Pieprz czarny (łac. Piper nigrum) to surowiec znany na całym świecie, nie tylko z szerokiego zastosowania w kuchni, ale także w fitoterapii. Piperyna, stanowiąca główny składnik aktywny przyprawy, wspomaga układ krążenia, zmniejsza stężenie glukozy we krwi, przyspiesza wchłanianie niektórych substancji w jelitach, a także redukuje masę ciała. Pieprz czarny wchodzi również w skład kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji cery dojrzałej i zanieczyszczonej.
Pieprz czarny – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Pieprz czarny nazywany jest „królem przypraw” – surowcem zielarskim są jego owoce, a w zależności od stopnia dojrzałości i sposobu obróbki uzyskuje się m.in. pieprz czarny, zielony, czerwony i biały.
- Pieprz czarny pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego i enzymów trawiennych, dzięki czemu może ułatwiać trawienie, szczególnie po ciężkostrawnych posiłkach.
- Związki obecne w pieprzu mogą wpływać na gospodarkę lipidową, w tym stężenie triglicerydów oraz frakcji LDL i HDL cholesterolu.
- Oprócz piperyny owoce pieprzu zawierają flawonoidy, monoterpeny, żywice i olejek eteryczny, które odpowiadają za różne kierunki aktywności biologicznej przyprawy.
- Nadmierne spożycie pieprzu czarnego może podrażniać błonę śluzową żołądka i nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby z wrażliwą śluzówką.
Pieprz czarny – jakie ma właściwości?
Pieprz czarny to roślina porastająca głównie obszary tropikalne i subtropikalne, jednak największe uprawy znajdują się na terenie Półwyspu Indyjskiego i Indonezji. Pierwsze wzmianki na temat tej przyprawy sięgają czasów starożytnego Egiptu. W okresie panowania Aleksandra Wielkiego cena ziaren pieprzu czarnego osiągała niebotyczne wartości. Hipokrates podkreślał duże znaczenie żucia ziaren na zmniejszenie apetytu. Starożytni rzymianie używali przyprawy jako pobudzającego afrodyzjaka.
Surowcem zielarskim pieprzu czarnego jest jego owoc. W zależności od jego stopnia dojrzałości spotkać można pieprz zielony, czerwony lub biały. Zmielone ziarenka dodaje się do prawie każdej wytrawnej potrawy. Z tego też względu pieprz czarny nazywa się również królem przypraw.
W skład pieprzu czarnego wchodzą:
- alkaloidy – w tym przede wszystkim piperyna. Stanowi od 2% do nawet 9% suchej masy surowca. Piperyna działa oczyszczająco, moczopędnie, przyspiesza metabolizm, a nawet wykazuje działanie przeciwnowotworowe,
- flawonoidy – to silne antyoksydanty hamują aktywność wolnych rodników. Flawonoidy wykazują również działanie moczopędnie i chronią ściany naczyń krwionośnych,
- monoterpeny – wspierają funkcjonowanie układu nerwowego, wykazują działanie bakteriobójcze i grzybobójcze,
- żywice,
- olejek eteryczny.
Składniki aktywne biologicznie pieprzu czarnego sprawiają, że ma on właściwości antyoksydacyjne, przeciwbólowe, przyspieszające metabolizm, żółciotwórcze i przeciwzapalne.
Pieprz czarny – działanie i wskazania do stosowania
Lecznicze działanie pieprzu czarnego możliwe jest dzięki obecności w jego składzie piperyny. Owoce rośliny wspomagają wydzielanie kwasu żołądkowego i enzymów trawiennych, przez co poprawia się pasaż jelitowy, a wszystko to znacznie ułatwia trawienie substancji pokarmowych. Co więcej, wyciągi z przyprawy stosowane są jako środki na wzmocnienie odporności organizmu, poprawiają krążenie krwi, a także działają antyoksydacyjnie.
Badania naukowe z wykorzystaniem piperyny wykazały, że związek ten zwiększa wchłanialność witamin A, C i B6, jak również koenzymu Q10 i selenu. Trwają badania nad możliwością wykorzystania pieprzu czarnego w leczeniu niektórych chorób nowotworowych, a pierwsze wyniki przeprowadzone na liniach komórkowych dają pozytywne efekty. W dużym stężeniu piperyna przyczynia się do obniżenia poziomu glukozy we krwi.
Wskazaniami do stosowania pieprzu czarnego są:
- nadwaga i otyłość,
- niestrawność,
- cukrzyca,
- hipercholesterolemia,
- stany niedożywienia.
Kremy i szampony z pieprzem czarnym w składzie, a także suplementy doustne są rekomendowane osobom cierpiącym na bielactwo. Jak się okazuje bowiem, piperyna wzmaga syntezę barwnika o nazwie melanina, co stymuluje rozwój komórek barwnikowych.
Pieprz czarny na układ pokarmowy
Piperyna zawarta w czarnym pieprzu wykazuje wielotorowe działanie na układ pokarmowy. Alkaloid ten nasila procesy lipolizy, czyli rozpadu komórek tłuszczowych, co ułatwia utratę zbędnych kilogramów. Ponadto większe dawki piperyny obniżają poziom trójglicerydów i frakcji tzw. złego cholesterolu LDL, przy jednoczesnym zwiększeniu frakcji tzw. dobrego cholesterolu HDL.
Wyciągi z pieprzu czarnego delikatnie rozgrzewają organizm, co przyspiesza metabolizm i trawienie. Jest to szczególnie ważne przy spożywaniu ciężkostrawnych posiłków.
Pieprz czarny – dawkowanie
Preparaty na bazie pieprzu czarnego można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Należy przestrzegać dawek zalecanych przez producentów suplementów i wyrobów medycznych.
>> Toczeń umieniowaty - objawy i leczenie. Czy toczeń jest zaraźliwy?
Preparaty zawierające pieprz czarny
Pieprz czarny występuje w postaci:
- tabletki,
- kapsułki,
- ziaren,
- mielonych ziaren,
- płynu doustnego,
- nalewki,
- maści,
- kremu,
- szamponu.
Pieprz czarny w ciąży
Przyjmowanie umiarkowanych ilości pieprzu czarnego w ciąży nie stanowi niebezpieczeństwa. Należy jednak zachować umiar, ponieważ nadmiar piperyny w diecie może spowodować efekt poronny.
Pieprz czarny – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania pieprzu czarnego są:
- nadwrażliwość błon śluzowych,
- nadciśnienie tętnicze,
- ciąża,
- niektóre choroby serca.
Pieprz czarny – możliwe skutki uboczne
Nadmierne spożycie pieprzu czarnego może spowodować silne podrażnienie błony śluzowych żołądka, a także stany zapalne układu pokarmowego.
Pieprz czarny – interakcje z lekami i preparatami
Należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym przyjmowaniu preparatów z piperyną w składzie i niektórych antybiotyków.
Najnowsze badania wykazały, że piperyna może zwiększać biodostępność niektórych leków i substancji aktywnych (m.in. fenytoiny i propranololu). W związku z tym należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych przewlekle lekach.
>> Zespół Vexas - objawy i rokowania
Pieprz czarny w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Pieprz czarny, nazywany królem przypraw, znalazł zastosowanie nie tylko w sztuce kulinarnej, ale również w medycynie.
- Najważniejszym składnikiem aktywnym pieprzu czarnego jest piperyna, alkaloid o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych, obniżających poziom cholesterolu i glukozy we krwi, a także usprawniających trawienie i poprawiających metabolizm.
- Wyciągi na bazie pieprzu czarnego z powodzeniem stosuje się u osób cierpiących na niestrawność, hipercholesterolemie i cukrzycę. Piperyna jest rekomendowana jako wsparcie odchudzania.
- Piperyna poprawia wchłanialność niektórych witamin i minerałów.
- Nadmierne spożycie pieprzu czarnego może podrażniać delikatną śluzówkę żołądka, dlatego należy zachować umiar.
Pieprz czarny – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Pieprz czarny nie jest uznawany za przyczynę choroby wrzodowej – do jej najczęstszych przyczyn należą zakażenie Helicobacter pylori oraz stosowanie niektórych leków, zwłaszcza NLPZ. Ostre przyprawy mogą jednak u części osób nasilać istniejące dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Jeśli pieprz powoduje ból, pieczenie, zgagę lub inne objawy, warto ograniczyć jego spożycie i dostosować dietę do indywidualnej tolerancji.
Piperyna jest badana pod kątem możliwego wpływu na metabolizm glukozy i wrażliwość na insulinę, jednak większość danych pochodzi z badań przedklinicznych lub badań, w których była stosowana razem z innymi substancjami. Nie ma wystarczających dowodów, aby uznać pieprz czarny za sposób na obniżanie poziomu cukru we krwi. Osoby z cukrzycą stosujące skoncentrowane preparaty z piperyną powinny zachować ostrożność, szczególnie jeśli przyjmują leki przeciwcukrzycowe.
Tak, piperyna może wpływać na biodostępność niektórych leków. Może oddziaływać m.in. na enzym CYP3A4 oraz glikoproteinę P, które uczestniczą w metabolizmie i transporcie wielu substancji leczniczych. W efekcie stężenie niektórych leków w organizmie może się zmienić. Nie dotyczy to jednak wszystkich leków, a znaczenie takiej interakcji zależy m.in. od dawki piperyny i konkretnej substancji leczniczej.
Piperyna może zwiększać biodostępność niektórych substancji, ale nie działa w ten sposób na wszystkie witaminy i składniki suplementów. Najbardziej znanym przykładem jest kurkumina, której biodostępność może wzrastać po jednoczesnym zastosowaniu piperyny. Nie należy jednak zakładać, że dodanie piperyny automatycznie poprawia przyswajanie każdego składnika.
Nie ma jednego uniwersalnego odstępu czasowego, który zapobiegałby wszystkim możliwym interakcjom piperyny z lekami. Samo przyjęcie suplementu z piperyną kilka godzin przed lub po leku nie gwarantuje uniknięcia interakcji, ponieważ piperyna może wpływać na enzymy i transportery uczestniczące w metabolizmie leków. Osoby regularnie przyjmujące leki powinny skonsultować stosowanie skoncentrowanych preparatów z piperyną z lekarzem lub farmaceutą.
- Takooree H. i wsp., A systematic review on black pepper (Piper nigrum L.): from folk uses to pharmacological applications, „Critical Reviews in Food Science and Nutrition” 2019;59(Suppl 1):S210–S243.
- Newerli-Guz J., Śmiechowska M., Ocena zawartości piperyny w czarnym pieprzu ziarnistym Piper nigrum L., „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2009;42:827–830.
- Yadav S.S. i wsp., Therapeutic spectrum of piperine for clinical practice, 2023.
