Uczulenie na orzeszki ziemne – czego unikać przy alergii na orzeszki arachidowe?

Uczulenie na orzeszki ziemne

Orzeszki ziemne, inaczej arachidowe (Arachia hypogaea) należą do roślin strączkowych. Zawierają dużo tłuszczu (40-50%) i białka (20-26%) i wiele innych składników odżywczych pozytywnie wpływających na zdrowie: przeciwutleniaczy, witamin i minerałów. Wiadomo jednak, że są też przyczyną niekiedy bardzo niebezpiecznej alergii pokarmowej – alergii na orzeszki ziemne (AOZ). Szacuje się, że częstość jej występowania na świecie wynosi 0,5% i dotyczy przede wszystkim dzieci, choć na orzeszki ziemne bywają uczuleni także dorośli.

Co powoduje alergię na orzechy arachidowe?

Za wywoływanie tej alergii odpowiadają białka o unikalnej budowie chemicznej, które stanowią 7-10% białka zawartego w orzeszkach ziemnych. Opisano siedem takich alergenów właściwych i szereg ich wariantów biochemicznych. Dwoma najbardziej znanymi i najlepiej scharakteryzowanymi alergenami orzeszków arachidowych są białka Ara h 1 i Ara h 2. 
Alergia na orzeszki ziemne jest rodzajem alergii pokarmowej IgE-zależnej. Po zjedzeniu orzechów ich białka łączą się w organizmie z przeciwciałem IgE. Dochodzi do uwolnienia mediatorów stanu zapalnego, jak histamina, leukotrieny, prostaglandyny, które wywołują wystąpienie różnych dolegliwości. Odpowiedź alergiczna może być łagodna albo bardzo silna (stan zagrażający życiu).

Uczulenie na orzeszki ziemne – objawy

Objawy alergii na białka arachidowe pojawiają się zgodnie z przebiegiem typowej reakcji IgE-zależnej – w ciągu kilku sekund do dwóch godzin od kontaktu z uczulającym pokarmem. Mniej nasilone objawy ustępują w ciągu godziny, z kolei ciężkie mogą utrzymywać się znacznie dłużej.

Alergia na orzeszki arachidowe objawia się najczęściej w postaci dolegliwości skórnych:

• pokrzywki
• świądu skóry
• zaczerwienienia skóry
• obrzęku
• zaostrzenia AZS.

U około połowy uczulonych obserwuje się objawy ze strony układu oddechowego:

• wodnisty katar
• kichanie
• łzawienie oczu
• chrypkę
• kaszel
• duszność
• świsty.

Około jednej trzeciej uczulonych na orzeszki ziemne zgłasza dolegliwości ze strony układu pokarmowego:

• wzmożoną aktywność żołądka i jelit
• skurcze jamy brzusznej
• wymioty
• biegunkę.

Uczulenie na orzechy ziemne a wstrząs anafilaktyczny

Spożycie orzeszków ziemnych jest najczęstszą przyczyną reakcji anafilaktycznych – odpowiada za około 20% wszystkich anafilaksji i jest główną przyczyną śmiertelnych reakcji anafilaktycznych wywołanych pokarmem. Mianem reakcji anafilaktycznych określa się ogólnoustrojowe reakcje alergiczne, które występują nagle, mogą być przyczyną zgonu i wymagają natychmiastowej interwencji lekarskiej (konieczne jest jak najszybsze podanie domięśniowe adrenaliny w odpowiednio dobranej dawce).

Objawy mogące sugerować reakcję anafilaktyczną to:

• rumień i świąd skóry
• kaszel
• świszczący oddech
• duszność
• obrzęk krtani, języka i warg
• zaburzenia połykania
• spadek ciśnienia krwi.

Jaka ilość orzeszków ziemnych uczula?

Nie określono jednoznacznie progowej dawki białka arachidowego, która może pobudzić reakcję alergiczną. U niektórych osób już kilka miligramów białka może wywołać silną reakcję anafilaktyczną grożącą śmiercią, u innych dopiero dawka 100 mg jest w stanie wywołać objawy alergii.

Co sprzyja alergii na orzeszki ziemne?

Badania wskazują, że alergie pokarmowe stają się coraz częstszym problemem. Trudno jednoznacznie określić dlaczego, wskazuje się na niezdrowe nawyki żywieniowe i styl życia, nadużywanie antybiotyków. Rozwojowi samego uczulenia na orzeszki ziemne sprzyjają zaś: 

• atopia, szczególnie AZS
• uczulenie na białko jaja kurzego
• mutacja w genie filagryny
• AOZ w wywiadzie rodzinnym.

Uczulenie na orzeszki ziemne a przetworzenie fistaszków

Wykazano, że białka orzeszków ziemnych należą do białek o zwiększającej się alergenności pod wpływem temperatury. Oznacza to, że orzeszki pieczone czy prażone uczulają w większym stopniu od tych w wersji naturalnej. Z kolei orzeszki gotowane, powszechnie spożywane w krajach azjatyckich, wykazują mniejszą zdolność do wywoływania alergii niż ich pieczona postać.

Diagnostyka alergii na orzeszki ziemne

W przypadku występowania objawów mogących wskazywać na występowanie alergii na orzeszki ziemne konieczna jest konsultacja alergologiczna. W celu potwierdzenia lub wykluczenia alergii na ten produkt lekarz zleca wykonanie odpowiednich badań. Do najczęściej wykorzystywanych metod diagnostycznych alergii pokarmowej należą:

• testy punktowe
• testy płatkowe
• próby prowokacyjne
• badanie poziomu przeciwciał IgE we krwi.

>> Tu umówisz telewizytę u alergologa w Świat Zdrowia 

Alergia na orzeszki ziemne – leczenie

• W przypadku potwierdzenia alergii na orzeszki ziemne leczeniem z wyboru jest dieta eliminacyjna i całkowite wykluczenie tego produktu z jadłospisu, często do końca życia. Ponieważ śladowe ilości orzeszków ziemnych mogą znajdować się w różnych produktach spożywczych, bardzo istotne jest wnikliwe analizowanie składu spożywanych produktów. 
• W przypadku dzieci niezwykle istotna jest edukacja osób w najbliższym otoczeniu (nauczycieli, rówieśników, rodziny), aby zapobiec przypadkowemu spożyciu pokarmu zawierającego orzeszki arachidowe.
• Osobom uczulonym na orzeszki arachidowe zaleca się, aby zaopatrzyły się w leki zawierające adrenalinę do bezpośredniego podania, których można użyć w razie wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej.

Czy uczulenie na orzeszki arachidowe można wyleczyć?

Na postawie długoletnich badań stwierdzono, że 10-20% uczulonych nabywa z czasem tolerancję na orzeszki ziemne. U części uczulonych opisano długotrwałe okresy remisji, podczas których dobrze tolerowali białka arachidowe. Największą szansę na nabycie tolerancji wykazują osoby z łagodnym przebiegiem alergii, niskim poziomem IgE w chwili rozpoznania oraz te, u których początek alergii wystąpił przed 8. rokiem życia.

>> Odczulanie − skuteczne i bezpieczne leczenie alergii