Uczulenie na kobalt – objawy, czego unikać? Uczulenie na kobalt a witamina B12

Alergia kontaktowa na kobalt

Alergia na kobalt i jego związki to schorzenie coraz częściej notowane przez dermatologów. Pojawia się po kontakcie skóry z przedmiotami zawierającymi kobalt – najczęściej przedmiotami codziennego użytku oraz spiekami stosowanymi w przemyśle metalurgicznym. Uczulenie na ten metal rzadko jest uczuleniem izolowanym, tzn. bez współistniejącej nadwrażliwości na inne metale. U mężczyzn zazwyczaj towarzyszy mu alergia na chrom, z kolei u kobiet zwykle współistnieje z alergią na nikiel. Sytuacja ta wynika prawdopodobnie z łącznej eskpozycji na poszczególne metale.

Mechanizm uczulenia na kobalt

Reakcja alergiczna na kobalt to typowy przykład alergii kontaktowej opartej na mechanizmie komórkowym, w którym nie biorą udziału swoiste przeciwciała IgE (reakcja IgE-niezależna). Przebiega dwuetapowo:

• w fazie indukcji alergen zostaje przechwycony przez komórki odpornościowe naskórka, a następnie zaprezentowany limfocytom T, które aktywują się i namnażają, tworząc tzw. komórki pamięci;
• w fazie efektorowej ponowny kontakt z alergenem oddziałuje na zaktywowane limfocyty T, które wydzielają mediatory stanu zapalnego (histaminę, prostanoidy); objawy alergii pojawiają się najczęściej po 24-72 godzinach od kontaktu z alergenem.

Alergia na kobalt – czego unikać? 

Kobalt to stosunkowo rzadko występujący w skorupie ziemskiej metal. Cechuje się srebrno-białym zabarwieniem i niebiesko-szarym połyskiem. Pierwiastek ten jest też elementem organizmów żywych, zalicza się go do mikroelementów, wchodzi w skład witaminy B12. Kobalt i jego związki (tlenki, siarczki, siarczany i chlorki) wykorzystuje się na dużą skalę w przemyśle i produkcji przedmiotów codziennego użytku, Można je znaleźć w składzie:

• stopów stali szybkotnących
• stopów magnetycznie twardych
• stopów narzędziowych
• pierścieni silników
• drutów elektrycznych
• metalowych implantów ortopedycznych i stomatologicznych
• katalizatorów
• farb i lakierów
• cementu
• pasz dla zwierząt
• biżuterii, zegarków, spinek do włosów, metalowych elementów odzieży (zamki błyskawiczne, elementy pasków do spodni oraz guziki) – zawarty w nich kobalt łatwo się uwalnia i stanowi przyczynę alergii na wielką skalę, dotyczy to szczególnie biżuterii nieznanego pochodzenia
• kosmetyków
• odzieży skórzanej i obuwia skórzanego (kobalt wykorzystuje się jako utrwalacz barwników zapewniający trwałość koloru wyrobów skórzanych)
• atramentów do wykonywania tatuażu.

>> Jak dbać o tatuaż? Pielęgnacja świeżego i wygojonego tatuażu

Alergia zawodowa na kobalt

Nadwrażliwość na kobalt jest częstą przyczyną alergii zawodowej, ponieważ pierwiastek ten zawarty jest w wielu materiałach stosowanych w przemyśle. Na występowanie tego typu alergii narażeni są głównie pracownicy przemysłu metalurgicznego wykorzystującego metale ciężkie. Zawodowo narażeni na kobalt pozostają także artyści i malarze ceramiki, którzy w swojej profesji korzystają z farb będących mieszaniną barwników i pigmentów na bazie kobaltu. Wykazano, że zawodowe narażenie na kobalt drogą inhalacyjną wywołuje w układzie oddechowym zmiany o charakterze astmatycznym oraz upośledza wydolność oddechową. Może także prowadzić do zmian zapalnych i martwiczych nabłonka dróg oddechowych, a w większych dawkach do zwłóknienia dolnych dróg oddechowych. 

Kobalt w nadmiarze jest toksyczny
Kobalt uznaje się także za czynnik fetotoksyczny (uszkadzający płód) oraz rakotwórczy dla zwierząt, o nieudowodnionym działaniu rakotwórczym na ludzi.

Alergia na kobalt w kosmetykach

Objawy alergii na kobalt mogą pojawiać się po używaniu kosmetyków, w których składzie coraz częściej odnotowuje się zawartość tego pierwiastka. Dotyczy to szczególnie kolorowych kosmetyków do makijażu twarzy oraz stylizacji paznokci. Zastosowane w nich pigmenty na bazie kobaltu mogą wywoływać uczulenie w miejscu aplikacji (szczególnie w okolicy oczu), ale także przenikać do układu krążenia i uszkadzać narządy wewnętrzne.
Dyrektywy europejskie dopuszczają obecność śladowych ilości metali w produkcie, jednak dla kobaltu nie określono dozwolonej zawartości. Uznaje się go za składnik o charakterze zanieczyszczenia, wobec czego producenci nie uwzględniają go w wykazie składników produktu przedstawionym na opakowaniu. Dlatego dla zminimalizowania narażenia na kobalt zaleca się wybieranie kosmetyków sporządzonych z certyfikowanych surowców o udowodnionej czystości danego składnika.

>> Alergia na kosmetyki – jakie są objawy uczulenia na kosmetyki i jak je leczyć

Uczulenie na kobalt – objawy

Klinicznym objawem alergii na kobalt jest alergiczny wyprysk kontaktowy – rodzaj dermatozy o bardzo uciążliwym przebiegu. Cechuje się świądem oraz zróżnicowanym wyglądem wykwitów, którym mogą towarzyszyć różne objawy, m.in.:

• rumień skóry
• pęcherzyki i pęcherze skórne
• grudki
• nadżerki
• strupy
• złuszczanie naskórka.

Zmiany pojawiają się najczęściej w miejscach bezpośredniej styczności z materiałem zawierającym kobalt (głównie dłonie i nadgarstki). Cechą charakterystyczną alergii na kobalt jest opóźniony czas wystąpienia objawów. Wyprysk kontaktowy nie pojawia się przy pierwszym kontakcie z alergenem. Konieczne jest wytworzenie pamięci komórkowej, której efektem są objawy kliniczne obserwowane po każdym kolejnym zetknięciu z uczulającym materiałem. Ujawniają się one po kilkunastu godzinach, a szczyt występowania obserwuje się po 2-4 dniach. W niektórych przypadkach uczulenie pojawia się po kilku miesiącach lub nawet latach od kontaktu z alergenem.

Alergia na kobalt – postępowanie

• Wystąpienie wyprysku kontaktowego spowodowanego kobaltem powinno skłonić do konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia diagnostyki alergologicznej.
• W zwalczaniu objawów alergii na kobalt przydatne okazują się doustne leki przeciwalergiczne oraz leki do stosowania na skórę ograniczające świąd, zaczerwienienie i wysypkę skórną (często na bazie sterydowej).
• Osoby ze stwierdzoną alergią na kobalt powinny unikać wszelkich materiałów zawierających ten metal, szczególnie biżuterii, wyrobów skórzanych, farb, tatuaży oraz kolorowych kosmetyków do makijażu i stylizacji paznokci.
• Alergia na kobalt może w istotny sposób pogorszyć jakość życia chorego. Uczulenie na tle zawodowym nierzadko wymaga zmiany miejsca pracy.

>> Konsultacje alergologiczne w CM Świat Zdrowia