Borelioza zaliczana jest do chorób pasożytniczych spowodowanych przez kleszcze zakażone prątkami z rodzaju Borrelia burgdorferi. Do przeniesienia infekcji dochodzi poprzez bezpośredni kontakt krwi lub wymiocin zainfekowanego kleszcza w miejscu ukłucia stawonoga. Oznaczenie miana przeciwciał IgM świadczy o wczesnym etapie boreliozy i jest wskazaniem do wdrożenia antybiotykoterapii.
Borelioza – przeciwciała IgM – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Wiedza w pigułce
- Badanie przeciwciał IgM wykonuje się przy podejrzeniu boreliozy we wczesnym etapie, szczególnie po ukąszeniu przez kleszcza lub w przypadku objawów takich jak rumień wędrujący, przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, mięśni i stawów czy gorączka.
- Do oznaczenia przeciwciał IgM nie trzeba być na czczo, a materiałem do badania jest krew żylna.
- Przeciwciała IgM pojawiają się około 6–8 tygodni po zakażeniu, natomiast później zaczynają dominować przeciwciała IgG.
- W diagnostyce boreliozy wykorzystuje się test ELISA oraz test Western Blot, który służy do potwierdzenia wyniku uzyskanego w badaniu przesiewowym.
- Dodatni wynik IgM wymaga potwierdzenia i interpretacji w odniesieniu do objawów pacjenta, ponieważ samo wykrycie przeciwciał nie powinno być traktowane jako wystarczająca podstawa do rozpoznania boreliozy.
Co to jest borelioza IgM?
Bakteria Borrelia burgdorferi odpowiedzialna jest za wywołanie boreliozy, poważnej choroby odkleszczowej, która grozi poważnymi powikłaniami zdrowotnymi, w szczególności kardiologicznymi i neurologicznymi. Patogen jest przenoszony przez kleszcze poprzez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi zarażonego pajęczaka. Mimo że choroba może początkowo nie dawać specyficznych objawów, to jednym z pierwszych sygnałów alarmowych jest pojawienie się na skórze typowego rumienia w formie obwódki z przejaśnieniem w środku.
Ryzyko przedostania się krętków Borrelia z kleszcza do krwioobiegu człowieka wzrasta wraz z czasem bytowania stawonoga w skórze. Szacuje się, że po upływie 72 godzin od momentu wkłucia, prawdopodobieństwo to wynosi 100%. W związku z powyższym im szybciej usunie się kleszcza ze skóry, tym lepiej. Dlatego też po każdym pobycie w lesie w sezonie wiosenno-letnim, warto przejrzeć swoje ciało pod kątem obecności kleszczy. Stawonogi lubią ciepłe miejsca – pachwiny i zgięcia kolan.
>> Borelioza – przeciwciała IgG – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Wyróżnia się wczesne i późne objawy boreliozy. Pierwsze z nich najczęściej pojawiają się po upływie 3-4 miesięcy od kontaktu z kleszczem. Rumień wędrujący tworzy się u 25% osób zakażonych. Nieco rzadziej dochodzi do manifestacji chłoniaka limfocytowego skóry, który przypomina niewielki czerwono-siny guzek. Następne symptomy mogą ujawnić się nawet po wielu latach. Jednakże wówczas zmiany spowodowane przez bakterie mogą być bardzo rozległe. Zakażenie rozsiane może być przyczyną zapalenia mięśnia sercowego lub poważnych zmian neurologicznych.
Przeciwciała IgM boreliozy tworzą się w organizmie zakażonego po upływie ok. 6-8 tygodni od zakażenia. W związku z tym wykrycie ich miana będzie wskazywało na wczesną infekcję. Po upływie 3 miesięcy układ odpornościowy zaczyna produkować przeciwciała IgG, których wysoki poziom utrzymuje się nawet przez wiele lat.
>> Zobacz produkty do bezpiecznego usuwania kleszczy
Borelioza IgM – kiedy należy wykonać badanie?
Wskazaniem do wykonania badań w kierunku przeciwciał IgM boreliozy jest podejrzenie choroby odkleszczowej we wczesnym etapie.
Lekarz może skierować pacjenta na badania w przypadku, gdy ten potwierdzi ugryzienie przez kleszcza lub wskaże na objawy, które mogą o tym świadczyć. U 25% chorych pojawia się na skórze rumień wędrujący, który przypomina czerwony pierścionek z przejaśnieniem w środku. Jest to jedyny, bardzo specyficzny symptom infekcji krętkami Borrelia.
Uogólnione objawy boreliozy to najczęściej:
- pogorszenie samopoczucia,
- chroniczne zmęczenie,
- bóle głowy, mięśni i stawów,
- gorączka,
- drżenie mięśniowe.
Wykrycie IgM i postawienie diagnozy daje szansę na szybkie wdrożenie antybiotykoterapii, za pomocą której można zatrzymać rozwój choroby na wczesnym jej etapie. Jest to konieczne, aby uniknąć poważnych powikłań choroby, do których zalicza się m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sztywność szyi, parestezje, porażenie nerwu twarzowego, a nawet zmiany stanu psychicznego.
>> Wszystko, co musisz wiedzieć o kleszczach
Borelioza IgM – jak się przygotować do badania ich poziomu?
Materiałem biologicznym, który służy do oznaczenia miana przeciwciał klasy IgM jest krew żylna. Nie ma jednoznacznych wskazań na temat tego, jak przygotować się do badania. Warunkiem koniecznym nie jest stawienie się na pobranie na czczo. Zarówno glukoza, jak i żaden inny składnik pożywienia, nie ma bowiem wpływu na poziom immunoglobulin IgM boreliozy.
Aby ułatwić pielęgniarce pobranie krwi, na około godzinę przed badaniem warto wypić szklankę wody mineralnej.
Jak przebiega badanie?
Badanie trwa kilka sekund. Polega ono na pobraniu krwi z żyły łokciowej w pozycji siedzącej lub leżącej. Materiał biologiczny trafia do specjalnej probówki EDTA, czyli takiej, która zapobiega tworzeniu się zakrzepów. Specjalnie opisana próbka trafia do laboratorium, gdzie podlega szczegółowej analizie.
Do oceny poziomu przeciwciał IgM stosuje się dwie różne metody – test ELISA i Western Blot. Ta druga jest często wykorzystywana w celu monitorowania postępów leczenia farmakologicznego chorób odkleszczowych.
>> Rumień wędrujący - jak rozpoznać wczesny objaw boreliozy?
Borelioza IgM – interpretacja wyników
Dodatni wynik na obecność przeciwciał IgM boreliozy potwierdza zakażenia krętkami Borrelia. Kluczowe jest jednak, aby potwierdzić go za pomocą minimum dwóch różnych metod.
Uzyskanie wyniku dodatniego świadczy o tym, że infekcja jest stosunkowo świeża. Po upływie ok. 6 miesięcy poziom IgM zaczyna drastycznie spadać. Rośnie natomiast miano immunoglobulin IgG. Przez cały ten okres borelioza może przebiegać bezobjawowo.
Obecność IgM boreliozy jest informacją dla lekarza o konieczności szybkiego wdrożenia antybiotykoterapii. To jedyne leki, które są w stanie powstrzymać namnażanie się chorobotwórczych bakterii, a tym samym powstrzymać postęp choroby. Czas trwania leczenia uzależniony jest jednak od indywidualnego przypadku, jednakże średnio wynosi ok. miesiąca. Warto podkreślić, że nawet po udanej farmakoterapii, niektóre objawy leczenia mogą utrzymywać się jeszcze kilka miesięcy.
Borelioza IgM – co po badaniu?
Po oddaniu materiału biologicznego do oznaczenia przeciwciał klasy IgM można bez obaw powrócić do wykonywania codziennych obowiązków.
>> Środki odstraszające kleszcze
Borelioza IgM – możliwe powikłania po badaniu
Pobieranie krwi żylnej jest badaniem, które większość pacjentów bardzo dobrze toleruje. Jedyne możliwe powikłania mogą wynikać z faktu wkłucia igły w żyłę łokciową. W tym miejscu może pojawić się niewielki obrzęk, siniak lub delikatna tkliwość. Na ogół objawy te ustępują po upływie doby.
Niektóre osoby mają skłonność do zasłabnięcia podczas pobierania krwi. O takiej tendencji warto poinformować pielęgniarkę, która proponuje badanie w pozycji leżącej.
Borelioza IgM – czy badanie można wykonać u kobiet w ciąży?
Oznaczenie miana przeciwciał IgM można bezpiecznie wykonać u kobiet w ciąży.
Borelioza IgM badanie – czy można wykonać u dzieci?
Badanie na miano immunoglobulin IgM można bezpiecznie wykonać u dzieci.
Borelioza IgM badanie – cena
Posiadając skierowanie od lekarza, miano przeciwciał IgM przeciwko krętkom boreliozy, można wykonać bezpłatnie w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Osoby, które nie mają aktualnego ubezpieczenia zdrowotnego i wszyscy, którzy chcą wykonać oznaczenie w prywatnych placówkach muszą liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów. Cena badania uzależniona jest jednak od metody, za pomocą której dokonuje się oznaczenia.
Tańszą metodą jest ELISA – ok. 40 złotych. Znacznie drożej należy zapłacić za wykonanie oznaczenia metodą Western Blot – ok. 120 złotych. Aby uzyskany wynik był bardziej miarodajny, zaleca się wybór obu technik.
Przeciwciała IgM przeciw Borrelia – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dodatni wynik przeciwciał IgM przeciw Borrelia nie zawsze oznacza boreliozę. Wynik powinien być interpretowany z uwzględnieniem objawów, czasu ich trwania, ryzyka ekspozycji na kleszcze oraz pozostałych wyników badań. W diagnostyce boreliozy zaleca się stosowanie odpowiedniego algorytmu badań serologicznych, a samo IgM nie powinno być traktowane jako samodzielne potwierdzenie choroby.
Dodatnie przeciwciała IgM mogą występować również bez typowych objawów boreliozy, dlatego sam wynik dodatni nie jest wystarczający do rozpoznania zakażenia. W takiej sytuacji istotne jest uwzględnienie wywiadu, możliwości kontaktu z kleszczem oraz innych wyników diagnostycznych.
Ujemny wynik IgM nie zawsze wyklucza boreliozę, szczególnie jeśli badanie wykonano we wczesnym okresie zakażenia. Organizm potrzebuje czasu na wytworzenie wykrywalnych przeciwciał, dlatego przy podejrzeniu świeżego zakażenia wynik może być początkowo ujemny. Jeśli podejrzenie boreliozy pozostaje, lekarz może zalecić powtórzenie badania po 7–14 dniach.
Badanie przeciwciał IgM przeciw Borrelia może dawać wyniki fałszywie dodatnie. Ryzyko takiego wyniku jest szczególnie istotne, gdy IgM interpretuje się u osób z objawami trwającymi dłużej niż 30 dni. Dlatego dodatni wynik powinien być oceniany zgodnie z zalecanym algorytmem diagnostycznym i obrazem klinicznym.
Przeciwciała IgM mogą utrzymywać się dłużej niż okres aktywnego zakażenia, dlatego ich obecność nie pozwala samodzielnie określić, czy borelioza jest nadal aktywna. CDC zwraca uwagę na możliwość przedłużonej seropozytywności IgM po ustąpieniu choroby. Z tego powodu wyniku IgM nie należy wykorzystywać jako samodzielnego „testu wyleczenia”.
- Zbrzeżniak JM, Paradowska-Stankiewicz I. Borelioza z Lyme w Polsce w 2023. Przegl Epidemiol. 2026;79(4):682–689. doi:10.32394/pe/216677.
- Moniuszko-Malinowska A, Pancewicz S, Czupryna P, Garlicki A, Jaroszewicz J, Marczyńska M, Pawłowska M, Piekarska A, Sikorska K, Simon K, Tomasiewicz K, Zajkowska J, Zarębska-Michaluk D, Flisiak R. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące diagnostyki i leczenia boreliozy z Lyme. Przegl Epidemiol. 2023;77(3):261–278.
- Zajkowska J, Kondrusik M, Pancewicz S, Grygorczuk S, Świerzbińska R, Hermanowska-Szpakowicz T, Czeczuga A, Sienkiewicz I. Test Western blot z białkiem VlsE oraz antygenami „in vivo” w diagnostyce boreliozy z Lyme. Przegl Epidemiol. 2006;60(Supl. 1):177–185.
