Zuzanna Wójcik

Parathormon jest hormonem polipeptydowym produkowanym przez niewielkie gruczoły parzysto umiejscowione w bocznych częściach tarczycy. Podstawowym zadaniem związku jest regulacja hormonalnej gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie. Nadmiar parathormonu towarzyszy zazwyczaj nadczynności przytarczyc, a także ostrej i przewlekłej niewydolności nerek. Zwiększone stężenie sugeruje również rozwijający się nowotwór nerek. Do przyczyn niedoboru hormonu zaliczane są zapalenia, schorzenia autoimmunologiczne oraz urazy. Objawy zaniżonego stężenia związku to liczne parestezje, niekontrolowane skurcze mięśni i ogólne zmęczenie.

Pantomogram jest stomatologiczną odmianą zdjęcia rentgenowskiego, uwidaczniającą zęby, żuchwę, szczęki i stawy skroniowo-żuchwowe. Badanie wykonywane jest przed założeniem aparatu ortodontycznego ze względu na konieczność dokładnego określenia rozmieszczenia zębów. Innymi wskazaniami do RTG pantomograficznego są ból zębów, zaplanowany zabieg ekstrakcji zęba, a także diagnoza dysfunkcji i zesztywnienie stawów skroniowo-żuchwowych. Większość gabinetów wykorzystuje przy badaniu tzw. radiografię cyfrową, dającą największe możliwości diagnostyczne.

Oznaczanie grupy krwi jest standardowym badaniem, polegającym na oznaczaniu przynależności osoby do grupy w układzie AB0 oraz układzie Rh. Test jest najczęściej wykonywany przed zaplanowanymi zabiegami chirurgicznymi. Badanie może być również pomocne dla par planujących ciążę bądź w celu ustalenia ojcostwa. Grupa krwi ma też szczególne znaczenie w przypadku koniecznej transfuzji.

Osteokalcyna jest najważniejszym białkiem niekolagenowej tkanki kostnej. Uznawana jest za wysoce swoisty marker wielkości obrotu kostnego, świadczący o aktywności osteoblastów. W jakich przypadkach wzrasta stężenie osteokalcyny w organizmie? Wysokie stężenie białka może wskazywać na rozwój osteoporozy, nadczynność przytarczyc, chorobę Pageta i nadczynność tarczycy. W niektórych przypadkach patologiczne wyniki towarzyszą nowotworowi kości. Obniżone wartości sugerują z kolei niedoczynność tarczycy bądź przytarczyc.

Oksytocyna jest hormonem produkowany w podwzgórzu i uwalniany przez tylny płat przysadki mózgowej. Często określa się ją mianem „hormonu szczęścia” lub „hormonu więzi”, ponieważ uczestniczy w regulowaniu emocji, budowaniu relacji i zachowań związanych z bliskością. Oksytocyna pełni również ważną funkcję w organizmie kobiet – pobudza skurcze macicy podczas porodu oraz ułatwia wypływ mleka podczas karmienia piersią. U mężczyzn uczestniczy m.in. w regulacji funkcji seksualnych. Jej znaczenie jest szczególnie istotne w okresie ciąży, porodu i laktacji, dlatego w określonych sytuacjach może być również stosowana jako lek. W artykule wyjaśniamy, czym jest oksytocyna, jakie funkcje pełni w organizmie, kiedy wykonuje się badanie jej stężenia, jak interpretować wynik oraz w jakich sytuacjach hormon ten jest stosowany w lecznictwie.

Odczyn Biernackiego (OB) to badanie krwi mierzące szybkość opadania czerwonych krwinek, które wskazuje na obecność stanu zapalnego w organizmie. Jest jednak markerem mało specyficznym, dlatego na jego podstawie nie można określić ani lokalizacji procesu chorobowego, ani czynnika sprawczego, którym mogą być wirusy, bakterie bądź pasożyty. To ważne badanie dla osób dbających o zdrowie, pacjentów z chorobami przewlekłymi i reumatologicznymi oraz wszystkich, którzy chcą lepiej rozumieć diagnostykę laboratoryjną i monitorowanie stanu zapalnego.

Nukleotydaza jest enzymem sekrecyjnym wątroby, wydzielanym przez komórki miąższu żółci. Analiza związku jest przede wszystkim wykorzystywana do diagnozy schorzeń wątroby – w tym nowotworów tego narządu. Badanie wykonywane jest również w przypadku podejrzenia zastoju żółci. Nukleotydaza obecna jest szczególnie w mięśniach, wątrobie i trzustce. Enzym bierze udział w degradacji kwasów nukleinowych i koenzymów nukleotydowych. O czym świadczy wysokie stężenie związku? Wysoki poziom może sugerować rozwijającą się cholestazę.

Leukocyty (białe krwinki) to jeden z najważniejszych elementów układu odpornościowego, odpowiedzialny za ochronę organizmu przed zakażeniami wirusowymi, bakteryjnymi i grzybiczymi oraz chorobami nowotworowymi. Razem z erytrocytami i trombocytami stanowią elementy morfotyczne krwi, czyli wyspecjalizowane komórki o ograniczonym metabolizmie. Ich nieprawidłowy poziom może wskazywać m.in. na infekcję, stan zapalny, choroby autoimmunologiczne czy schorzenia wątroby, dlatego badanie leukocytów ma znaczenie we wczesnym wykrywaniu i monitorowaniu wielu problemów zdrowotnych.

Fosfor to jeden z ważniejszych pierwiastków odpowiedzialnych głównie za utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Zarówno jego niedobór, jak i nadmiar może świadczyć o stanie chorobowym. Oznaczenie fosforu we krwi jest przydatnym narzędziem diagnostycznym służącym do wykrycia m.in. przewlekłej choroby nerek, niektórych chorób kości, a także monitorowania postępów leczenia schorzeń gruczołu tarczowego.