Pięciornik kurze ziele (z łac. Potentilla erecta) nazywany jest także pięciornikiem kurzyślad, panieńskim korzeniem, pięciornikiem czteropłatkowym lub po prostu kurzym zielem. To roślina lecznicza, zaliczana do rodziny różowatych (z łac. Rosacea Juss) wykorzystywana na szeroką skalę w medycynie naturalnej, fitoterapii oraz farmacji. Charakteryzuje go wysoka zawartość substancji garbnikowych, dzięki czemu ma silne właściwości ściągające i może sprawdzać się w łagodzeniu problemów skórnych. Dodatkowo, wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne, dlatego można go stosować jako pomoc w walce z infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi. Kurze ziele sprawdza się również we wspomaganiu leczenia biegunek, zatruć pokarmowych i stanów zapalnych przewodu pokarmowego m.in. choroby wrzodowej żołądka lub dwunstnicy.
Pięciornik kurze ziele – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Kłącze pięciornika kurze ziele jest wyjątkowo bogate w garbniki, które mogą stanowić ponad 20% surowca – dzięki temu roślina należy do ich szczególnie zasobnych naturalnych źródeł.
- Pięciornik kurze ziele może pomagać w łagodzeniu biegunki, ponieważ garbniki ograniczają przepuszczalność błon śluzowych i ilość płynu przedostającego się do światła jelita.
- Roślina wykazuje działanie przeciwkrwotoczne, dlatego tradycyjnie wykorzystywano ją m.in. przy obfitych miesiączkach oraz niewielkich krwawieniach.
- Pięciornik może być stosowany pomocniczo przy aftach, podrażnieniu gardła oraz zmianach w obrębie dziąseł – najczęściej w postaci naparu przeznaczonego do płukania jamy ustnej.
- Oprócz garbników kłącze zawiera katechiny, kwercetynę oraz kwasy elagowy, askorbowy i chinowy, które uzupełniają profil biologicznie czynnych składników rośliny.
Pięciornik kurze ziele – jakie ma właściwości?
Pięciornik kurze wykazuje wiele właściwości prozdrowotnych i może być skuteczny w walce z licznymi problemami. Rodzimie występuje w Europie i Azji, jednak obecnie rozprzestrzenił się również w Ameryce Północnej. W Polsce można go spotkać na niemal całym jej obszarze. W medycynie naturalnej, farmacji i kosmetyce wykorzystuje się przede wszystkim kłącze kurzego ziela (z łac. Tormentillae rhizoma), które jest bogatym źródłem wielu substancji biologicznie czynnych o szerokim, pozytywnym wpływie na zdrowie. Wśród nich znajdują się m.in. garbniki. Stanowią one nawet ponad 20% składu tego surowca, co sprawia, że jest on jednym z ich najlepszych źródeł na całym świecie. Związki te mają silne właściwości ściągające, a także lekkie działanie przeciwbólowe, przeciwobrzękowe i przeciwwysiękowe. Dodatkowo, kłącze pięciornika jest bogate w katechiny (m.in. galusan epigallokatechiny), związki fenolowe (m.in. kwercetynę), substancje żywicowe oraz kwasy organiczne (elagowy, askorbowy, chinowy), które nadają mu właściwości przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych oraz antybakteryjnych. Kurze ziele ma także działanie przeciwbiegunkowe, przeciwwymiotne oraz przeciwkrwotoczne.
>> Leki na biegunkę i elektrolity
Pięciornik kurze ziele – działanie i wskazania do stosowania
Dawniej pięciornik kurze ziele miał zastosowanie głównie w leczeniu poważnych chorób takich jak cholera, dur brzuszny czy czerwonka. Wykorzystywano go również w przypadku występowania biegunek lub bardzo obfitych miesiączek. Obecnie, w związku ze wzrostem zainteresowania naturalnymi metodami leczenia oraz rosnącą liczbą badań naukowych potwierdzających jego prozdrowotne właściwości, jest wykorzystywany na znacznie szerszą skalę.
Ze względu działanie ściągające, preparaty z kurzego ziela zastosowane zewnętrznie (w postaci np. płukanek czy maści) sprawdzają się w łagodzeniu i leczeniu zmian skórnych i uszkodzeń błony śluzowej. Zabezpieczają je przed negatywnym wpływem czynników zewnętrznych, co przyśpiesza gojenie, uśmierza ból i redukuje obrzęki. Pięciornik kurze ziele może również zmniejszać przetłuszczanie się skóry głowy (w tym celu zaleca się regularne wykonywanie naturalnych płukanek), zaczerwienienia skóry, widoczność i rozszerzenie porów, a także nasilenie zmian trądzikowych.
Natomiast przy stosowaniu wewnętrznym, np. pijąc napary z rozdrobnionego kłącza pięciornika, może ono skutecznie wspomóc leczenie problemów i stanów zapalnych przewodu pokarmowego, biegunek, wymiotów oraz zatruć i niestrawności. Problemy zdrowotne, w których warto rozważyć zastosowanie pięciornika kurze ziele to m.in.:
- choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
- stany zapalne jamy ustnej i gardła (np. nawracające afty, zapalenie i owrzodzenie dziąseł, podrażnienie gardła w przebiegu infekcji bakteryjnych lub wirusowych),
- zatrucia pokarmowe wywołane bakteriami,
- biegunki i wymioty,
- zakażenia bakteryjne i wirusowe,
- objawy napięcia przedmiesiączkowego (tzw. PMS),
- bolesne i obfite miesiączki,
- niewielkie oparzenia,
- świąd,
- obrzęki i wysięki,
- dermatozy,
- hemoroidy.
Pięciornik kurze ziele – dawkowanie i bezpieczeństwo stosowania
Aby działanie kurzego ziela było skuteczne, w większości przypadków wystarczy zastosowanie ok. 3-4 g rozdrobnionego korzenia dziennie (zarówno do stosowania zewnętrznego, jak i wewnętrznego). Nie należy przyjmować więcej niż 6 g tego surowca na dobę – ilość ta została uznana za maksymalną, bezpieczną dawkę. Pięciornik kurze ziele najlepiej podawać kilka razy w ciągu dnia w formie naparów przygotowanych z 1-1,5 g rozdrobnionego korzenia i ok. 250-300 ml gorącej wody. Ziele należy zaparzać ok. 15 minut pod przykryciem. W takiej postaci może być wykorzystane do picia, płukania oraz przemywania skóry. W zdecydowanej większości przypadków nie powoduje żadnych skutków ubocznych, jednak u osób z wrażliwym przewodem pokarmowym, większe dawki mogą powodować niewielkie bóle brzucha.
Kurzego ziela nie powinny przyjmować kobiety w ciąży i karmiące piersią, ze względu na brak badań potwierdzających pełne bezpieczeństwo i brak negatywnego wpływu na rozwój płodu. Roślina ta nie powinna być również stosowana u niemowląt poniżej 2. miesiąca życia. Obecnie, brakuje wystarczających danych naukowych mówiących o przeciwwskazaniach do stosowania kurzego ziela oraz jego interakcji z lekami, suplementami czy innymi preparatami roślinnymi. W przypadku problemów zdrowotnych lub przyjmowania jakichkolwiek preparatów farmakologicznych zawsze należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
>> Wykonaj TEST NA HELICOBACTER PYLORI
Pięciornik kurze ziele w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Pięciornik kurze ziele występuje głównie w postaci suszonego, rozdrobnionego kłącza i wchodzi w skład wielu mieszanek ziołowych, przeznaczonych do przygotowywania domowych naparów.
- Wykazuje właściwości ściągające, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne oraz przeciwbiegunkowe.
- Stosowany jest głównie przy problemach skórnych oraz w chorobach przewodu pokarmowego.
- Przeznaczony jest do stosowanie wewnętrznego (w postaci naparów) oraz zewnętrznego (w postaci płukanek, maści czy past do zębów).
Pięciornik kurze ziele – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dane dotyczące interakcji pięciornika kurze ziele z lekami są ograniczone. Ze względu na wysoką zawartość garbników należy jednak zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania innych preparatów doustnych. Osoby regularnie przyjmujące leki powinny omówić stosowanie preparatów z pięciornika z lekarzem lub farmaceutą.
Nie ma wystarczających dowodów, aby traktować pięciornik kurze ziele jako metodę leczenia zespołu jelita drażliwego. Ze względu na tradycyjne zastosowanie w łagodnych biegunkach może budzić zainteresowanie osób z IBS przebiegającym z biegunką, jednak objawy zespołu jelita drażliwego mają złożone podłoże i wymagają indywidualnego postępowania.
Garbniki obecne w surowcach roślinnych mogą ograniczać wchłanianie żelaza w przewodzie pokarmowym. Z tego względu preparatów bogatych w garbniki nie warto przyjmować jednocześnie z preparatami żelaza. Ma to szczególne znaczenie u osób stosujących suplementację lub leczenie niedoboru żelaza.
Preparatów zawierających kłącze pięciornika nie należy stosować przez długi czas bez konsultacji ze specjalistą. Jeśli biegunka utrzymuje się pomimo stosowania preparatu lub nasila się, należy skonsultować się z lekarzem. Szczególnej uwagi wymagają biegunki występujące u dzieci, osób starszych oraz osób zagrożonych odwodnieniem.
- Kruk A. i wsp., Selective metabolism of tormentil rhizome constituents by human gut microbiota..., 2025.
- Kruk A. i wsp., In Vitro Evaluation of Antioxidant and Cytokine-Modulating Properties of Potentilla erecta Rhizome Extracts, 2025.
- Kolesnyk A. i wsp., Chemotypic Plasticity of Potentilla erecta (L.) Raeusch., 2025.
- Augustynowicz D. i wsp., Recent phytochemical and pharmacological advances in the genus Potentilla L. sensu lato – An update covering the period from 2009 to 2020, „Journal of Ethnopharmacology” 2021;266:113412.
