Rzepik pospolity (z łac. Agrimonia eupatoria) zaliczany jest do rodziny roślin różowatych (z łac. Rosaceae). Jego lecznicze właściwości znane i wykorzystywane są już od czasów starożytnych. Uznawano go wtedy za roślinę wręcz magiczną, będącą panaceum na większość problemów zdrowotnych. Potoczną nazwą rzepiku pospolitego jest „zioło wątrobowe”, ponieważ stosowano go głównie w chorobach układu pokarmowego i wątroby jako środek wspomagający jej pracę oraz stymulujący produkcję żółci. Polecany był również przy infekcjach, biegunkach czy oparzeniach. W obecnych czasach popularność tej rośliny w lecznictwie jest zdecydowanie niższa, jednak wciąż można znaleźć ją w składzie wielu preparatów odpowiednich dla rozmaitych schorzeń.
Rzepik pospolity – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Rzepik pospolity jest bogatym źródłem związków biologicznie aktywnych, m.in. garbników, flawonoidów, triterpenów, krzemionki, steroli roślinnych oraz witamin z grupy B, witaminy C i K. Związki te odpowiadają m.in. za jego właściwości ściągające, przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
- Rzepik wykazuje aktywność przeciwbakteryjną, m.in. wobec Staphylococcus aureus i Escherichia coli. Przypisuje mu się również właściwości przeciwwirusowe, immunomodulujące i antyseptyczne.
- Ziele rzepiku znajduje zastosowanie także zewnętrzne, szczególnie w przypadku stanów zapalnych skóry i błon śluzowych. Jego właściwości ściągające i przeciwzapalne wykorzystuje się również w pielęgnacji zmian trądzikowych oraz wspomaganiu gojenia drobnych ran.
- Rzepik można stosować w różnych postaciach – suszone ziele służy do przygotowania naparów i odwarów, a jego wyciągi są składnikiem m.in. kropli, syropów, maści, kremów i płynów do płukania jamy ustnej.
- Potencjalne działanie przeciwcukrzycowe rzepiku wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu leków obniżających poziom glukozy, np. metforminy. Większość badań nad szerszymi właściwościami rzepiku prowadzono na modelach przedklinicznych, dlatego nie wszystkie obserwowane efekty można bezpośrednio odnieść do ludzi.
Rzepik pospolity – jakie ma właściwości?
Rzepik pospolity występuje głównie w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz pozostałych państwach europejskich, a także zachodniej Azji. W Polsce jest gatunkiem pospolitym i często spotykanym. Choć jego popularność jest stosunkowo niska, warto wiedzieć, że rzepik pospolity jest bogatym źródłem substancji o wysokiej aktywności biologicznej. Dostarcza m.in. garbników, flawonoidów, witamin z grupy B, witaminy K, kwasu askorbinowego, gorczycy i olejków eterycznych. Zawiera także kwasy organiczne, triterpeny, leukoantocyjany, krzemionkę oraz sterole roślinne. Tak różnorodny skład sprawia, że rzepik pospolity wykazuje szereg właściwości prozdrowotnych, m.in.:
- ściągające,
- przeciwzapalne,
- rozkurczowe,
- przeciwbakteryjne (m.in. w stosunku do Staphylococcus aureus i Escherichia coli),
- przeciwwirusowe,
- immunomodulujące,
- napotne, obniżające gorączkę,
- poprawiające krążenie,
- moczopędne,
- detoksykujące,
- antyoksydacyjne,
- żółciopędne,
- hipocholesterolemiczne (obniżające stężenie cholesterolu we krwi),
- neuroprotekcyjne (ochraniające komórki układu nerwowego i wspierające ich pracę),
- antyseptyczne,
- przyspieszające gojenie się ran,
- hipotensyjne (obniżające ciśnienie krwi),
- przeciwcukrzycowe.
>> Wszystko, co musisz wiedzieć o cukrzycy
Warto jednak pamiętać, że większość badań dotyczących rzepiku pospolitego przeprowadzona została na zwierzętach lub modelu in vivo, a ich wyniki nie zawsze są możliwe do jednoznacznego przełożenia na ludzi. Dlatego, mimo potencjalnego wielokierunkowego wpływu tego surowca na organizm zaleca się jego stosowanie z ostrożnością, najlepiej pod okiem specjalisty.
Rzepik pospolity – działanie i wskazania do stosowania
W czasach starożytnych rzepik lekarski wykorzystywano do leczenia większości problemów zdrowotnych. Szczególnie popularny był jako środek wspomagający leczenie kamicy żółciowej oraz innych schorzeń układu pokarmowego, zwłaszcza tych związanych z zaburzeniami pracy wątroby i produkcji żółci. Obecnie jego popularność jest jednak znacznie niższa, mimo to wciąż można znaleźć do w wielu preparatach na bazie wyciągów roślinnych. Rzepik pospolity ma potencjalne zastosowanie w:
- kamicy żółciowej i zastojach żółci,
- cholestazie,
- nieżytach żołądka,
- niestrawnościach, wzdęciach, braku apetytu,
- biegunkach,
- stanach zapalnych skóry i błon śluzowych,
- trądziku,
- infekcji górnych dróg oddechowych.
Dodatkowo rzepik pospolity prawdopodobnie może być pomocny w leczeniu zapalenia płuc i gruźlicy. Wstępne badania opisują również jego potencjalne działanie przeciwnowotworowe oraz przeciwcukrzycowe, przez co może być pomocny w leczeniu i profilaktyce nowotworów oraz zaburzeń gospodarki węglowodanowo-insulinowej. Kwestie te wymagają jednak dalszych badań i aktualnie brakuje jasnych rekomendacji dotyczących zastosowania rzepiku lekarskiego w celach leczniczych i prewencyjnych.
>> Cholesterol – dobry i zły (HDL i LDL). Normy cholesterolu, jak obniżyć jego poziom?
Preparaty zawierające rzepik pospolity
Asortyment preparatów na bazie rzepiku pospolitego jest dość szeroki. Najczęściej można znaleźć go pod postacią susz z ziela, który można wykorzystać do przygotowania domowych naparów i odwarów przeznaczonych do stosowania wewnętrznego lub zewnętrznego. Wyciągi z tego surowca wchodzą również w skład kropli, syropów, maści (m.in. maści końskiej), kremów oraz płynów do płukania jamy ustnej.
Rzepik pospolity – dawkowanie i bezpieczeństwo stosowania
Rzepik pospolity uważany jest za stosunkowo bezpieczną roślinę i dotychczas nie zidentyfikowano skutków ubocznych związanych z jego przyjmowaniem. Ze względu na działanie hipoglikemizujące (obniżające stężenie glukozy we krwi) nie zaleca się jednak przyjmowania go w połączeniu z lekami na cukrzycę, np. metforminą. Nie powinny go stosować również w kobiety w ciąży i karmiące piersią, ponieważ brakuje danych potwierdzających jego bezpieczeństwo w wymienionych sytuacjach.
Przyjmując jakiekolwiek preparaty zawierające rzepik pospolity, należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń producentów. Aktualnie nie są znane dawki tego surowca, które byłyby jednocześnie skuteczne przy konkretnych problemach zdrowotnych oraz w pełni bezpieczne. Dlatego zaleca się jego stosowanie po konsultacji z lekarzem i nieprzekraczanie dawek zalecanych przez producentów.
>> Rany cięte, otarcia, rany kłute – pierwsza pomoc, tamowanie krwotoku. Jak opatrzyć ranę?
Rzepik pospolity w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Rzepik pospolity występuje głównie w postaci suszu, wyciągów, olejów eterycznych, a także maści i kosmetyków.
- Wykazuje właściwości hepatoprotekcyjne, żółciopędne, przeciwdrobnoustrojowe, antyoksydacyjne, ściągające. Łagodzi zmiany skórne i przyśpiesza gojenie się ran.
Rzepik pospolity – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Osoby regularnie przyjmujące leki powinny zachować ostrożność podczas stosowania preparatów z rzepiku. Szczególne znaczenie może mieć jego potencjalny wpływ na stężenie glukozy we krwi oraz obecność garbników. Możliwość połączenia rzepiku z konkretnym lekiem najlepiej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.
Rzepik nie jest uznaną metodą leczenia choroby refluksowej przełyku. Chociaż tradycyjnie stosowany jest przy łagodnych dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, nie oznacza to, że ogranicza cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Przy nawracającej zgadze i innych objawach refluksu konieczne jest odpowiednie postępowanie ukierunkowane na ich przyczynę.
Potencjalne działanie hipoglikemizujące rzepiku obserwowano przede wszystkim w badaniach przedklinicznych. Nie ma wystarczających dowodów, aby stosować rzepik jako metodę leczenia cukrzycy lub obniżania glikemii. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe.
Pora przyjmowania rzepiku względem posiłku może zależeć od celu stosowania oraz rodzaju preparatu. Nie ma jednak uniwersalnego zalecenia, zgodnie z którym napar z rzepiku należy zawsze pić na czczo, przed lub po posiłku. Najlepiej kierować się informacjami dotyczącymi konkretnego produktu.
- Paluch Z., Biriczová L., Pallag G., Carvalheiro Marques E., Vargová N., Kmoníčková E., The Therapeutic Effects of Agrimonia eupatoria L., „Physiological Research” 2020;69
- Pour M.G., Mirazi N., Moradkhani S., Rafieian-Kopaei M., Rahimi-Madiseh M., A comprehensive review on phytochemical, pharmacological and therapeutic properties of Agrimonia eupatoria L., „Journal of Herbmed Pharmacology” 2021;10(1):14–30.
- Karlińska E., Romanowska B., Kosmala M., The Aerial Parts of Agrimonia procera Wallr. and Agrimonia eupatoria L. as a Source of Polyphenols, and Especially Agrimoniin and Flavonoids, „Molecules” 2021;26(24):7706.
