Itrakonazol to azolowy lek przeciwgrzybiczy wykazujący skuteczność wobec wielu gatunków grzybów i drożdżaków. Wykorzystuje się go w leczeniu różnych postaci zakażeń grzybiczych, zarówno powierzchownych, jak i układowych. Jest lekiem niezalecanym do stosowania w czasie ciąży i laktacji oraz wykazującym wiele istotnych interakcji lekowych.
Itrakonazol – jak działa?
Itrakonazol jest otrzymywanym syntetycznie lekiem przeciwgrzybiczym zaliczanym do grupy azoli. Mechanizm działania leków należących do tej grupy polega na hamowaniu aktywności 14-α-demetylazy – enzymu odpowiadającego za syntezę ergosterolu. Związek ten jest składnikiem budulcowym błony komórkowej grzybów, który odgrywa podstawowe znaczenie dla ich życia. Osiągany dzięki itrakonazolowi niedobór ergosterolu przyczynia się do osłabienia błony komórkowej grzyba, zwiększenia jej przepuszczalności i ograniczenia funkcji ochronnych. Wzrost komórki grzyba zostaje zahamowany i ostatecznie ulega ona obumarciu. Itrakonazol charakteryzuje się szerokim spektrum działania wobec licznych gatunków grzybów, Badania in vitro wykazały jego skuteczność w zwalczaniu dermatofitów, drożdżaków (Candida spp., Malassezia spp., Geotrichum spp.), Aspergillus spp., Histoplasma spp. oraz innych różnych gatunków drożdżaków i grzybów.
>> Co to jest grzybica? Gdzie może występować?
Itrakonazol – kiedy stosować?
Itrakonazol to lek wykazujący skuteczność w leczeniu zakażeń grzybiczych o charakterze powierzchownym i układowym. Wskazania do stosowania itrakonazolu obejmują:
- zakażenia narządów płciowych (grzybice pochwy i sromu),
- zakażenia skóry i błon śluzowych (grzybice skóry, łupież pstry, nawrotowe łojotokowe zapalenia skóry, kandydozy jamy ustnej i gardła),
- zakażenia oczu (grzybicze zakażenie rogówki),
- grzybice paznokci (wywołane przez dermatofity i drożdżaki),
- ciężkie grzybice układowe (aspergiloza układowa, kandydoza układowa, histoplazmoza, kryptokokoza, blastomikoza, sporotrychoza, chromomikoza).
>> Grzybica pochwy – częsta dolegliwość, która lubi wracać. Objawy grzybicy pochwy
Itrakonazol – najczęstsze działania niepożądane
Działania niepożądane związane ze stosowaniem itrakonazolu obejmują:
- zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, niestrawność oraz uczucie pełności w nadbrzuszu,
- zaburzenia ze strony układu nerwowego, w tym bóle i zawroty głowy, rzadziej parestezje,
- hepatotoksyczność – zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT), rzadko zapalenie wątroby, żółtaczka cholestatyczna lub ciężkie uszkodzenie wątroby,
- reakcje skórne, takie jak wysypka, świąd, pokrzywka, a sporadycznie ciężkie reakcje pęcherzowe (np. zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka),
- obrzęki obwodowe związane z zatrzymywaniem płynów,
- zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego, w tym działanie inotropowo ujemne, które może prowadzić do zaostrzenia lub ujawnienia niewydolności serca, a także duszność,
- zaburzenia hormonalne (rzadko), takie jak ginekomastia czy zaburzenia miesiączkowania.
>> Grzybica paznokci – przyczyny, leczenie. Domowe sposoby na grzybicę paznokci
Itrakonazol – najczęstsze interakcje
Rozpuszczanie i wchłanianie itrakonazolu odbywa się w środowisku kwaśnym, dlatego przeciwwskazane jest jego jednoczesne stosowanie z lekami zmniejszającymi kwaśność soku żołądkowego. Można do nich zaliczyć leki zobojętniające (np. wodorotlenek glinu) oraz leki zmniejszające wydzielanie kwasu z grupy antagonistów receptora H2 (famotydyna) i inhibitorów pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol, esomeprazol). Należy je stosować przynajmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po zażyciu itrakonazolu. Itrakonazol ulega metabolizmowi przy udziale izoenzymu CYP3A4, podobnie jak wiele innych leków. Dlatego substancje metabolizowane tym szlakiem mogą wpływać na farmakokinetykę itrakonazolu i odwrotnie.
Wyróżnia się:
- leki mogące zmniejszać stężenie itrakonazolu we krwi – zalicza się tu silne induktory CYP3A4, takie jak leki przeciwbakteryjne (izoniazyd, rifabutyna), leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenytoina, fenobarbital) oraz leki przeciwwirusowe (efawirenz, newirapina); nie należy ich stosować 2 tygodnie przed i w trakcie terapii itrakonazolem
- leki mogące zwiększać stężenie itrakonazolu we krwi – do tej grupy należą silne inhibitory CYP3A4, takie jak leki przeciwbakteryjne (ciprofloksacyna, karytromycyna, erytromycyna) oraz leki przeciwwirusowe (darunawir, indynawir, rytonawir); zaleca się ostrożność w ich stosowaniu i ewentualne zmniejszenie dawek itrakonazolu
- leki, których stężenie może być zwiększane przez itrakonazol – zalicza się tu leki przeciwólowe (lewometadyl, metadon), leki przeciwarytmiczne (dronedaron, chinidyna), leki przeciwhistaminowe (astemizol, mizolastyna, terfenadyna), leki przeciwmigrenowe (alkaloidy sporyszu), leki psychotropowe (midazolam, triazolam), diuretyki (eplerenon), statyny (lowastatyna, siwastatyna) oraz inne (kolchicyna, iwabradyna, ranolazyna).
>> Grzybica jamy ustnej – objawy, leczenie. Czy leki bez recepty pomogą?
Itrakonazol – stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią
Itrakonazol zaliczany jest do leków kategorii C. Oznacza to, że przeprowadzone badania na zwierzętach wykazały działanie embriotoksyczne i teratogenne, ale brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet ciężarnych. Zaliczenie itrakonazolu do kategorii C oznacza, że jest przeciwwskazany w czasie ciąży. Jego stosowanie możliwe jest tylko w sytuacji zagrożenia życia matki, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka i tylko pod ścisłą kontrolą lekarską. W przypadku itrakonazolu zaobserwowano specyficzne wady rozwojowe u szczurów i myszy, którym podawano lek, takie jak defekty układu kostnego czy przepukliny mózgowe. Dane kliniczne dotyczące kobiet stosujących itrakonazol są rozbieżne i ograniczone. Odnotowano przypadki wad wrodzonych, takich jak deformacje szkieletu, dróg moczowych, wzroku czy układu krążenia, jednak związek pomiędzy ich wystąpieniem a stosowaniem itrakonazolu nie został potwierdzony. Inne dane nie wykazały zwiększonego ryzyka wad rozwojowych u kobiet leczonych itrakonazolem w pierwszym trymestrze ciąży w porównaniu z grupą kontrolną. Niejednoznaczność wyników badań klinicznych sprawia, że dla ostatecznej oceny bezpieczeństwa konieczne jest uzyskanie szerszych danych epidemiologicznych. Itrakonazol w niewielkim stopniu przenika do mleka matki. Z tego względu jego ewentualne zastosowanie w okresie laktacji wymaga indywidualnej oceny sytuacji przez lekarza prowadzącego. Dla zachowania bezpieczeństwa stosowania najkorzystniejszym rozwiązaniem jest przerwanie karmienia na czas zażywania leku. Wyniki badań na zwierzętach dotyczące reprotoksyczności nie są jednoznaczne, a badania kliniczne niekompletne. Dlatego kobiety w wieku rozrodczym powinny zadbać o skuteczną metodę antykoncepcji – zarówno podczas stosowania itrakonazolu, jak i po zakończeniu terapii, aż do wystąpienia pierwszej miesiączki.
>> Antybiotyki a grzybica pochwy – jak leczyć grzybicę pochwy po antybiotyku?
Itrakonazol – w jakich postaciach występuje?
Itrakonazol występuje w postaci kapsułek do stosowania doustnego, zawierających 100 mg substancji czynnej. Schemat dawkowania leku ustalany jest przez lekarza prowadzącego w zależności od rodzaju, lokalizacji i stopnia nasilenia zakażenia oraz stanu immunologicznego pacjenta.
>> Grzybica jelit – objawy. Jak rozpoznać i leczyć kandydozę jelit?