Uczulenie na pszenicę – co jeść zamiast pieczywa? Objawy alergii na pszenicę u dorosłych i u dzieci

Uczulenie na pszenicę

Pszenica to drugi po mleku najczęstszy alergen występujący w diecie człowieka. Za główny czynnik alergizujący zawarty w ziarnach pszenicy uznaje się białka glutenowe (gluteniny i gliadyny). Omega-5-gliadyna (Tri a 19, Tri a 26) odpowiada za 66-92% wszystkich reakcji alergicznych po spożyciu mąki pszennej i jej produktów. Innym alergenem pszenicy jest alfa-amylaza zaliczana do białek nieglutenowych, która odpowiada za występowanie zawodowej astmy piekarzy, młynarzy i cukierników. 
W dawnych czasach pszenica nie wywoływała tylu reakcji alergicznych, ponieważ nie była spożywana w tak dużej ilości. Do wzrostu potencjału alergizującego pszenicy przyczyniły się także liczne modyfikacje genetyczne, które doprowadziły do wzrostu zawartości glutenu w roślinie. 

Mechanizm alergii na pszenicę

Uczulenie na pszenicę jest zaburzeniem, u którego podstaw może leżeć nadwrażliwość IgE-zależna lub IgE-niezależna. Podczas alergii IgE-zależnej alergeny zawarte w pszenicy łączą się ze specyficznym przeciwciałem IgE w organizmie. Skutkiem jest uwolnienie mediatorów stanu zapalnego, takich jak histamina, leukotrieny czy prostaglandyny, które odpowiadają za objawy w różnych układach. Odpowiedź alergiczna IgE-zależna może mieć różne nasilenie – od łagodnej do stanu zagrażającego życiu – i następuje szybko (w ciągu minut lub godzin od spożycia pokarmu). Do najczęściej występujących objawów należą w tym przypadku:

• bóle brzucha
• nudności
• wymioty
• biegunka
• pokrzywka skórna
• wodnisty katar
• skurcz oskrzeli
• wstrząs anafilaktyczny.

Alergia IgE-niezależna występuje zdecydowanie rzadziej. Jest związana z aktywacją limfocytów T, które pod wpływem alergenów uwalniają mediatory stanu zapalnego. Reakcja organizmu jest wówczas niezbyt ostra lub przewlekła i pojawia się późno (po kilku godzinach lub dniach od spożycia pokarmu). Głównie są to objawy ze strony układu pokarmowego (biegunka) i skóry (zaostrzenie AZS).

Uczulenie na pszenicę – objawy u dzieci i dorosłych

Przebieg i objawy alergii na pszenicę są zróżnicowane w zależności od wieku pacjenta:

• u dzieci obserwuje się najczęściej objawy skórne o charakterze atopowego zapalenia skóry, które pojawiają się po spożyciu nawet najmniejszych dawek pszenicy (nawet miligramowych); nasilenie objawów zmniejsza się wraz z wiekem dziecka;
• u dorosłych przeważają objawy pokarmowe (biegunka), pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy oraz wstrząs anafilaktyczny, a do ich wywołania potrzebne są znacznie większe ilości pszenicy (10 gramów lub więcej); alergia na pszenicę trwa w tym przypadku latami, a u niektórych objawy pojawiają się jedynie po równoczesnym wysiłku fizycznym.

Uczulenie na pszenicę – co jeść, a czego nie jeść przy alergii 

Osoby, u których stwierdzono alergię na pszenicę, powinny wyeliminować z diety wszelkie produkty zawierające to zboże. Najbardziej znanym produktem wytwarzanym z pszenicy jest mąka pszenna, wchodząca w skład wypieków takich jak chleb, bułki, ciasta. Pszenicę zawierają także inne produkty spożywcze: makarony, wędliny, pasztety, słodycze typu batoniki, ciastka, słone przekąski, sosy, mieszanki przypraw, kaszki, a nawet mrożonki.
Stosowanie produktów bezglutenowych może się okazać niewystarczające, ponieważ nie u wszystkich uczulonych na pszenicę składnikiem wyzwalającym objawy alergii jest gluten.
Z powodzeniem można natomiast jeść inne zboża – owies, jęczmień czy żyto. Wolne od pszenicy są świeże warzywa i owoce. Po określonym czasie możliwe jest ponowne, stopniowe wprowadzanie produktów pszennych do jadłospisu.

Alergia na pszenicę – jakie badania wykonać?

Aby rozpoznać alergię na pszenicę, konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu dotyczącego objawów klinicznych, stosowanej diety, obciążenia genetycznego oraz współwystępowania chorób przewlekłych. Szczególną uwagę zwraca się na postać produktu, który wywołuje objawy, jego ilość oraz okoliczności towarzyszące (np. wysiłek fizyczny).

>> Tu umówisz telewizytę u alergologa w Świat Zdrowia 

Uczulenie na pszenicę – testy

W diagnostyce alergii na pszenicę wykorzystuje się także:

• test eliminacji i prowokacji – polega na wyłączeniu z diety pszenicy na określony czas, a następnie obserwowaniu reakcji organizmu po jej ponownym wprowadzeniu do jadłospisu;
• testy skórne punktowe – polegają na nakłuciu skóry i wprowadzeniu komercyjnych wyciągów alergenowych, a następnie obserwacji reakcji organizmu;
• testy punktowo-punktowe – umożliwiają ocenę reakcji ze świeżym pokarmem w takiej postaci, w jakiej jest spożywany;
• badanie krwi – w surowicy krwi oznacza się stężenie specyficznych przeciwciał IgE przeciwko alergenom pszenicy.

Leczenie alergii na pszenicę

Dzięki unikaniu kontarktu z alergenem alergia na pszenicę powinna z czasem ustąpić, dlatego eliminacja pszenicy z diety jest zwykle przejściowa. Uczulenie na pszenicę bywa jednak mylone z celiakią, która wymaga innego leczenia.

Celiakia (inaczej glutenozależna choroba trzewna, enteropatia glutenowrażliwa) spowodowana jest trwałą nietolerancją glutenu zawartego w zbożach – nie tylko w pszenicy, ale także życie i jęczmieniu. U chorób spożycie glutenu prowadzi do wytworzenia przeciwciał niszczących własne komórki i tkanki. Dochodzi do uszkodzenia i zaniku kosmków jelitowych, co upośledza wchłanianie składników odżywczych, powoduje hipowitaminozę i awitaminozę. Objawy celiakii pojawiają się po kilku tygodniach, a nawet miesiącach od spożycia pokarmu zawierającego gluten. Schorzenie to jest nieuleczalne, a jedyną metodą leczenia jest stosowanie ścisłej diety bezglutenowej do końca życia.

>> Odczulanie − skuteczne i bezpieczne leczenie alergii