Uczulenie na wełnę owczą, alergia na lanolinę – objawy, zapobieganie

Wełna – co to za alergen

Wełna to naturalne włókno pozyskiwanie z sierści zwierząt, głównie owiec, ale też kóz, alpak czy wielbłądów. Używana jest do produkcji odzieży, koców czy dywanów i powszechnie doceniana za właściwości termoizolacyjne (utrzymuje ciepło zimą, latem zapobiega przegrzewaniu się ciała). Ponadto wełna cechuje się dużą elastycznością oraz pozwala na swobodny przepływ powietrza i odprowadzanie wilgoci ze skóry. U części osób noszących wełnianą odzież pojawiają się jednak świąd, podrażnienie skóry oraz inne objawy uczulenia. 

Uczulenie na wełnę to alergia na lanolinę?

Do niedawna powszechnie uważano, że alergia na wełnę wynika głównie z reakcji alergicznej na lanolinę z wełny. Lanolina jest naturalnym woskiem wytwarzanym przez gruczoły łojowe owiec oraz innych zwierząt, których skóra pokryta jest wełną. Za sprawą nowoczesnych sposobów produkcji odzieży wełnianej zawartość lanoliny w wełnie jest jednak redukowana do poziomu poniżej 0,5%, a jej barwienie dodatkowo obniża ten poziom. Obecnie takie podłoże objawów uczulenia na wełnę uznawane jest więc za mniej prawdopodobne. Częściej uważa się, że przyczyną nadwrażliwości jest drażnienie skóry przez grube włókna o średnicy ≥ 30-32 µm.
Oczywiście alergia kontaktowa na samą lanolinę jest możliwa, a częstość odczynów dodatnich u osób, które zostały zakwalifikowane do diagnostycznych testów płatkowych wynosi 1,3–2,5%.

Uczulenie na wełnę – objawy

Główne objawy mogące wskazywać na uczulenie na wełnę to:

• swędzenie skóry w trakcie noszenia wełnianej odzieży lub kontaktu odsłoniętej skóry z wełnianym kocem,
• uczucie gryzienia i drapania,
• zaczerwienienie oraz pieczenie skóry,
• czasem łuszczenie się naskórka.

Nie jest to zwykle reakcja alergiczna, lecz podrażnienie wynikające z mechanicznego drażnienia skóry przez grube włókna wełny.

Z kolei alergia na lanolinę objawia się:

• zaczerwienieniem,
• świądem skóry,
• obrzękiem,
• pokrzywką,
• rzadziej katarem,
• kichaniem,
• podrażnieniem i zaczerwienieniem oczu.

Uczulenie na wełnę merino

Wełna merynosów – o bardzo cienkich i miękkich włóknach – jest dobrze tolerowana, często nawet przez osoby ze skórą wrażliwą. Ten rodzaj wełny jest pozyskiwany z owiec rasy merynos, które żyją głównie w Australii, Nowej Zelandii, Ameryce Południowej oraz Republice Południowej Afryki. W jednym z badań oceniano wpływ noszenia odzieży z cienkiej wełny merynosów na atopowe zapalenie skóry w porównaniu ze standardową odzieżą. Osoby z łągodnym i umiarkowanym AZS 6 tygodni nosiły ubrania z wełny merynosów, a 6 tygodni zwykłe. W badaniu porównywano obszar i nasilenie wyprysku, jakość życia chorego, ocenę badacza i poziom nawilżenia skóry. Podczas noszenia odzieży z wełny merynosów zaobserwowano poprawę średnich wyników w zakresie obszaru i nasilenia wyprysku, jakości życia z chorobą oraz globalnej oceny badacza. Nie zauważono istotnej zmiany w zakresie nawilżenia skóry. Noszenie ubrań z wełny merynosów nie wywoływało też żadnych negatywnych objawów skórnych w porównaniu ze standardową odzieżą. 
Lekarze często odradzają noszenie wełnianej odzieży przez osoby z chorobami skórnymi, takimi jak np. AZS, jednak jak wykazano w powyższym badaniu, wełna merino może być korzystna dla tych pacjentów.

Diagnostyka uczulenia na wełnę

Uważa się obecnie, że podłożem nadwrażliwości na wełnę jest najczęściej mechaniczne drażnienie skóry przez grube włókna wełny, więc nieprzyjemne dolegliwości zazwyczaj ustępują po zdjęciu ubrania, jednak ich nasilenie i czas trwania zależą od indywidualnej reakcji skóry. Jeśli objawy uczulenia pojawiają się również po zastosowaniu kosmetyków z lanoliną, to lekarz może skierować pacjenta na odpowiednie badania, np. testy płatkowe w kierunku alergii na alkohol lanoliny. Często diagnostyka uczulenia na wełnę nie jest łatwa, a kluczowym etapem jest analiza istotności klinicznej dodatnich odczynów w testach płatkowych. Wyniki testów płatkowych interpretuje się zawsze w kontekście wywiadu oraz obrazu klinicznego choroby. W razie rozbieżności między danymi klinicznymi a wynikiem testów płatkowych lekarz rozważy możliwość reakcji fałszywie ujemnych oraz fałszywie dodatnich. Możliwe jest też oznaczenie stężenia IgE alergenowo swoistego (IgE sp. wełna K20).

>> Domowe testy diagnostyczne – co pomogą wykryć?

Zapobieganie uczuleniu na wełnę

• Aby uniknąć objawów nadwrażliwości na wełnę, warto wybierać ubrania i dodatki z miękkich i delikatnych włókien, takich jak wełna merino.
• Innym sposobem jest noszenie wełnianej odzieży z podszewką lub zakładanie jej jako warstwy pośredniej lub wierzchniej, tak aby skóra nie miała bezpośredniego kontaktu z tym surowcem.
• Osoby z silną nadwrażliwością powinny unikać noszenia wełnianych ubrań, szczególnie tych z grubymi włóknami (np. wełna owcza).
• Niska zawartość lanoliny w wełnianej odzieży powoduje, że w przypadku nadwrażliwości na wełnę podłoże alergiczne jest rzadkie. Jednak osoby z silnymi reakcjami na wełnianą odzież powinny zaobserwować, czy kosmetyki zawierające lanolinę nie powodują objawów nadwrażliwości i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem.

>> Konsultacje alergologiczne w CM Świat Zdrowia