Glicerol, inaczej gliceryna, to najprostszy alkohol trójwodorotlenowy, a zarazem związek chemiczny o silnych właściwościach higroskopijnych. Odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu człowieka i znajduje szerokie zastosowanie w medycynie, farmacji i kosmetologii. Choć uznaje się go substancję bezpieczną konieczne jest zachowanie ostrożności podczas jego stosowania z innymi lekami oraz w okresie ciąży i laktacji.
Glicerol – jak działa?
Glicerol to organiczny związek chemiczny występujący naturalnie w organizmie człowieka, który pełni funkcję energetyczną, termoregulacyjną, a także strukturalną. Jest substancją silnie higroskopijną, co oznacza, że posiada zdolność do wiązania i zatrzymywania wody. Stosowany miejscowo na skórę wykazuje silne działanie nawilżające oraz ochronne, ponieważ przez wzmocnienie naturalnej bariery ochronnej skóry zapobiega przeznaskórkowej utracie wody. Działa także przeciwświądowo i lekko przeciwzapalnie. Aplikowany na błony śluzowe zapewnia ich nawilżenie, redukuje podrażnienia, a także chroni przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Glicerol podawany pozajelitowo w odpowiednim stężeniu (10-25%) zmniejsza ciśnienie wewnątrzczaszkowe, przez co redukuje obrzęk mózgu. Wykorzystuje się go również jako składnik obniżający ciśnienie śródgałkowe. Glicerol stanowi ważne źródło energii. Ulega przekształceniu do dwutlenku węgla i glikogenu, który odkładany w wątrobie stanowi rezerwuar uruchamiany przy zwiększonym zapotrzebowaniu energetycznym (np. podczas intensywnego wysiłku fizycznego). Z glicerolu wytwarzane są także trójglicerydy magazynujące energię oraz fosfolipidy – niezbędny składnik błon komórkowych. Glicerol podawany doustnie lub doodbytniczo wykazuje miejscowe działanie drażniące w obrębie jelita grubego, przez co ułatwia przesuwanie mas kałowych i umożliwia wypróżnienie.
>> Zaparcia – przyczyny i leczenie. Jak zmiękczyć twardy stolec?
Glicerol – kiedy stosować?
Glicerol to związek chemiczny szeroko wykorzystywany w medycynie, farmacji i kosmetologii. Można go znaleźć w składzie:
- produktów nawilżających skórę – produkty na suchą skórę zawierające glicerol poleca się we wszystkich grupach wiekowych ze względu na ich bezpieczeństwo stosowania
- preparatów przeczyszczających – stosuje się je dla ułatwienia wypróżnienia w przypadku zaparć różnego pochodzenia
- preparatów przeznaczonych do żywienia pozajelitowego – dzięki ich zastosowaniu możliwe jest pokrycie zapotrzebowania energetycznego u osób, u których żywienie doustne nie jest możliwe
środków dożylnych stosowanych do obniżenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego - preparatów okulistycznych – glicerol zmniejsza obrzęk rogówki, wspomaga gojenie po zabiegach okulistycznych (np. usunięcia zaćmy), a także działa nawilżająco i zmniejsza uczucie pieczenia oczu
- produktów do stosowania w jamie ustnej – wskazaniami do ich stosowania są suchość błony śluzowej jamy ustnej i suchy kaszel.
Glicerol bywa też wykorzystywany jako substancja pomocnicza w produkcji leków i kosmetyków. Pełni funkcję rozpuszczalnika, środka konserwującego i nawilżającego.
>> Objawy zaćmy (katarakty). Jak wygląda zabieg usunięcia zaćmy?
Glicerol – najczęstsze działania niepożądane
Działania niepożądane związane ze stosowaniem glicerolu zależą od drogi podania i obejmują:
- zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka oraz bóle brzucha (zwłaszcza po podaniu doustnym lub doodbytniczym),
- podrażnienie błony śluzowej odbytnicy, uczucie pieczenia i dyskomfort (przy stosowaniu czopków lub wlewów doodbytniczych),
- bóle i zawroty głowy, uczucie pragnienia oraz odwodnienie związane z działaniem osmotycznym,
- zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej przy długotrwałym lub nadmiernym stosowaniu,
- rzadko reakcje nadwrażliwości.
>> Czopki glicerynowe, czyli apteczny sposób na zaparcia
Glicerol – najczęstsze interakcje
Glicerol stosowany doustnie lub doodbytniczo wykazuje działanie przeczyszczające, co może zwiększać ryzyko odwodnienia. Dlatego nie zaleca się jego łącznego stosowania z lekami wpływającymi na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu (np. lekami moczopędnymi i glikokortykosteroidami). Glicerol podawany drogą pozajelitową może wydłużać czas krwawienia i hamować agregację płytek krwi. Z tego względu konieczne jest zachowanie ostrożności podczas jednoczesnego stosowania z lekami przeciwzakrzepowymi oraz dostosowanie dawki tych leków.
>> Sucha skóra głowy, na nogach, dłoniach. Czego brakuje w organizmie, gdy mamy suchą skórę?
Glicerol – stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią
Glicerol jako substancja czynna lub pomocnicza preparatów stosowanych na skórę i błony śluzowe wykazuje znikome wchłanianie do organizmu. To sprawia, że jego wpływ na przebieg ciąży, rozwój płodu oraz stan noworodka pozostaje znikomy. Preparaty na bazie glicerolu mogą być bezpiecznie stosowane zewnętrznie w okresie ciąży i karmienia. Kwestią sporną pozostaje możliwość stosowania czopków glicerolowych przez kobiety ciężarne. Uważa się je za produkt bezpieczny, jednak niektórzy ze specjalistów uważają je za środek mogący doprowadzić do niepożądanych skurczów jelit. Z tego względu przed ich zastosowaniem zaleca się zasięgnąć porady lekarza prowadzącego (szczególnie, jeśli u pacjentki występują hemoroidy lub zagrożenie porodem przedwczesnym). Brak danych dotyczących bezpieczeństwa pozajelitowego podawania glicerolu w okresie ciąży i laktacji sprawia, że jego stosowanie dozwolone jest jedynie w sytuacjach bezwzględnej konieczności pod ścisłą kontrolą lekarską.
>> Krem nawilżający do twarzy: do cery trądzikowej, mocno nawilżający, pod oczy. Jak dobrać krem nawilżający?
Glicerol – w jakich postaciach występuje?
Glicerol jest substancją czynną zawartą w produktach w różnych formach farmaceutycznych oraz stężeniach. Można go znaleźć w składzie:
- kremów, balsamów i mydeł o działaniu nawilżającym,
- czopków doodbytniczych i płynów doustnych o działaniu przeczyszczającym,
- kropli do oczu o działaniu nawilżającym i regenerującym,
- syropów na suchy kaszel,
- aerozoli do stosowania w jamie ustnej,
- preparatów do żywienia pozajelitowego,
- roztworów dożylnych,
- szamponów i odżywek do włosów.
>> Humektanty: jak używać ich do włosów, twarzy i ciała