Alergia na orzechy – objawy. Domowe sposoby na uczulenie na orzechy

Uczulenie na orzechy – to znaczy na co?

Orzechy to rodzaj suchych owoców, które w całości odpadają od rośliny. Chociaż z botanicznego punktu widzenia orzechami są np. owoce jaskrów czy gryki, to mówiąc o alergii pokarmowej na orzechy, mamy na myśli przede wszystkim orzechy drzewne i orzeszki ziemne, które dla odmiany botanicznie orzechami nie są. Zarówno orzechy, jak i orzeszki ziemne należą do wielkiej ósemki – obok mleka, jaj, ryb, skorupiaków, soi i pszenicy odpowiadają za niemal wszystkie przypadki alergii pokarmowych. 

Jak wygląda uczulenie na orzechy

Alergia na orzechy bierze się z błędnego działania naszego układu odpornościowego. Przy pierwszym spożyciu orzechów organizm rozpoznaje zawarte w nich białka jako potencjalne zagrożenie. Nie dochodzi wtedy do wystąpienia objawów alergicznych, lecz jedynie do tzw. sensytyzacji, czyli uwrażliwienia organizmu na dany antygen – w tym przypadku na białka zawarte w orzechach. Wytwarzane zostają przeciwciała typu IgE, które pozostają związane głównie z tzw. komórkami tucznymi – mastocytami. Dopiero przy kolejnym spożyciu orzechów dochodzi do połączenia antygenów z przeciwciałami IgE, co powoduje uwolnienie z komórek tucznych całej gamy substancji, takich jak histamina czy wywołujące stan zapalny cytokiny. Mają one za zadanie usunąć antygen. W sytuacji gwałtownego uwalniania tych czynników dochodzi do wystąpienia reakcji alergicznej. 
Nadwrażliwości na orzechy z reguły towarzyszą alergie na inne pokarmy i/lub alergeny wziewne. Warto również wiedzieć, że alergeny zawarte w orzechach są termostabilne. Oznacza to, że obróbka cieplna (np. pieczenie lub smażenie) nie dezaktywuje zawartych w orzechach alergenów.

Czy alergia na orzechy może pojawić się nagle

Alergia na orzechy ze względu na swój mechanizm należy do tzw. reakcji  IgE-zależnych. Ten typ alergii charakteryzuje się szybkim i gwałtownym wystąpieniem objawów na krótko po kontakcie z antygenem. Niekiedy reakcja układu odpornościowego na antygeny zawarte w orzechach jest tak gwałtowna, że prowadzi do zagrażającej życiu anafilaksji.

Uczulenie na orzechy – objawy

Do klasycznych objawów alergii na orzechy zaliczymy reakcje miejscowe – pokrzywkę, zaczerwienienie, świąd, wysypkę i obrzęk. Objawy te mogą wystąpić bezpośrednio po spożyciu lub jedynie na skutek kontaktu z orzechami. Najczęściej objawy miejscowe dotyczą jamy ustnej i jej okolic – obrzęk warg, języka, a nawet gardła w połączeniu ze świądem i pieczeniem. Alergia na orzechy może polegać jedynie na niegroźnych objawach miejscowych, ale w niektórych przypadkach spożycie orzechów może prowadzić do rozwoju wstrząsu anafilaktycznego – stanu bezpośredniego zagrożenia życia.

Reakcja anafilaktyczna na orzechy

Orzechy wywołują anafilaksję wyraźnie częściej niż inne pokarmy alergizujące i z tego powodu chorzy powinni stale nosić przy sobie ratującą życie adrenalinę. Objawy pojawiają się szybko, bo od kilku do kilkunastu minut po spożyciu orzechów, a sama reakcja przebiega bardzo gwałtownie. Objawy mogą obejmować:

• pokrzywkę skórną,
• zaczerwienienie i świąd skóry, 
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, bóle brzucha, wymioty, biegunka), 
• gwałtowny spadek ciśnienia krwi,
• zawroty głowy,
• niepokój,
• utratę świadomości.

Niezwykle niebezpieczny może być też obrzęk naczynioruchowy Quinckego. Obrzęk jest wynikiem zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych i gromadzenia się płynu w tkankach podskórnych. Obrzęk Quinckego może obejmować całe ciało lub tylko okolice twarzy – warg, język, krtani czy powiek. Obrzęk w obrębie jamy ustnej i krtani utrudnia oddychanie – pojawia się świszczący oddech i duszności, a w skrajnych przypadkach dochodzi do zablokowania dróg oddechowych i uduszenia.

Alergia krzyżowa na orzechy

Mechanizm alergii krzyżowej polega na reakcji układu immunologicznego na podobne struktury występujące w różnych alergenach. Stąd osoby uczulone na orzechy mogą reagować alergicznie również na inne produkty spożywcze, a także na niektóre pyłki roślin. Jednym z najbardziej znanych i częstych przykładów alergii krzyżowej na orzechy laskowe, włoskie i migdały jest jednoczesne występowanie alergii na pyłki brzozy – struktury białek tych alergenów są podobne. U osób uczulonych na pyłki brzozy można się spodziewać charakterystycznych objawów zwanych zespołem alergii jamy ustnej – spożycie orzechów powoduje obrzęk tych okolic. Charakterystyczna jest również pokrzywka kontaktowa mogąca pojawić się jedynie na skutek dotknięcia orzechów. Alergia na pyłki leszczyny równie często jest przyczyną silnej reakcji na orzechy laskowe. Osoby uczulone na lateks mogą jednocześnie doświadczać alergii na orzeszki ziemne, z kolei uczulenie na te orzeszki może wiązać się z uczuleniem na soję.

Alergia na orzechy u dziecka

Według różnych szacunków alergię na orzechy ma od 1–3% ludzi na świecie, z czego częściej występuje ona u dzieci niż u dorosłych. Alergia na orzechy jest też trzecią co do częstotliwości pokarmową przyczyną występowania niebezpiecznej dla życia reakcji anafilaktycznej u dzieci.

Po jakim czasie widać uczulenie na orzechy? Diagnostyka alergii

W jaki sposób możemy się dowiedzieć, czy orzechy nas uczulają? Laboratoria diagnostyczne oferują badania dla dzieci i dorosłych, które ocenią występowanie alergii na orzechy ziemne, laskowe czy włoskie.

• Badanie polegające na wykryciu specyficznych przeciwciał klasy IgE z próbki krwi można wykonać pojedynczo dla konkretnego alergenu lub w pakiecie z innymi produktami spożywczymi lub pyłkami roślin.
• Inną możliwością potwierdzenia alergii na orzechy są popularne testy skórne, polegające na miejscowej aplikacji alergenu z orzechów i obserwacji zmian – powstały obrzęk i zaczerwienienie świadczą o alergii. Wyniki testów skórnych i przeciwciał stanowią potwierdzenie objawów klinicznych obserwowanych po spożyciu orzechów.
• W sytuacjach niejednoznacznych można wykonać test prowokacyjny polegający na podawaniu stopniowo zwiększanych dawek orzechów i obserwowaniu reakcji organizmu. Prowokację wykonuje się w obecności personelu medycznego pod ścisłą kontrolą lekarską. Ze względu na wysoką inwazyjność jest to metoda rzadko stosowana.

Domowe sposoby na uczulenie na orzechy

Najlepszą metodą zapobiegania alergii jest unikanie orzechów oraz wszelkich produktów zawierających choć śladowe ich ilości. Przez wzgląd na bezpieczeństwo konsumentów zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego producenci żywności są zobowiązani do zaznaczania i wyróżnienia obecności orzechów i innych składników alergizujących w swoich produktach spożywczych (np. poprzez pogrubienie czcionki). Na etykietach często zamieszczana jest również adnotacja: „może zawierać śladowe ilości orzechów”, choć w składzie próżno ich szukać. Wynika to najczęściej z faktu, że produkt może być zanieczyszczony orzechami w związku ze współdzieleniem linii produkcyjnej z produktami zawierającymi orzechy. Ponieważ nawet śladowe ilości alergenu mogą wywołać objawy uczulenia, osobom z alergią na orzechy zaleca się unikanie produktów z tą adnotacją.

Uczulenie na orzechy – co robić

Kiedy dojdzie do wystąpienia objawów alergii, leczenie polega na podawaniu leków przeciwhistaminowych i sterydowych miejscowo i doustnie. W przypadku silniejszej alergii i podejrzenia wstrząsu anafilaktycznego należy niezwłocznie wezwać pogotowie, gdyż taka sytuacja stanowi zagrożenie życia. Pacjenci świadomi ciężkiego przebiegu swojej alergii powinni zawsze mieć przy sobie ampułkostrzykawkę z ratującą życie adrenaliną.

Obecnie nie znamy leku, który prowadziłby do całkowitego wyleczenia alergii na orzechy. Istnieją jednak terapie zwiększające tolerancję organizmu na antygeny zawarte w orzechach i tym samym zmniejszające ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych. Mowa o terapii OIT, czyli doustnej immunoterapii polegającej na podawaniu antygenu w stopniowo rosnących dawkach.