Grzybień biały, nazywany także lilią wodną lub nenufarem, to objęta ochroną roślina lekarska. Przypisuje się jej działanie uspokajające i zmniejszające pobudliwość nerwową. Silnie hamuje nadpobudliwość seksualną, zwłaszcza u mężczyzn. Wykazuje właściwości pielęgnacyjne, dlatego znajduje zastosowanie w produkcji kosmetyków. Trzeba jednak wiedzieć, że grzybień biały jest rośliną trującą, dlatego nie powinno się samemu przygotowywać przetworów ze świeżych jej kwiatów. Kiedy jeszcze warto sięgnąć po preparaty zawierające grzybień biały?
Grzybień biały – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- W zielarstwie wykorzystuje się kłącza, kwiaty oraz liście grzybienia białego, przy czym poszczególne części rośliny różnią się zawartością i proporcjami substancji biologicznie czynnych.
- Grzybień biały zawiera m.in. flawonoidy, garbniki, glikozydy, alkaloidy oraz kwasy organiczne, które są przedmiotem badań nad aktywnością biologiczną tej rośliny.
- Obecne w roślinie związki fenolowe i flawonoidy wykazują aktywność przeciwutleniającą, natomiast wyniki badań przedklinicznych wskazują również na potencjał przeciwzapalny i przeciwdrobnoustrojowy ekstraktów z grzybienia.
- Ekstrakty z kwiatów grzybienia są badane pod kątem wspomagania procesów regeneracji i gojenia skóry. Dotychczasowe wyniki pochodzą jednak głównie z badań laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych, dlatego wymagają potwierdzenia klinicznego.
- Grzybień biały jest rośliną trującą, dlatego nie należy samodzielnie przygotowywać ani stosować doustnie przetworów ze świeżych części rośliny.
Grzybień biały – jakie ma właściwości?
Grzybień biały jest dzisiaj głównie wykorzystywany jako roślina ozdobna, jednak nadal znajduje zastosowanie jako roślina lecznicza. Surowiec zielarski stanowi korzeń zielarski, a także świeży kwiat i liście rośliny. To właśnie w tych elementach rośliny występuje wiele cennych związków, którym przypisuje się pozytywny wpływ na organizm.
W poszczególnych częściach grzybienia znajduje się całe mnóstwo substancji aktywnych. Do najważniejszych należą kwasy organiczne, flawonoidy, garbniki, glikozydy, alkaloidy seskwiterpenowe i substancje mineralne. Za ich sprawą grzybień biały wykazuje właściwości:
- przeciwutleniające (antyoksydacyjne),
- przeciwskurczowe,
- uspokajające,
- przeciwdepresyjne,
- przeciwlękowe,
- przeciwtrądzikowe.
Właściwości te są wykorzystywane w walce z niektórymi problemami i przypadłościami.
Grzybień biały – działanie i wskazania do stosowania
Grzybień biały:
- działa uspokajająco i zmniejsza pobudliwość nerwową,
- silnie hamuje nadpobudliwość seksualną u mężczyzn i w mniejszym stopniu u kobiet,
- wpływa korzystnie na czynność serca,
- łagodzi objawy menopauzy (klimakterium),
- ułatwia zasypianie w przypadku problemów ze snem,
- wspomaga leczenie depresji i stanów lękowych,
- poprawia stan skóry trądzikowej.
Grzybień biały na skórę
Grzybień biały jest składnikiem wielu kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry twarzy i całego ciała. Ze względu na zawartość cennych składników odżywczych wspomaga leczenie skóry trądzikowej, a także poprawia stan skóry tłustej. Zalecany jest do przemywania drobnych ran na skórze i wągrów.
Stosowanie kosmetyków z grzybieniem białym w składzie ujędrnia skórę i spłyca zmarszczki mimiczne, dodatkowo zmniejsza rozszerzone pory i niweluje objawy zmęczenia. Dzięki temu skóra staje się jędrna, gładka i przyjemnie miła w dotyku. Aromat z kwiatów grzybienia często wykorzystywany jest podczas zabiegów, np. masaży w spa, ze względu na odprężające i relaksujące działanie.
>> Kosmetyki do pielęgnacji twarzy
Grzybień biały – dawkowanie
Grzybień biały stosuje się przede wszystkim pod postacią wywaru lub naparu. Do przygotowania tego pierwszego wykorzystuje się korzenie, które powinno się gotowań przez ok. 15 minut, następnie przecedzić. Napar z kolei robi się z kwiatów grzybienia, poprzez parzenie ich pod przykryciem przez ok. 20 minut. Nie ma tutaj ogólnych zaleceń dotyczących częstotliwości stosowania takich płynów w ciągu dnia, dlatego najlepiej sugerować się zaleceniami producenta preparatu.
Na rynku dostępny jest także intrakt ze świeżych kwiatów. Przyjmuje się go w ilości od 20 do 60 kropel dodanych do kieliszka wody. Stosować go można 2-4 razy dziennie.
Preparaty zawierające grzybień biały
Grzybień biały jest powszechnie dostępny w formie intraktu, kropli, kremu lub żelu na skórę. Aromat z kwiatów grzybienia wykorzystywany jest do produkcji wód toaletowych i perfum. Dostać go można w drogeriach, sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością, niekiedy także w aptekach.
Grzybień biały – przeciwwskazania do stosowania
Ze względu na obecność w składzie chemicznym grzybienia białego nufaryny i nimfeiny, które mają wpływ na korę mózgową, należy zachować ostrożność podczas doustnego przyjmowania preparatów z tej rośliny. Przed pierwszym zastosowaniem warto zapoznać się z informacjami widniejącymi na opakowaniu produktu lub treścią dołączonej do niego ulotki.
Grzybień biały – możliwe skutki uboczne
Grzybień biały w całości jest rośliną trującą, dlatego nie powinno się jej przygotowywać na własną rękę. Charakterystyczne objawy zatrucia grzybieniem to zaburzenia oddychania i nadmierne pobudzenie.
>> Koreańska pielęgnacja twarzy − na czym polega i co zawierają w sobie koreańskie kosmetyki?
Grzybień biały – interakcje z lekami i preparatami
W badaniach klinicznych nie stwierdzono interakcji między preparatami z grzybieniem białym a lekami i ziołami. Osoby na stałe przyjmujące jakieś leki przed rozpoczęciem suplementacji mogą jednak zasięgnąć porady swojego lekarza.
Grzybień biały – czy na pewno jest bezpieczny?
Produkty do stosowania zewnętrznego zawierające grzybień biały są powszechnie dostępne na polskim rynku. Na próżno szukać jednak na nim suplementów diety z tym składnikiem. Dlaczego?
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) na podstawie informacji pozyskanych od Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych umieścił grzybień w kompendium substancji botanicznych, w których stwierdzono obecność naturalnie występujących składników mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w przypadku wykorzystania ich do produkcji żywności i suplementów diety. Dlatego właśnie dostęp do preparatów z grzybieniem jest mocno ograniczony.
Grzybień biały w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
Podsumowując, grzybień wodny:
- Jest rośliną trującą, dlatego nie powinno się samemu przygotowywać z niej przetworów, a jedynie korzystać z gotowych medykamentów.
- Spożywa się przede wszystkim w formie przygotowanego z korzeni wywaru lub kwiatów naparu.
- Dobrze wpływa na wygląd i kondycję skóry, ujędrnia ją i wygładza, dlatego warto po niego sięgać w formie kosmetyków do pielęgnacji.
- Działa uspokajająco, dlatego znajduje zastosowanie w walce z nadpobudliwością nerwową.
- Znajduje się w kompendium substancji botanicznych, w których stwierdzono obecność naturalnie występujących składników mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w przypadku wykorzystania ich do produkcji żywności i suplementów diety.
Grzybień biały – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Grzybień biały (Nymphaea alba) jest potocznie nazywany lilią wodną, jednak określenie „lilia wodna” może być używane również w odniesieniu do innych roślin z rodzaju Nymphaea. Dlatego w ujęciu botanicznym nazwy te nie zawsze są jednoznaczne. Grzybień biały jest konkretnym gatunkiem występującym naturalnie m.in. w jeziorach, stawach i wolno płynących wodach.
Grzybień biały zawiera związki biologicznie czynne, które w większych ilościach mogą działać toksycznie. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku samodzielnie przygotowywanych preparatów przeznaczonych do spożycia. Nie należy spożywać poszczególnych części rośliny ani stosować ich wewnętrznie bez konsultacji ze specjalistą.
Nie należy samodzielnie pozyskiwać grzybienia białego ze stanowisk naturalnych bez wcześniejszego sprawdzenia obowiązujących przepisów. Roślina występuje w środowisku wodnym, a jej zbieranie może prowadzić do niszczenia naturalnych stanowisk. Jeśli grzybień ma być wykorzystywany jako surowiec zielarski, powinien pochodzić ze sprawdzonego i legalnego źródła.
Sam kontakt ze zdrowymi liśćmi lub kwiatami grzybienia białego zazwyczaj nie stanowi zagrożenia. U osób ze szczególnie wrażliwą skórą kontakt z materiałem roślinnym może jednak sporadycznie powodować podrażnienie. Po kontakcie z rośliną warto umyć ręce i unikać dotykania oczu oraz błon śluzowych.
Najłatwiej rozpoznać je po kwiatach. Grzybień biały (Nymphaea alba) ma duże, białe kwiaty z licznymi płatkami i żółtym środkiem, natomiast grążel żółty (Nuphar lutea) wytwarza mniejsze, intensywnie żółte kwiaty. Różnice dotyczą również budowy liści i owoców. Oba gatunki występują w środowisku wodnym i z daleka mogą wyglądać podobnie, szczególnie poza okresem kwitnienia.
- Kamdem B.P., Kamto E.L.D., Aboubakar, Pegnyemb D.E., Igne F.E. Ethnomedicinal Uses, Phytochemistry, Pharmacology, and Toxicity of the Genus Nymphaea L.: A Review. Current Traditional Medicine. 2022;18(8).
- Shamema A., Kumar P.K. Exploring Nymphaea alba Linn: A Potential Aquatic Herb. European Journal of Medicinal Plants. 2025;36(4):56–62.
- Matta D., Nanda H., Mahalingam G. Phytopharmaceutical Potentials of Prosopis laevigata, Symplocos cochinchinensis and Nymphaea alba: A Review. Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research. 2017;10(10).
