Klitoria ternateńska (Clitoria ternatea L.), zwana też niebieską matchą lub Butterfly Pea Te, jest tropikalną rośliną prawdopodobnie pochodzącą z krajów afrykańskich, która obecnie występuje także w wielu innych regionach świata. Jej kwiaty wykorzystywane są do przygotowywania herbaty o niesamowitej niebieskiej barwie, wykazującej dobroczynny wpływ na organizm. Klitoria jest skutecznym stymulatorem układu nerwowego, dlatego przyjmuje się ją celem poprawy jego funkcjonowania. Stosowana jest też na niestrawność, zaparcia i gorączkę. Jakie właściwości zdrowotne ma klitoria i na co jeszcze warto ją przyjmować?
Klitoria – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie. Niebieska herbata z klitorii
Wiedza w pigułce
- Klitoria wyróżnia się intensywnie niebieskimi kwiatami, które zawdzięczają swoją barwę obecności antocyjanów – związków roślinnych o właściwościach antyoksydacyjnych.
- Najczęściej wykorzystywanym surowcem są kwiaty klitorii, jednak zastosowanie znajdują również jej liście, ziele, nasiona i korzeń. Roślina dostępna jest m.in. w postaci suszu przeznaczonego do przygotowania naparów.
- Zawarte w klitorii antocyjany są przedmiotem zainteresowania ze względu na ich wpływ na naczynia krwionośne i narząd wzroku. Związki te mogą wspierać prawidłową przepuszczalność naczyń włosowatych oraz proces adaptacji wzroku do ciemności.
- Charakterystycznym sposobem wykorzystania klitorii jest przygotowywanie tzw. niebieskiej herbaty. Napar z jej kwiatów ma intensywną niebieską barwę, która po dodaniu składnika o kwaśnym odczynie, np. soku z cytryny, może zmienić się na fioletową lub różową.
Klitoria – jakie ma właściwości?
W skład chemiczny klitorii wchodzą przede wszystkim antocyjany, które nadają roślinie niebieski kolor i antynowotworowe właściwości. Surowiec obfituje także w inne substancje biologicznie aktywne, zwłaszcza flawonoidy, laktony, fitosterole i terpenoidy. Wszystkie te związki nadają klitorii właściwości:
- przeciwbakteryjne,
- przeciwgrzybicze,
- przeciwpasożytnicze,
- przeciwutleniające (antyoksydacyjne),
- przeciwbólowe,
- przeciwzapalne,
- przeciwgorączkowe,
- przeciwobrzękowe,
- przeciwwysiękowe,
- przeciwcukrzycowe,
- przeciwdepresyjne,
- przeciwlękowe,
- przeciwhistaminowe,
- przeciwdrgawkowe,
- przeciwpróchnicze.
Wskazane właściwości klitorii ternateńskiej znajdują zastosowanie w leczeniu różnych chorób i przypadłości.
>> Higiena jamy ustnej - produkty zapobiegające rozwojowi próchnicy
Klitoria – działanie i wskazania do stosowania
Klitoria:
- zapobiega uszkodzeniom komórek i tkanek,
- reguluje ciśnienie tętnicze,
- zmniejsza poziom glukozy we krwi,
- pozytywnie wpływa układ nerwowy i hamuje demencję,
- poprawia pamięć i koncentrację,
- pomaga w zachowaniu zdrowych oczu i wspomaga leczeniu ich chorób,
- spowalnia rozwój chorób układu sercowo-naczyniowego (np. udar mózgu i miażdżyca),
- ogranicza zapadalność na choroby Alzheimera i Parkinsona,
- przeciwdziała nowotworom,
- poprawia stan skóry i włosów.
Herbatę z klitorii i wyprodukowane z niej suplementy diety można stosować przede wszystkim przy problemach ze wzrokiem oraz w stanach obniżonej odporności. Zalecane są też w ramach profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego.
>> Wypadanie włosów - kiedy powinno niepokoić?
Klitoria na układ krążenia
Regularne picie niebieskiej herbaty z klitorii zapobiega rozwojowi chorób układu krążenia. Wszystko dlatego, że w składzie rośliny występują antocyjany, które uszczelniają naczynia krwionośne. Dzięki jej leczniczym właściwościom następuje regulacja przepuszczalności naczyń włosowatych.
Klitoria ponadto działa ochronnie na komórki tkanki mięśniowej prążkowanej w przypadku niedokrwienia. W razie problemów z krążeniem krwi przywraca jej prawidłowy przepływ.
Klitoria na wzrok
Herbata z klitorii może mieć także dobroczynny wpływ na wzrok. Wspomaga proces widzenia po zmroku i zdolność adaptacyjną w ciemności. Takie działanie ma miejsce za sprawą dobroczynnego wpływu związków antocyjanowych obecnych w składzie chemicznym klitorii, które dodatkowo chronią siatkówkę oka przed uszkodzeniami i hamują rozwój jaskry.
>> Jak poprawić wzrok – czy domowe sposoby pomogą? Polecamy ćwiczenia, pielęgnację i suplement
Klitoria – stosowanie i dawkowanie
Ogólne zalecenia dotyczące przygotowywania klitorii do postaci nadającej się do spożycia są następujące:
- napar – 1-2 łyżki rozdrobnionego ziela bądź kwiatów klitorii zalać szklanką wrzącej wody i ostawić na kilkadziesiąt minut do zaparzenia. Dawkowanie: 3-4 szklanki naparu dziennie,
- odwar – 1 łyżkę rozdrobnionego korzenia klitorii zwilżyć spirytusem i odstawić na 3 minuty, następnie surowiec zalać szklanką wody, gotować 5-7 minut, odstawić na pół godziny i przecedzić. Dawkowanie: 1-4 szklanki odwaru dziennie,
- nalewka – 1 część korzenia bądź ziela klitorii na 5 części alkoholu 50-60%, zalać i odstawić na 7 dni. Dawkowanie: 10 ml nalewki 1-2 razy dziennie przez 3-4 tygodnie.
Suplementy diety z klitorią zwykle przyjmuje się w dawce od 1 do 3 tabletek dziennie, jednak w tym przypadku najlepiej stosować się do zaleceń producenta wybranego produktu.
Preparaty zawierające klitorię
Najczęściej surowiec leczniczy stanowią kwiaty klitorii, ale do produkcji preparatów leczniczych i kosmetycznych wykorzystywane są też inne części rośliny, zwłaszcza ziele, liść, nasiona i korzeń. Klitorię w sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością spotkać można głównie jako susz do przygotowywania naparów, odwarów i nalewek. W aptekach ponadto kupić można suplementy diety i wyroby medyczne z zielem lub wyciągiem klitorii w składzie w postaci tabletek czy kapsułek.
Klitoria w ciąży
Ciąża i laktacja stanowią przeciwwskazanie do stosowania ziela klitorii. W razie jakichkolwiek wątpliwości w tej kwestii warto zasięgnąć porady lekarza.
Klitoria – przeciwwskazania do stosowania
Preparatów z klitorią nie powinny stosować osoby chorujące na zapalenie pęcherza moczowego. Przed rozpoczęciem przyjmowania wybranego produktu zawsze warto jeszcze sprawdzić przeciwwskazania widniejące na opakowaniu lub w dołączonej do niego ulotce.
Klitoria – możliwe skutki uboczne
Klitoria jest uważana za bezpieczną i dobrze tolerowaną przez organizm człowieka roślinę. Nie są znane działania niepożądane związane z jej przyjmowaniem.
Klitoria – interakcje z lekami i preparatami
Klitoria wykazuje synergię działania z niektórymi ziołami, co w praktyce znaczy tyle, że podczas jednoczesnego przyjmowania jej z nimi wykazuje silniejsze działanie. Wśród tych ziół znajdują się:
- żeń-szeń syberyjski,
- wąkrotka azjatycka,
- ashwagandha,
- miłorząb japoński,
- bakopa drobnolistna,
- gałka muszkatołowa,
- rozmaryn,
- szafran,
- guarana.
Klitoria w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
Podsumowując, klitoria:
- Jest powszechnie dostępna w postaci suszu do przygotowywania naparów, odwarów i nalewek, ale też jako wyciąg czy doustne suplementy diety.
- Wykazuje pozytywny wpływ na układ krążenia, zapobiegając rozwojowi chorób z nim związanych.
- Wspomaga procesy zachodzące w oczach, umożliwiające prawidłowe widzenie.
- Jest bezpieczna i dobrze tolerowana przez organizm, nie powoduje skutków ubocznych.
- Wchodzi w interakcje z niektórymi ziołami, dlatego należy zachować ostrożność podczas ich jednoczesnego przyjmowania.
- Nie powinna być stosowana w przypadku zapalenia pęcherza, a także w ciąży i okresie laktacji.
Klitoria – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Określenie „niebieska matcha” jest często używane w odniesieniu do sproszkowanych kwiatów klitorii ternateńskiej, jednak nie jest to prawdziwa matcha. Tradycyjna matcha powstaje ze specjalnie uprawianych i mielonych liści herbaty chińskiej (Camellia sinensis), natomiast niebieska matcha jest produktem otrzymywanym z kwiatów Clitoria ternatea. Oba produkty różnią się więc pochodzeniem, składem i smakiem.
Temperatura wody może wpływać na intensywność barwy i szybkość uwalniania antocyjanów z kwiatów klitorii. Gorąca woda pozwala uzyskać intensywnie niebieski napar w krótszym czasie, jednak bardzo wysoka temperatura i długotrwałe ogrzewanie mogą przyspieszać rozkład części naturalnych barwników. Na kolor naparu wpływa również pH – dodanie kwaśnego składnika, np. soku z cytryny, powoduje zmianę barwy z niebieskiej w kierunku fioletowej lub różowej.
Suszone kwiaty klitorii najlepiej przechowywać w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w suchym, chłodnym i zacienionym miejscu. Należy chronić je przede wszystkim przed wilgocią, światłem słonecznym i wysoką temperaturą, ponieważ czynniki te mogą przyspieszać degradację naturalnych barwników i pogarszać jakość surowca.
Herbata z kwiatów klitorii ternateńskiej (Clitoria ternatea) ma łagodny, delikatnie roślinny i lekko ziemisty smak. Nie jest intensywnie słodka ani gorzka, dlatego często łączy się ją z cytryną, miętą, imbirem lub innymi dodatkami. Charakterystyczną cechą naparu jest przede wszystkim jego intensywnie niebieska barwa.
- Pandey A., Biswas S., Mandal S.K., Manna K., Samanta S.K., Mondal I., Kundu A., Rosireddy V., Chakraborty A. Clitoria ternatea (Blue Tea): A Comprehensive Review of Its Phytochemistry, Pharmacology, and Toxicology. Journal of Chemical Health Risks. 2026.
- Gramza-Michałowska A., Kulczyński B. Klitoria ternateńska (Clitoria ternatea) – właściwości prozdrowotne i wykorzystanie w żywności. Przemysł Spożywczy. 2023;77(12):31–35.
- Książkiewicz M., Karczewska M., Nawrot F., Grabowska K., Szymański M., Cielecka-Piontek J., Studzińska-Sroka E. Edible Flowers as Bioactive Food Ingredients with Antidiabetic Potential: A Study on Paeonia officinalis L., Forsythia × intermedia, Gomphrena globosa L., and Clitoria ternatea L. Plants. 2025;14(16):2603
- Nikolaichuk H., Choma I.M., Fornal E. Chromatografia cienkowarstwowa w połączeniu ze spektrometrią mas w poszukiwaniu substancji aktywnych w klitorii ternateńskiej (Clitoria ternatea L.). W: 64. Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Chemicznego, Lublin, 11–16 września 2022, s. 491.
