Kocanka (Helichrysum) jest rodzajem rośliny z rodziny astrowatych, do której należy ponad 500 gatunków na całym świecie. Ze względu na efektywnie zabarwione pędy w przydomowym ogrodzie często pełni funkcję ozdobną. Miłośnicy ziołolecznictwa od lat wykorzystują przeciwtrądzikowe, nawilżające i antyoksydacyjne właściwości kocanki. Zioło w formie olejku eterycznego stosowane jest w kosmetyce i leczeniu schorzeń skórnych. Zawarte związki aktywne mogą być rozwiązaniem na nieprawidłową pracę mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Z tego względu roślina pomaga na stany zapalne jelit i problemy trawienne. Poznaj właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie kocanki.
Kocanka – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Kocanka to rodzaj obejmujący kilkaset gatunków, dlatego ich skład, właściwości i sposób wykorzystania mogą się różnić. Do najbardziej znanych należą m.in. kocanka włoska, piaskowa i ogrodowa.
- Kocanka może wykazywać działanie żółciopędne i żółciotwórcze, dlatego niektóre jej gatunki od dawna znajdują zastosowanie w preparatach wspomagających funkcjonowanie wątroby i dróg żółciowych.
- Kwiatostany kocanki zachowują kształt i intensywną barwę również po wysuszeniu, dlatego roślina jest określana mianem „nieśmiertelnika” lub „wiecznego kwiatu”.
- Poszczególne gatunki kocanki różnią się profilem olejku eterycznego i zawartością związków fenolowych, dlatego wyników badań dotyczących jednego gatunku nie należy automatycznie odnosić do wszystkich przedstawicieli rodzaju Helichrysum.
- W zależności od gatunku do przygotowania produktów z kocanki wykorzystuje się przede wszystkim kwiatostany lub nadziemne części rośliny, natomiast olejek eteryczny otrzymuje się metodą destylacji z parą wodną.
Kocanka – jakie ma właściwości?
Stosowanie kocanki wiąże się z szeregiem korzyści zdrowotnych i ogólną poprawą funkcjonowania organizmu. Które związki aktywne odpowiadają za lecznicze właściwości rośliny?
- flawonoidy (apigeniny, glikozydy naryngeniny, kwercytyny, żółte barwniki),
- olejki eteryczne,
- kwasy fenolowe,
- kumaryny,
- kwas syrygynowy,
- umbeliferon,
- garbniki .
Niemal wszystkie gatunki rośliny wykazują prozdrowotne właściwości. W ziołolecznictwie najczęściej są stosowane: kocanka piaskowa, kocanka włoska, kocanka włochata i kocanka ogrodowa. Roślina wykazuje silne działania przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne. Regularnie stosowane wyciągi przeciwdziałają stanom skurczowym pęcherzyka żółciowego. Kocankę wyróżniają również silne właściwości żółciopędne i żółciotwórcze.
>> Ból trzustki - gdzie i jak boli trzustka
Kocanka – działanie i wskazania do stosowania
Na co pomaga kocanka? Roślina stosowana jest przede wszystkim jako środek na zaburzenia pracy układu pokarmowego. Kocanka wspomaga również utrzymywanie fizjologicznego stanu miąższu wątroby. Odpowiadają za to cenne właściwości żółciopędne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Ze względu na moczopędne działanie kocanka pomaga w usuwaniu toksyn z organizmu. Z tego względu roślina może być pomocna w leczeniu schorzeń układu moczowego (pęcherza, dróg i cewki moczowej).
Kocanka na układ pokarmowy
Kwiat kocanki jest często stosowanym preparatem na dolegliwości ze strony układu trawiennego. Roślina przywraca prawidłowe funkcjonowanie mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Usprawnia ona również perystaltykę jelit, niweluje wzdęcia i zaparcia. Za pozytywny wpływ na układ pokarmowy odpowiadają m.in. olejek eteryczny i kwasy wspierające wydzielanie soków trawiennych.
Preparaty z zawartością kocanki wykorzystywane są w zaburzeniach trawienia tłuszczów. Chronią one również organizm przed stanami zapalnymi i skurczowymi pęcherzyka żółciowego.
Kocanka na skórę
Olejek z kocanki znajduje szerokie zastosowanie w kosmetyce. Szczególnym wskazaniem do jego stosowania są skóra trądzikowa, łuszczyca i obecność stanów zapalnych. Kocanka wyróżnia się wielotorowym działaniem pielęgnacyjnym. Zalecana jest w przypadku niemal każdego rodzaju skóry – od naczynkowej po dojrzałą i suchą. Olejek z kocanki wzmacnia naturalną barierę hydrolipidową. Obkurcza naczynia krwionośne i przywraca pierwotny kolor skóry.
Wysoka zawartość kumaryn i karotenoidów w roślinie pozytywnie wpływa na procesy regeneracyjne skóry. Z tego względu kocanka zalecana jest na stłuczenia, obrzmienia i sińce. Dzięki absorbowaniu światła ultrafioletowego kocanka jest również częstym składnikiem kremów do opalania.
Kocanka – dawkowanie
Kocanka stosowana jest najczęściej w formie:
- naparu,
- oleju,
- nalewki.
Napar z kocanki przygotowywany jest z jednej łyżki rośliny zalanej wrzątkiem (około 250 ml). Po 15 minutach całość należy odcedzić. Napar powinien być stosowany trzy razy dziennie przez okres dwóch tygodni.
Nalewka z kocanki jest przygotowywana z dwóch garści zioła zmieszanego z 0,5 l wódki. Dla walorów smakowych i leczniczych warto dodać 5 łyżek miodu. Po dwóch tygodniach nalewka jest gotowa do spożycia.
Preparaty zawierające kocankę
W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są liczne preparaty zawierające kocankę. Należą do nich m.in. produkty lecznicze stosowane w leczeniu objawów niestrawności. Zioło jest częstym składnikiem wyrobów do łagodzenia objawów łagodnego rozrostu prostaty lub zapalenia gruczołu krokowego.
Kocanka w większości przypadków sprzedawana jest jednak w formie ziół do zaparzania.
Kosmetyki z kocanką
Kocanka znana jest z pozytywnego wpływu na cerę i łagodzenie obecnych na niej stanów zapalnych. Z tego względu roślina jest częstym składnikiem kosmetyków. Zioło występuje w kremach, serach nawilżających, żelach myjących do ciała i maskach do twarzy. Kocankę można również spotkać w rozświetlających balsamach, odżywkach do włosów, płynach do kąpieli i nawilżających mgiełkach zapachowych.
Kocanka w ciąży
Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną kocanka nie powinna być stosowana przez kobiety w ciąży. Roślina nie jest również zalecana w okresie laktacji.
Kocanka – przeciwwskazania do stosowania
Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania kocanki jest niedrożność dróg żółciowych. Żółciopędne działanie zioła może mieć w tym przypadku niekorzystny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Kocanki nie należy stosować w przypadku kamicy żółciowej i obecnego uczulenia na rośliny z rodziny astrowatych. Przeciwwskazaniem są także ciąża i okres laktacji.
Kocanka – możliwe skutki uboczne
Stosowanie kocanki zgodnie z zaleceniami nie powinno wiązać się z działaniami niepożądanymi. Wyciągi z kwiatów należących do rodziny asteraceae mogą w określonych przypadkach wywołać reakcje alergiczne (problemy skórne).
>> Najczęstsze choroby trzustki
Kocanka w Encyklopedii ziół i roślin – podsumowanie
- Wykazuje silne działania przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, żółciopędne i żółciotwórcze.
- Jest często stosowana na dolegliwości ze strony układu trawiennego (usprawnia perystaltykę jelit, niweluje wzdęcia i zaparcia).
- Znajduje szerokie zastosowanie w kosmetyce. Wskazaniem do jej zastosowania są skóra trądzikowa, łuszczyca i stany zapalne.
- Stosowana jest najczęściej w formie naparu, oleju i nalewki.
- Napar ziołowy przygotowywany jest z jednej łyżki rośliny zalanej wrzątkiem (około 250 ml).
Kocanka – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Niektóre gatunki kocanki są tradycyjnie stosowane w dolegliwościach trawiennych związanych m.in. z wydzielaniem żółci, która uczestniczy w trawieniu tłuszczów. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat z kocanki będzie odpowiedni przy takich objawach. Należy uwzględnić gatunek rośliny, postać preparatu oraz przeciwwskazania. Powtarzające się dolegliwości po spożyciu tłustych potraw wymagają konsultacji z lekarzem.
Nie zaleca się stosowania nierozcieńczonego olejku eterycznego z kocanki bezpośrednio na skórę, ponieważ skoncentrowany produkt może powodować podrażnienie lub reakcję alergiczną. Jeśli producent dopuszcza stosowanie olejku na skórę, należy odpowiednio go rozcieńczyć i przestrzegać zaleceń znajdujących się na opakowaniu. Przed pierwszym zastosowaniem warto wykonać próbę na niewielkim fragmencie skóry.
„Kocanka” to ogólna nazwa odnosząca się do roślin z rodzaju Helichrysum, natomiast kocanka piaskowa (Helichrysum arenarium) jest jednym z konkretnych gatunków należących do tego rodzaju. Oprócz niej występują również inne gatunki, np. kocanka włoska (Helichrysum italicum). Mogą one różnić się składem chemicznym i zastosowaniem, dlatego określenia „kocanka” i „kocanka piaskowa” nie zawsze powinny być używane zamiennie.
Czas stosowania preparatów z kocanki zależy od gatunku rośliny, rodzaju produktu, jego składu i dawkowania, dlatego należy przestrzegać zaleceń producenta. Preparatów z kocanki nie powinno się stosować długotrwale na własną rękę w przypadku utrzymujących się dolegliwości trawiennych. Jeśli objawy nie ustępują, nasilają się lub regularnie nawracają, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia ich przyczyny.
- Węglarz Z., Kosakowska O., Pióro-Jabrucka E., Przybył J.L., Gniewosz M., Kraśniewska K., Szyndel M.S., Costa R., Bączek K.B. Antioxidant and Antibacterial Activity of Helichrysum italicum (Roth) G. Don. from Central Europe. Pharmaceuticals. 2022;15(6):735.
- Kramberger K., Kenig S., Jenko Pražnikar Z., Kočevar Glavač N., Barlič-Maganja D. A Review and Evaluation of the Data Supporting Internal Use of Helichrysum italicum. Plants. 2021;10(8):1738.
- Furlan V., Bren U. Helichrysum italicum: From Extraction, Distillation, and Encapsulation Techniques to Beneficial Health Effects. Foods. 2023;12(4):802.
