Alergia na ryby, owoce morza i skorupiaki – objawy. Jak sprawdzić uczulenie?

Uczulenie na ryby i owoce morza – najczęstsze alergeny

Głównym alergenem ryb jest prawalbumina, białko mięśniowe odporne na gotowanie i trawienie. Skorupiaki natomiast (na przykład krewetki, kraby, homary czy langusty) zawierają tropomiozynę – to ich główny alergen odpowiedzialny za wywołanie reakcji alergicznej. Ostatnią grupą owoców morza, która ma alergeny, są mięczaki. Małże, ostrygi, kalmary czy ośmiornice również zawierają tropomiozynę.

Uczulenie na owoce morza – reakcje krzyżowe

• Prawalbumina jest obecna we wszystkich rybach, zarówno słodko- jak i słonowodnych. Oznacza to, że u osoby uczulonej na jeden gatunek najprawdopodobniej wystąpi reakcja alergiczna na inne.
• Skorupiaki i mięczaki mają tropomiozynę, więc uczulenie na skorupiaki często wiąże się z reakcją alergiczną na inne gatunki owoców morza.
• Tropomiozyna obecna jest także w roztoczach bytujących w kurzu. Pacjenci z alergią na skorupiaki mogą doświadczać objawów uczulenia po kontakcie z alergenami wziewnymi.

>> Alergia krzyżowa – co jeszcze ją wywołuje prócz brzozy? Tabela z alergenami

Alergia na ryby, owoce morza i skorupiaki – co się dzieje w organizmie?

Podobnie jak w przypadku innych alergii pokarmowych kluczową rolę odgrywa tutaj układ odpornościowy i odpowiedź immunologiczna typu IgE-zależnego. Gdy osoba uczulona zjada rybę, krewetkę albo inne owoce morza, alergen wywołuje reakcję układu odpornościowego: następuje aktywacja limfocytów i produkcja przeciwciał IgE. Po kolejnym kontakcie z alergenem dochodzi do wyrzutu histaminy, leukotrienów i innych substancji wywołujących objawy alergii.

Uczulenie na ryby, owoce morza i skorupiaki – objawy

Alergia na ryby, owoce morza czy skorupiaki może przyjmować różną postać w zależności od siły reakcji układu odpornościowego.

• Objawy skórne obejmują: wysypkę, pokrzywkę, świąd, obrzęk
• Objawy ze strony układu pokarmowego obejmują: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunkę,
• Objawy ze strony układu oddechowego obejmują: kaszel, świszczący oddech, duszność, obrzęk krtani,
• Reakcje ogólnoustrojowe obejmują: u części osób ciężką anafilaksję, która wymaga natychmiastowego podania adrenaliny.

Czy alergia na ryby jest groźna?

Wysypka czy świąd to objawy alergii, które ustępują po podaniu leków antyhistaminowych czy miejscowych, ale obrzęk naczynioruchowy czy anafilaksja są o wiele bardziej niebezpieczne. Mechanizm reakcji anafilaktycznej jest taki sam jak innych reakcji alergicznych, ale przebiega ona szybciej i intensywniej. Bardzo szybko dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych i zwiększenia ich przepuszczalności, a także spadku ciśnienia tętniczego. W ciągu kilku minut pojawia się obrzęk krtani, warg, skurcz oskrzeli z dusznością i świszczącym oddechem. Ratunkiem jest jak najszybsze podanie adrenaliny w mięsień uda, co hamuje rozszerzanie naczyń, obrzęk i przywraca napięcie mięśni gładkich oskrzeli.

Uczulenie na ryby u dzieci

W przypadku dzieci alergia na ryby, owoce morza czy skorupiaki często objawia się już po pierwszych ekspozycjach na alergeny, a objawy bywają gwałtowne. Uczulenie na ryby u dzieci może pojawić się już w pierwszym roku życia. Objawy obejmują pokrzywkę, obrzęk warg i języka, wymioty czy biegunkę. Z kolei alergia na ryby u niemowląt bywa trudna do rozpoznania ze względu na to, że symptomy przypominają klasyczną nietolerancję pokarmową albo infekcję. 
U dzieci z alergią na ryby częściej współistnieje atopowe zapalenie skóry i zwiększa się ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznych.

>> Nadwrażliwość pokarmowa – alergia czy nietolerancja?

Alergia na ryby i owoce morza w ciąży

Kobiety w ciąży z potwierdzonym uczuleniem powinny całkowicie unikać ryb i skorupiaków, a także preparatów z nich pochodzących. W związku z tym, że w ciąży bardzo ważne jest dostarczanie organizmowu kwasów omega-3, których źródłem są ryby, należy omówić z ginekologiem właściwą dietę i suplementację. Większość preparatów ma bowiem w składzie kwasy pochodzenia rybiego.

Diagnostyka – jak sprawdzić uczulenie na owoce morza?

Jest kilka sposobów, dzięki którym można sprawdzić, czy mamy alergię na ryby, skorupiaki i inne owoce morza.

• Prowadzenie dzienniczka i wywiad medyczny z lekarzem – notowanie i obserwacja, czy pojawiające się objawy korelują ze spożyciem ryb czy owoców morza. 
• Wykonanie testów skórnych punktowych (SPT) z ekstraktami ryb czy skorupiaków.
• Oznaczenie swoistych IgE (sIgE) – np. prawalbuminy obecnej w rybach czy tropomiozyny ze skorupiaków czy mięczaków.
• Diagnostyka komponentowa (CRD) – pozwala odróżnić konkretne uczulenie od reakcji krzyżowych.
• Testy prowokacyjne – wykonywane w warunkach szpitalnych, gdy diagnoza jest niepewna.

Uczulenie na owoce morza – leczenie

Przede wszystkim należy wyeliminować z diety ryby, skorupiaki i inne owoce morza. Bardzo ważne, aby dokładnie czytać etykiety produktów, ponieważ alergeny jak prawalbumina czy tropomiozyna mogą znajdować się w sosach, bulionach i innych wyrobach z dodatkiem ekstraktów rybnych.

Stosuje się także farmakoterapię objawową, która obejmuje:

• leki przeciwhistaminowe II generacji (dostępne zarówno bez recepty, jak i na receptę), np. desloratadyna, feksofenadyna, które stosuje się w celu zmniejszenia świądu i zniesienia pokrzywki;
• glikokortykosteroidy (dostępne na receptę i bez recepty), np. hydrokortyzon stosowany miejscowo lub wziewne fenoterol, salmeterol do rozszerzenia oskrzeli przy astmie alergicznej;
• adrenalinę (dostępna na receptę) – lek pierwszego wyboru w przypadku reakcji anafilaktycznej. Pacjenci, którzy mogą jej doświadczyć, powinni być przeszkoleni w używaniu autowstrzykiwacza z adrenaliną i mieć go zawsze przy sobie.

W odróżnieniu od alergii na pyłki przy uczuleniu na ryby, skorupiaki czy owoce morza nie stosuje się leczenia przyczynowego, czyli potocznie mówiąc, odczulania.

Psychologiczne aspekty alergii na ryby, skorupiaki i owoce morza

Alergia na ryby, skorupiaki i owoce morza to nie tylko problem fizyczny, lecz także psychiczny. Konieczność ścisłego unikania alergenów oznacza restrykcje dietetyczne i rezygnację z wielu popularnych dań. Może to utrudniać uczestnictwo w życiu towarzyskim, zwłaszcza w kulturach, gdzie spożywanie takich pokarmów jest podstawą żywienia. Badania wskazują, że pacjenci z alergią pokarmową częściej zgłaszają objawy stresu, lęku i obniżonego samopoczucia psychicznego. 
Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci. W warunkach żywienia zbiorowego, np. w przedszkolach, ryzyko przypadkowego kontaktu z alergenem jest realne, a nadzór, aby do tego nie doszło, utrudniony. Dzieci z ciężką alergią są do tego narażone na stres związany z koniecznością noszenia autowstrzykiwacza z adrenaliną.
Warto zatem zadbać nie tylko o diagnostykę i leczenie, ale także powszechną edukację oraz wsparcie psychologiczne.

>> Depresja a obniżony nastrój. Podobieństwa i różnice