmiotem badań, jednak dostępne dane nie pozwalają traktować jej jako środka regulującego płodność. Ze względu na potencjalne działanie na układ rozrodczy osoby starające się o dziecko nie powinny samodzielnie stosować skoncentrowanych preparatów z ruty.
- Szewczyk A., Marino A., Molinari J., Ekiert H., Miceli N., Phytochemical Characterization, and Antioxidant and Antimicrobial Properties of Agitated Cultures of Three Rue Species: Ruta chalepensis, Ruta corsica, and Ruta graveolens, „Antioxidants” 2022;11(3):592.
- Colucci-D’Amato L., Cimaglia G., Ruta graveolens as a potential source of neuroactive compounds to promote and restore neural functions, „Journal of Traditional and Complementary Medicine” 2020;10(3):309–314.
- Luo P., Feng X., Liu S., Jiang Y., Traditional Uses, Phytochemistry, Pharmacology and Toxicology of Ruta graveolens L.: A Critical Review and Future Perspectives, „Drug Design, Development and Therapy” 2024;18:6459–6485.
- Malik S., Moraes D.F.C., Amaral F.M.M., Ribeiro M.N.S., Ruta graveolens: Phytochemistry, Pharmacology, and Biotechnology, w: Jha S. (red.), „Transgenesis and Secondary Metabolism”, Reference Series in Phytochemistry, Springer International Publishing, 2017, s. 177–204.
