Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) jest polimorficznym gatunkiem byliny, należącym do rodziny tatarakowatych. Od lat wykorzystywany jest jako roślina ozdobna, jadalna, kosmetyczna i prozdrowotna. Surowcem lekarskim jest w tym przypadku czysty olejek tatarakowy i kłącze regulujące pracę układu pokarmowego i pobudzające trawienie. Roślina stosowana jest również uspokajająco. Wyciąg z kłącza tataraku wykazuje silne działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie. Z tego względu przeciwdziała on wzdęciom i zwiększa wydzielaną żółć. Poznaj właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie tataraku.
Tatarak – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie. Olejek tatarkowy
Wiedza w pigułce
- Tatarak zwyczajny zawiera m.in. olejek eteryczny, garbniki, cholinę, akorynę, witaminę C, kwasy organiczne i sole mineralne. Roślinie przypisuje się również właściwości przeciwzapalne, przeciwbólowe, moczopędne i napotne.
- Tatarak ma długą historię wykorzystania w ziołolecznictwie – pierwsze wzmianki o jego stosowaniu pochodzą z Indii, gdzie był wykorzystywany w medycynie ajurwedyjskiej.
- Zastosowanie tataraku obejmuje także pielęgnację włosów i skóry głowy. Wyciągi z rośliny są składnikiem szamponów, odżywek i masek, a olejek tatarakowy wykazuje właściwości przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne.
- Tatarak można stosować w różnych postaciach, m.in. jako napar, odwar, herbatę czy nalewkę. Olejek tatarakowy wykorzystuje się natomiast do kąpieli, masażu, płukanek i inhalacji.
- Tataraku nie należy łączyć m.in. z lekami uspokajającymi, ponieważ może to nasilać senność. Nie powinien być również stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią ani przez osoby z nadwrażliwością na zawarty w nim olejek eteryczny.
Tatarak – jakie ma właściwości?
Pierwsze wzmianki o stosowaniu tataraku w formie leczniczej pochodzą z Indii. W tamtejszym obszarze wykorzystywany był w tzw. medycynie ajurwedyjskiej. Jakie substancje odpowiadają za właściwości lecznicze tataraku?
- olejek eteryczny,
- garbniki,
- cholina,
- akoryna,
- skrobia,
- witamina C i kwasy organiczne,
- sole mineralne,
- kwasy tłuszczowe i cukry.
Ze względu na wysoką zawartość substancji goryczkowych kłącze tataraku pobudza wydzielanie soku trawiennego i żółci. Roślinę wyróżnia działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, przez co stosowana jest ona na szereg schorzeń układu pokarmowego. Tatarak zwyczajny stosowany jest nie tylko na dolegliwości fizyczne. Kłącza rośliny znane są z pozytywnego wpływu na stan emocjonalny i kondycję psychiczną. Acorus calamus wykazuje również właściwości:
- moczopędne,
- przeciwzapalne,
- przeciwbólowe,
- krwiotwórcze,
- napotne.
Tatarak – działanie i wskazania do stosowania
Na co pomaga tatarak zwyczajny? Roślina zalecana jest przede wszystkim na dolegliwości układu pokarmowego. Tatarak reguluje pracę jelit i żołądka, pobudza trawienie i działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Przywraca on również prawidłowe ruchy perystaltyczne, przeciwdziałając wzdęciom i zaleganiu pokarmu. Tatarak zwiększa wydzielanie mukopolisacharydów, powlekających błonę śluzową żołądka warstwą ochronną.
Wskazaniem do stosowania tataraku zwyczajnego jest podwyższony poziom cholesterolu, kamica nerkowa, pasożyty i stany zapalne pęcherza. Żucie kłączy rośliny może również pomóc osobom palącym w pozbyciu się nałogu.
Tatarak w kosmetyce
Tatarak zwyczajny znajduje szerokie zastosowanie w kosmetyce. Wyciągi z kłącza są częstym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji włosów i skóry głowy. Związki aktywne rośliny nadają włosom pożądaną miękkość i puszystość. Olejek tatarakowy nakładany na skórę wykazuje przeciwgrzybicze i antybakteryjne właściwości. Z tego względu preparat zalecany jest szczególnie w przypadku cery trądzikowej.
Tatarak – dawkowanie
Tatarak stosowany jest najczęściej wewnętrznie w formie naparu do samodzielnego przygotowania. Jego właściwości lecznicze wykorzystywane są również z:
- nalewki na tataraku,
- herbaty,
- odwaru.
Napar z kłącza tataraku przygotowywany jest z 0,5 łyżeczki rozdrobnionych kłączy zalanych wrzątkiem (ok. 250 ml). Całość należy zaparzać przez 1 godzinę, odcedzić, a następnie spożywać 2-3 razy dziennie w ilości 1/4-1/3 szklanki. Napar stosowany przed posiłkiem ułatwi trawienie i zadziała uspokajająco.
W kosmetyce i ziołolecznictwie stosowany jest również olejek tatarakowy o słodkim, ziemisto-korzennym aromacie. Preparat można stosować w formie kąpieli, masażu, płukanki bądź inhalacji. Olejek stanowi również częsty dodatek do kremów i szamponów.
Preparaty zawierające tatarak
W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są liczne preparaty z tatarakiem zwyczajnym. Roślina jest częstym składnikiem płynów na stany zapalne jamy ustnej i dziąseł. Tatarak zwyczajny można znaleźć również w preparatach drogeryjnych. Związki aktywne rośliny wzbogacają skład odżywek, szamponów, balsamów pielęgnacyjnych i masek intensywnie regenerujących.
Szczególnie popularną formą są jednak wysuszone i rozdrobnione kłącza tataraku do samodzielnego zaparzania.
>> Produkty zawierające tatarak
Tatarak w ciąży
Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną tatarak nie powinien być stosowany w trakcie ciąży. Powodem tego jest genotoksyczność i ryzyko zaburzonego rozwoju płodu. W dawnych czasach tatarak stosowany był jako środek poronny. Roślina nie powinna być również stosowana przez matki karmiące piersią.
Tatarak – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniem do stosowania tataraku jest nadwrażliwość na zawarty w nim olejek eteryczny. Po roślinę nie powinny sięgać osoby uczulone ze względu na ryzyko reakcji alergicznej. Preparatów z tatarakiem nie należy stosować w ciąży i w okresie laktacji.
Tatarak – możliwe skutki uboczne
Tatarak stosowany zgodnie z zaleceniami nie powinien wiązać się z działaniami niepożądanymi. Nadmierne używanie rośliny może jednak wywołać skutki uboczne. Są to nudności i niewielki ból brzucha. Zwiększone spożywanie preparatów z tatarakiem może również odwadniać organizm ze względu na moczopędne właściwości zioła.
>> Preparaty usuwające nadmiar wody z organizmu
Tatarak – interakcje z lekami i preparatami
Tataraku nie należy stosować z antybiotykami i lekami przeciwgrzybiczymi ze względu na synergiczną interakcję rośliny z danymi preparatami. Zioło zmniejsza lekooporność grzybów i bakterii, co oddziałuje na skuteczność podawanych środków. Tataraku zwyczajnego należy również unikać w przypadku jednoczesnego stosowania leków uspokajających. Powodem tego jest nadmierna senność utrudniająca prawidłowe funkcjonowanie w ciągu dnia.
Tatarak w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Wykazuje właściwości moczopędne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, krwiotwórcze oraz napotne.
- Reguluje pracę jelit i żołądka, pobudza trawienie, działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i przywraca prawidłową perystaltykę.
- Jest częstym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji włosów i skóry głowy.
- Może być stosowany na podwyższony poziom cholesterolu, kamicę nerkową, pasożyty i stany zapalne pęcherza.
- Stosowany jest w formie naparu, herbaty, nalewki i odwaru. Napar przygotowywany jest z 0,5 łyżeczki rozdrobnionych kłączy zalanych wrzątkiem.
Tatarak – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
β-asaron jest naturalnym składnikiem olejku eterycznego występującego w niektórych odmianach tataraku. Związek ten budzi zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa ze względu na wyniki badań toksykologicznych, dlatego zawartość β-asaronu ma istotne znaczenie przy ocenie bezpieczeństwa produktów zawierających tatarak.
Gorzkie składniki tataraku pobudzają wydzielanie soków trawiennych, dlatego roślina była tradycyjnie wykorzystywana przy osłabionym apetycie i dolegliwościach trawiennych. Utrzymujący się brak apetytu, szczególnie jeśli towarzyszy mu niezamierzona utrata masy ciała, wymaga jednak ustalenia przyczyny.
Tatarak może być składnikiem kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry głowy, również tej ze skłonnością do łupieżu. Nie należy jednak utożsamiać działania kosmetycznego z leczeniem przyczyny łupieżu, który może mieć m.in. podłoże łojotokowe lub dermatologiczne.
Tatarak był tradycyjnie wykorzystywany podczas prób ograniczania palenia, jednak brakuje odpowiednich dowodów klinicznych potwierdzających skuteczność żucia kłącza w leczeniu uzależnienia od nikotyny. Ze względu na kwestie bezpieczeństwa związane ze składem tataraku nie jest to metoda, którą należy stosować na własną rękę.
Olejek tatarakowy stosuje się przede wszystkim zewnętrznie, m.in. do masażu, kąpieli, inhalacji oraz jako składnik kosmetyków i preparatów do pielęgnacji włosów. Ponieważ jest skoncentrowanym olejkiem eterycznym, przed zastosowaniem na skórę należy używać go zgodnie z instrukcją konkretnego produktu i, jeśli producent tak zaleca, odpowiednio rozcieńczyć. Olejku tatarakowego nie należy przyjmować doustnie na własną rękę.
- Sharma V., Sharma R., Gautam D.S., Kuca K., Nepovimova E., Martins N. Role of Vacha (Acorus calamus Linn.) in Neurological and Metabolic Disorders: Evidence from Ethnopharmacology, Phytochemistry, Pharmacology and Clinical Study. „Journal of Clinical Medicine”, 2020, 9(4):1176.
- Haran P. i wsp. Free Radical Scavenging, Anti-inflammatory and Antibacterial Activities of Acorus calamus L. 2024.
- Kongkham B. i wsp. Acorus calamus L. rhizome extract and its bioactive fraction exhibits antibacterial activity against multidrug-resistant nosocomial pathogens by modulating membrane permeability. 2024.
