Tatarak zwyczajny to pospolita roślina półwodna charakterystyczna dla terenów bagiennych i podmokłych. Od wieków wykorzystuje się go w celach jadalnych, ozdobnych i kosmetycznych. Tatarak uznaje się także za cenną roślinę o działaniu prozdrowotnym, a surowcem z niego pozyskiwanym jest kłącze i olejek eteryczny.
Kłącze tataraku zwyczajnego – jak działa?
Kłącze tataraku to źródło wieku substancji bioaktywnych. Zawarty w nim olejek eteryczny zawiera α- i β-azaron, kalamen, kamfen i pinen – związki o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym, owadobójczym i przeciwzapalnym, które należy stosować bardzo ostrożnie ze względu na działanie toksyczne i rakotwórcze. Ponadto β-azaron to związek o właściwościach uspokajających, poprawiających jakość snu i zdolność do zapamiętywania. Surowiec ten zawiera także związki gorzkie (głównie akorynę), garbniki, śluzy, kwasy organiczne i flawonoidy. Dzięki takiej kompozycji składników czynnych kłącze tataraku wykazuje następujące działanie:
- pobudzające wydzielanie soku żołądkowego i żółci,
- ułatwiające trawienie,
- zwiększające apetyt,
- ochronne na śluzówkę przewodu pokarmowego,
- rozkurczające mięśnie gładkie przewodu pokarmowego,
- regulujące perystaltykę jelit,
- zwiększające wydzielanie insuliny i wrażliwość tkanek na jej działanie,
- regulujące stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi,
- przeciwdrobnoustrojowe,
- przeciwzapalne,
- przeciwutleniające,
- przeciwreumatyczne,
- rozgrzewające,
- ściągające,
- przyspieszające gojenie ran,
- uspokajające.
>> Refluks przełykowo-żołądkowy. Objawy, przyczyny, leczenie refluksu i zgagi
Kłącze tataraku zwyczajnego – kiedy stosować?
Brak badań klinicznych potwierdzających działanie kłącza tataraku u ludzi sprawia, że surowiec ten znajduje zastosowanie jedynie jako tradycyjny produkt leczniczy. Stosowany doustnie wykazuje skuteczność w dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, takich jak:
- brak łaknienia,
- utrudnione trawienie,
- bóle brzucha o charakterze skurczowym,
- kolka jelitowa,
- wzdęcia,
- uczucie pełności,
- nadżerki i uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego (szczególnie wywołane działaniem NLPZ).
Preparaty na bazie kłącza tataraku stosuje się również na skórę i błony śluzowe. Wykorzystywane są jako środki do płukania lub pędzlowania w przypadku stanów zapalnych jamy ustnej i gardła, urazów i nadżerek błony śluzowej oraz dolegliwości stomatologicznych, takich jak zapalenie przyzębia, krwawienie dziąseł czy parodontoza. Związki zawarte w kłączu tataraku wykorzystuje się także w celach kosmetycznych jako składnik produktów do pielęgnacji skóry trądzikowej i łojotokowej. Warto je stosować, aby poprawić kondycję włosów, zapewnić im miękkość i puszystość oraz pozbyć się łupieżu.
Kłącze tataraku zwyczajnego – najczęstsze działania niepożądane
Działania niepożądane kłącza tataraku zwyczajnego obejmują zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty oraz podrażnienie błony śluzowej żołądka. Przy stosowaniu większych dawek mogą wystąpić zawroty głowy, a w przypadku długotrwałej ekspozycji istnieje ryzyko działania toksycznego związanego z obecnością β-azaronu, w tym potencjalnego działania hepatotoksycznego i kancerogennego.
>> Co robić, aby uniknąć niestrawności? Sposoby na niestrawność
Kłącze tataraku zwyczajnego – najczęstsze interakcje
Choć kłącze tataraku wchodzi w skład wielu preparatów dostępnych na rynku, informacje dotyczące jego interakcji z innymi lekami są ograniczone z powodu braku przeprowadzonych badań w tym aspekcie. Surowiec ten może wykazywać potencjalne interakcje farmakologiczne z następującymi grupami leków:
- leki o działaniu sedatywnym (uspokajającym) – składniki zawarte w kłączu tataraku mogą nasilać działanie sedatywne i depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy,
- leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe i przeciwpadaczkowe – jednoczesne stosowanie kłącza tataraku może wpłynąć na zmianę efektu terapeutycznego tych leków,
- leki hepatotoksyczne – przy jednoczesnym stosowaniu tych leków i kłącza tataraku może dojść do nadmiernego obciążenia wątroby i nasilenia działania hepatotoksycznego (szczególnie, jeśli produkty na bazie kłącza tataraku zawierają etanol).
>> Leki zmniejszające krzepliwość krwi. Kiedy stosuje się leki przeciwzakrzepowe?
Kłącze tataraku zwyczajnego – stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią
Kłącze tataraku nie powinno być stosowane przez kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz dzieci. Wykazano, że zawarty w nim azaron może odznaczać się działaniem genotoksycznym, a badania przeprowadzone na zwierzętach potwierdziły jego mutagenność i kancerogenność. Biorąc pod uwagę brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania kłącza tataraku w okresie ciąży i laktacji należy używać alternatywnych środków o podobnym działaniu, które charakteryzują się udokumentowanym profilem bezpieczeństwa.
>> Zgaga w ciąży. Co na zgagę w ciąży jest najlepsze?
Kłącze tataraku zwyczajnego – w jakich postaciach występuje?
Najbardziej rozpowszechnionym produktem jest suszone kłącze tataraku, które w warunkach domowych można wykorzystać do sporządzenia:
- naparu – surowiec należy zalać wrzątkiem i parzyć przez godzinę pod przykryciem; tak otrzymany napar można stosować doustnie jako środek wspomagający trawienie oraz na skórę w formie okładów czy do przemywania ran,
- odwaru – surowiec należy gotować w wodzie przez 10 minut; odwaru można używać do płukania włosów oraz kąpieli,
- nalewki – surowiec należy zalać spirytusem i macerować przez 2-3 tygodnie; nalewkę można stosować doustnie lub do płukania jamy ustnej.
Na rynku dostępne są także gotowe nalewki i wyciągi etanolowe sporządzone na bazie kłącza tataraku.
Kłącze tataraku wchodzi również w skład preparatów złożonych przeznaczonych do stosowania doustnego w zaburzeniach pracy układu pokarmowego oraz do aplikowania na skórę i błony śluzowe, jako środek przeciwzapalny, ściągający i przyspieszający gojenie.
>> Tatarak – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie. Olejek tatarkowy